I SA/Rz 431/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi D.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

I SA/Rz 431/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi D.S.(dalej: skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (organ II instancji) z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (organ I instancji) z [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. W ramach prowadzonego wobec zobowiązanego D.S. postępowania egzekucyjnego, organ I instancji 7 stycznia 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. w [...] oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę w "A" sp. z o.o. w [...]. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono skarżącemu 26 stycznia 2021 r. Pismem z 1 lutego 2021 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, których punkt 4. organ zakwalifikował jako skargę na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Postanowieniem z [...] lutego 2021 r. organ I instancji oddalił powyższą skargę. Organ zaznaczył, że zastosowanie innego niż w niniejszej sprawie środka egzekucyjnego nie prowadzi samo w sobie do zaspokojenia wierzyciela, zaś odwrócenie egzekucji z rachunku bakowego jest dużo łatwiejsze niż odwrócenie skutków egzekucji z ruchomości czy nieruchomości. Organ wskazał również, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. W wyniku zażalenia na powyższe postanowienie, organ II instancji postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie: 1. art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427, dalej: u.p.e.a.), poprzez całkowite zajęcie wierzytelności znajdujących się na rachunku bankowym oraz wierzytelności będących wkładem oszczędnościowym w banku [...] S.A. w [...], pozbawiając tym samym skarżacego środków do życia oraz możliwości realizacji przez niego bieżących zobowiązań, w tym ciążącego na nim obowiązku jakim jest sądownie ustanowiony nakaz świadczenia alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci w kwocie 1600 złotych miesięcznie, 2. art. 15 § 1 u.p.e.a., poprzez niewykonanie ciążącego na organie egzekucyjnym obowiązku przesłania skarżącemu pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, 3. art. 81 § 4 u.p.e.a., poprzez niezauważenie przez organy, że dokonanie wystąpienia do banku o wypłatę dla osoby upoważnionej, tzw. alimentów jest skuteczne wtedy, gdy środki pieniężne są zabezpieczone przez organ egzekucyjny. Natomiast w sytuacji, gdy organ egzekucyjny otrzymał wszystkie środki pieniężne istniejące na koncie bankowym i tym samym przejął wszystkie środki pieniężne z tytułu wynagrodzenia należnego skarżącemu, to tym samym po fakcie skarżący nie mógł wnosić do banku lub też nawet do swojego pracodawcy o pozostawienie środków pieniężnych dla celów wpłacenia alimentów, jak również dla celów posiadania środków pieniężnych na wyżywienie i zamieszkanie, gdyż pracodawca i banki tych środków już nie posiadały – zostały one przejęte przez organ egzekucyjny, 4. art. 8 § 1 w związku z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 735, dalej: K.p.a.), poprzez niestosowanie się organów egzekucyjnych do obowiązków wynikających z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej oraz zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, przedmiotowe postępowanie charakteryzuje się niewywiązywaniem się organów egzekucyjnych ze swoich obowiązków, mających swoje źródło w przepisach prawa administracyjnego. Jak podniesiono w skardze, skarżący został poinformowany o zastosowanych względem niego środkach egzekucyjnych dopiero w dniu otrzymania zawiadomienia i tytułu wykonawczego, tj. 26 stycznia 2021 r., 5. art. 10 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2021, poz.162, dalej: Prawo przedsiębiorców), poprzez niezastosowanie się organu do domniemania uczciwości przedsiębiorcy. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego pozbawiającego wszystkich środków pieniężnych z działalności gospodarczej skarżącego, skutkowało unicestwieniem tej działalności gospodarczej, poprzez jej zawieszenie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uchylenie czynności zajęcia 7 stycznia 2021 r. wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania skargi i zasadności podstawy prawnej wszczętej egzekucji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W skardze zaznaczono, że brak uprzedniego doręczenia upomnienia stanowi podstawę wniesienia nie tylko zarzutu, ale również złożenia skargi na czynności egzekucyjne, bowiem okoliczność ta uniemożliwiła skarżącemu podjęcie odpowiednich kroków w celu uregulowania ciążących na nim zobowiązań, z powodu nagłego przejęcia środków pieniężnych z rachunku bankowego. Jak ponadto zaznaczono, organ egzekucyjny nie zastosował się do zasady najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że zarzuty skargi w znacznej części pokrywają się z zarzutami odwołania, zaś organ podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko i wnosi o oddalenie skargi. Odnosząc się do oceny zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ stwierdził, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zrealizowania ciążącego na zobowiązanym obowiązku, poprzez wyegzekwowanie środków na pokrycie dochodzonych należności, tj. należności głównej, odsetek za zwłokę od niej oraz kosztów egzekucyjnych. Postępowanie to winno być zatem skuteczne. Organ podkreślił, że u.p.e.a. nie wskazuje, które z przewidzianych w niej środków egzekucyjnych są mniej lub bardziej uciążliwe, zaś stosowanie wszelkich środków egzekucyjnych charakteryzuje się pewnym stopniem dotkliwości dla zobowiązanego. Jak zaznaczył organ, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, na podstawie których można byłoby stwierdzić jakie negatywne skutki wynikają dla niego z zastosowanego środka egzekucyjnego, a także nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który może skutecznie prowadzić do zaspokojenia dochodzonych należności. Organ zaakcentował, że zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy m.in. wypłat na zasądzone alimenty. Organ zaznaczył również, że inicjatywa w powyższym zakresie nie należy do organu egzekucyjnego i to skarżący w momencie otrzymania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego winien wystąpić do banku z wnioskiem o dokonanie wypłat z zajętego rachunku na zasądzone alimenty do rąk osoby uprawnionej do ich odbioru wraz z wyrokiem stwierdzającym obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów. Wówczas środki pieniężne wpływające na zajęty rachunek bankowy do wysokości zasądzonych alimentów nie byłyby przekazywane przez bank organowi egzekucyjnemu, lecz wypłacane do rąk osoby uprawnionej do ich odbioru. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a., poprzez brak doręczenia upomnienia, organ wskazał, że okoliczność braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia stanowi podstawę wzniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i nie może zostać rozpoznana w ramach postępowania w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Organ zaznaczył, że kwestie dotyczące złożonych w piśmie z 1 lutego 2021 r. zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej są przedmiotem odrębnego postępowania. W nawiązaniu z kolei do zarzutu naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej i zasady informowania, organ wyjaśnił, że organy obu instancji odniosły się do dokonanej czynności egzekucyjnej przez pryzmat uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, zaś kierowane do skarżącego pisma zawierały odpowiednie pouczenia. Końcowo, w kontekście zarzutu niezastosowania się do domniemania uczuciowości przedsiębiorcy, organ wyjaśnił, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją niezrealizowania przez skarżącego obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, będącego podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego, zaś w sytuacji niewykonania określonych obowiązków przez zobowiązanego wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem, czy podjąć czynności zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego, czy nie, tylko ciąży na nim obowiązek podjęcia takich czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość rozstrzygnięcia przez organy administracji w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, tj. instytucji przewidzianej w art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumienie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Wśród tych środków egzekucyjnych znajduje się między innymi egzekucja z rachunków bankowych. Zatem do czynności egzekucyjnych zalicza się wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. Podstawę postanowień organów stanowi art. 54 u.p.e.a. W myśl jego § 1, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 54 § 3 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Stosownie do art. 54 u.p.e.a. w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie można natomiast podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia, np. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W postępowaniu skargowym, w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Poszerzając kontekst normatywny, należy zwrócić uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym do 29 lipca 2020 r., przed nowelizacją przepisów u.p.e.a. (art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw., Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowiło podstawę wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, na podstawie ówczesnego brzmienia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., W świetle powyższego, zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 K.p.a. należy ocenić jako niezasadny, przez jego odniesienie do okoliczności, które mogą być (i w niniejszej sprawie stały się, za sprawą pisma skarżącego z 1 lutego 2021 r.) podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Również powoływany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 10 Prawa przedsiębiorców trudno odnieść do formalnoprawnych kwestii badanych w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną. Powołany przepis wprowadza bowiem zasadę zaufania organu do przedsiębiorcy oraz zasadę rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy. U podstaw zarzutów naruszenia tych zasad w istocie leżą kwestie dotyczące nie czynności egzekucyjnej, lecz postępowania podatkowego, którego konsekwencją zakończenia było wydanie tytułu wykonawczego. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 7 § 2 i 81 § 4 u.p.e.a., w ocenie Sądu, organy obu instancji w ramach prowadzonego postępowania w trybie art. 54 u.p.e.a. prawidłowo oceniły sposób i formę dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego. Sposób dokonania tej czynności odpowiada bowiem uregulowaniom zawartym w art. 80 u.p.e.a. Kolejno, należy podkreślić, że celem postępowania egzekucyjnego jest w świetle art. 1 u.p.e.a. doprowadzenie do wykonania lub zabezpieczenia wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków, o których mowa w art. 2. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. dążenie do zrealizowania tego celu, nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a. przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Jak słusznie zwrócił uwagę organ, przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych, zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji gdy zobowiązany nie wskazał innego źródła majątku, z którego zaległość mogłaby zostać zaspokojona, nie można uznać, że organ spośród dostępnych środków egzekucyjnych zastosował środek zbyt uciążliwy. Na marginesie, w kontekście możliwości realizacji ciążących na skarżącym obowiązków alimentacyjnych oraz otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia za pracę, z którego organ również prowadzi egzekucję, należy podkreślić że otrzymywane przez pracownika wynagrodzenie w pewnej części podlega ochronie prawnej, zaś możliwość wypłacania alimentów do rąk osoby uprawnionej mimo zajęcia rachunku bankowego także została przewidziana przepisami i zależy od aktywności zobowiązanego, co również podnosił organ. Końcowo, Sąd zaznacza, że na gruncie u.p.e.a. Sąd nie mógł być adresatem przytoczonego w skardze wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu rozpoznania skargi i zasadności podstawy prawnej wszczętej egzekucji. Nie sposób było natomiast uznać powyższego wniosku jako wniosku o wstrzymanie wykonalności aktu lub czynności z art. 61 § 3 P.p.s.a., ze względu na konieczność ścisłego interpretowania oświadczeń formułowanych przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.