I SA/Rz 555/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 19 września 2025 r., nr 9009-2025-2422 w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2023 rok 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnej A.M. w kwocie 332,10 (trzysta trzydzieści dwa i 10/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 62,10 (sześćdziesiąt dwa i 10/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

nrSygn. akt I SA/Rz 555/25 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi J. S. jest decyzją Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 19 września 2025 r., nr 9009-2025-2422 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. z dnia 22 lipca 2025 r. nr 0178-2025-006147 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2023 r. Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. nr 0178-2024-008353 odmówił przyznania J. S. podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności do roślin pastewnych. Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie po weryfikacji złożonego w przedmiotowej sprawie odwołania decyzją z dnia 26 listopada 2024 r., nr 9009-2024-001171 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego w M.. Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt: l SA/Rz 47/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J.S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2024 r. Tym samym decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. Utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznania płatności dało podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności, która została wypłacona stronie w dniu 27 marca 2024 r. na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego w M. z dnia 15 marca 2024 r. nr 0178-2024-004113., którą pierwotnie przyznano płatność w wysokości [...] zł. W skardze na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 19 września 2025 r., skarżący kwestionuje odmowę przyznania podstawowego wsparcia dochodów poprzez wykluczenie powierzchni 2,04 ha, ponieważ prowadzi działalność rolniczą na tej działce. Skarżący podnosi również, że do pozostałych działek dostał dopłatę w wysokości [...] zł. Wskazuje, że nie uzasadniono przyczyny wyłączenia działki nr [...] z płatności, co spowodowało wydanie sprzecznych ze sobą decyzji Kierownika Biura Powiatowego. Skarżący wnioskuje o uchylenie decyzji oraz umorzenie kwoty zwrotu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższych granicach Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest niezasadna. Należy podkreślić, co ma doniosłość w kontrolowanej sprawie, że zaskarżona decyzja nie została wydana w ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności, lecz w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Są to dwa odrębne postępowania. Celem postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności jest zbadanie, czy pobrana przez rolnika dana kwota płatności stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. Zgodzić się zatem przychodzi z organem, co zresztą wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej. Kwestia odmowy przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia dochodów w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2023 rok, została rozstrzygnięta decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. nr 0178-2024-008353, utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora ARiMR w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2024 r. nr 9009-2024-001171. W związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 20 maja 2025 r., którym Sąd oddalił skargę na tę decyzję, decyzja w przedmiocie wskazanej płatności na rok 2023 r. stała się również prawomocna, co sprawia, że pozostaje ona poza sferą kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art.170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiążę nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a wobec czego również zarzuty strony związane z tą materią należy uznać za bezprzedmiotowe. Decyzja ta jest kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ kontrolowana obecnie przez Sąd decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest bezpośrednim następstwem ostatecznej odmowy przyznania płatności. Odmowa przyznania płatności prowadzi bowiem do uznania, że nienależna jest kwota wypłacona na poczet tej płatności w wysokości [...] zł, która została wypłacona na podstawie nieostatecznej decyzji z dnia 15 marca 2024 r. nr 0178-2024-004131 wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M.. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że obecnie zakresem badania Sądu nie jest objęte postępowanie w sprawie odmowy przyznania płatności na 2023 r. lecz ustalenie, czy skarżący był zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych z tego tytułu środków, czy dokonane płatności, stanowiły płatności nienależne i czy nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu lub przesłanki uzasadniające brak obowiązku zwrotu nienależnych płatności. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, że przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu 27 marca 2024 r. środki finansowe w kwocie [...] zł nie były należne ponieważ decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. odmówił skarżącemu ich przyznania. W związku z powyższym zwrot płatności nienależnie pobranych wynika z różnicy kwoty wypłaconej i wartości przyznanej w decyzji i wynosi [...] zł. W związku z powołanym wyżej wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 20 maja 2025 r. sygn. I SA/Rz 47/25 decyzja o odmowie przyznania płatności stała się prawomocna. Zatem wskazana powyżej różnica w wysokości [...] zł jest płatnością nienależnie pobraną i podlega zwrotowi. Wynika to bezpośrednio z art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o Agencji, który stanowi, że każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności rodzajowo określonych środków publicznych, organ Agencji ma obowiązek dochodzić zwrotu tych płatności. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy organ dysponuje decyzją korygującą wysokość przyznanej płatności (w omawianym przypadku odmawiającą jej przyznania) to brak jest racjonalnych podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie. W takim przypadku, w razie niedokonania zwrotu nienależnie pobranej płatności, organ nie tylko ma możliwość wszczęcia postępowania, ale wręcz ciąży na nim obowiązek wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty zwrotu nienależnie pobranych płatności, z uwzględnieniem decyzji rozstrzygającej o odmowie przyznania płatności rolnych (zob. np. wyrok NSA z 25 listopada 2020 r. sygn. akt I GSK 491/18). Dlatego w niniejszym postępowaniu brak było podstaw ponownej analizy przyczyn i zasadności odmowy przyznania płatności. Sąd orzekający w sprawie nie dopatrzył się naruszeń proceduralnych w działaniu organów obu instancji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie konieczne elementy określone przepisem art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz.572, dalej: k.p.a.), a z jego treści wynikają przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie. W sposób wyczerpujący wyjaśniono podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim rozstrzygnięciem przemawiały, a także motywy jakie leżały u podstaw nieuwzględnienia argumentów skarżącej. Materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i w ocenie Sądu daje podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia. Organy ustaliły nie tylko to, czy skarżąca pobrała nienależnie płatności, ale również to, czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Podkreślenia wymaga, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza jednak, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. W odniesieniu do zarzutów skargi Sąd uznał, że są one bezzasadne, gdyż w przeważającej mierze nie odnoszą się do przedmiotu zaskarżonej decyzji, tj. decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, lecz kwestionują ustalenia i rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu płatności. Tymczasem, jak wyżej wskazano, zagadnienia te były przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją organu, która została następnie poddana kontroli sądowoadministracyjnej i utrzymana w mocy prawomocnym wyrokiem sądu. W konsekwencji w niniejszym postępowaniu niedopuszczalne było ponowne badanie prawidłowości ustaleń dotyczących spełnienia przez skarżącego warunków przyznania płatności. Okoliczności te, jako już prawomocnie rozstrzygnięte, wiązały zarówno organ, jak i Sąd rozpoznający skargę, co wynika z zasady stabilności prawomocnych rozstrzygnięć oraz powagi rzeczy osądzonej. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ma charakter wtórny wobec rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do płatności i służy jedynie wykonaniu skutków prawnych wcześniejszej, prawomocnej decyzji. W tym zakresie organ był uprawniony, a zarazem zobowiązany, do określenia kwoty podlegającej zwrotowi na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu zasadniczym, bez potrzeby ponownego przypisywania stronie naruszeń czy ponownej oceny materiału dowodowego. Z tego względu zarzuty dotyczące nieistnienia nieprawidłowości nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem zmierzały w istocie do wzruszenia rozstrzygnięcia, które jest już prawomocne i nie podlega ponownej kontroli w niniejszym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 136). Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 270 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 62,10 zł