I SA/Rz 308/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi A.G. na postanowienie Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2022 r., nr 9009-2022-143 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich w przypadku śmierci rolnika, w związku ze skargą kasacyjną A.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 lipca 2022 r. 1) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 lipca 2022 r., 2) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia 3 marca 2022 r., nr [...], 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi J.B. w kwocie 1.186,80 (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt sześć i 80/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 220,80 (dwieście dwadzieścia i 80/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Postanowieniem z 12 kwietnia 2022 r., nr 9009-2022-143, Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (Agencja dalej zwana ARMiR), po rozpatrzeniu zażalenia A. G. (zwanej dalej skarżącą lub stroną), na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARMiR z [...] marca 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, w dniu 20 grudnia 2021 r. do Biura Powiatowego ARMiR wpłynął wniosek transferowy skarżącej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, w przypadku śmierci rolnika, po zmarłym S. L. Do wniosku dołączone zostały: prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia, między innymi przez skarżącą, spadku po zmarłym (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 października 2020 r., prawomocne od 31 października 2020 r.) S. L., kopia wniosku o wpis do ewidencji producentów, a także oświadczenia pozostałych współspadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie w prawa spadkodawcy i przyznanie skarżącej płatności za 2019 r. Wniosek skarżącej przekazany został, zgodnie z właściwością, Kierownikowi Biura Powiatowego ARMiR. Organ ten, w ramach przeprowadzonego postępowania stwierdził, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2114 z późn. zm., zwanej dalej. u.s.w.b.) w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli: 1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek; 2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności; 3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich. W myśl zaś art. 27 ust. 2 u.s.w.b. w przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Jak stanowi z kolei art. 27 ust. 10 u.s.w.b. termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu. Zmarły rolnik wniosek o przyznanie mu płatności na 2019 r. złożył 10 kwietnia 2019 r. Jego zgon nastąpił natomiast 16 lutego 2020 r., jeszcze przed doręczeniem mu decyzji w przedmiocie wnioskowanych przez niego płatności. Skarżąca wniosek transferowy złożyła 20 grudnia 2021 r., a więc przekraczając zakreślony przez art. 27 ust. 2 u.s.w.b. termin o jeden rok i trzy tygodnie. Czynność bowiem, dla której to termin został uchybiony, winna była być dopełniona do 28 listopada 2020 r. Organ zaznaczył, że do terminu przewidzianego na złożenie wniosku transferowego nie wlicza się okresu od 14 marca do 24 maja 2020 r., a wynika to z art. 15 zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), a także art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875 z późn. zm.). W związku z powyższym, powołując się na art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Do kategorii innych przyczyn uzasadniających odmowę wszczęcia postępowania, organ zaliczył upływ terminu do złożenia wniosku transferowego. W zażaleniu na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARMiR z [...] marca 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu II instancji o jego uchylenie i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z 12 kwietnia 2020 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ II instancji podzielił w całości stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARMiR. Według niego siedmiomiesięczny termin do złożenia wniosku transferowego, upływający 16 września 2020 r., winien być przedłużony o 71 dni, tj. okres zawieszenia jego biegu na podstawie regulacji pandemicznych, obejmujący okres od 14 marca do 23 maja 2020 r. Tak więc wniosek winien był zostać złożony do 27 listopada 2020 r. Według organu rozpatrującego zażalenie, zaskarżone postanowienie nie narusza art. 61 § 1 a K.p.a. Termin z art. 27 ust. 2 u.s.w.b. jest bowiem terminem prawa materialnego, a jego bezskuteczny upływ uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania. Wnosząc skargę na postanowienie Dyrektora Podkarpackiego Oddziału regionalnego ARMiR, skarżąca wystąpiła o jego uchylenie, a także uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W jej uzasadnieniu podała, że 14 marca 2020 r. został ogłoszony stan zagrożenia epidemicznego, a 20 marca 2020 r. stan epidemii. Z tego względu uznała swoją skargę za zasadną. Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sąd, uznał zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu i wyrkiem z 26 lipca 2022 r. oddalił skargę strony. Sąd stanął na stanowisku, że nie można przyjąć, iż skarżąca wstąpiła do toczącego się postępowania, na miejsce zmarłego rolnika. Jej wniosek należy więc potraktować, jako wniosek o wszczęcie odrębnego postępowania o przyznanie płatności, na podstawie okoliczności związanych z sukcesją po zmarłym rolniku. To zaś nie mogło być wszczęte, gdyż jej wniosek został złożony po upływie terminu o charakterze prekluzyjnym, przewidzianym na dokonanie tego rodzaju czynności. Poza tym skarżąca nie powoływała się na fakt gospodarowania przez siebie w 2019 r. na objętych wnioskiem gruntach, ale wstąpienie w prawa zmarłego rolnika, które obwarowane było warunkami, o których wyżej mowa. Przedmiotowych warunków jednak nie spełniła, wobec czego postępowanie nie mogło być wszczęte i skutecznie prowadzone. Od wyroku Sądu z 26 lipca 2022 r. strona złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Przedmiotowemu orzeczeniu zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) naruszenie przepisów postępowania w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia i w efekcie oddalenie skargi, mimo że wbrew prawu i zadom elementarnej logiki organ, na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania, które już się toczyło, zainicjowane wnioskiem brata skarżącej kasacyjnie o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności ONW na rok 2019, który zmarł przed wydaniem decyzji w tej sprawie, a wniosek transferowy skarżącej stanowił jedynie wyraz jej woli wstąpienia w miejsce spadkodawcy, do toczącego się postępowania, nie zaś wszczęcia nowego postępowania. Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, ponieważ związane z tym opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podkreśliła, że postanowienie wydane na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. nie może zawierać wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Poza tym zaznaczyła, że wskazana przez nią regulacja nie może mieć zastosowania w odniesieniu do wniosków składanych już w toku wszczętego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179 a P.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi wadliwą kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia, tj. niezasadne oddalenie skargi, choć organ, w sposób nieuprawniony odmówił wszczęcia postępowania, które już się toczyło. Przedmiotowy zarzut uznać należy za oczywiście uzasadniony, gdyż zgodnie z art. 27 ust. 2 u.s.w.b., który traktuje o wystąpieniu przez spadkobiercę z wnioskiem transferowym, w takim wypadku mamy do czynienia z wstąpieniem przez spadkobiercę do toczącego się już postępowania, w miejsce spadkodawcy. Tak więc, wystąpienie przez uprawnioną osobę z wnioskiem transferowym nie skutkuje wszczęciem nowego postępowania. Jego procedowanie odbywa się bowiem w ramach już toczącego się postępowania. Z tego względu nie może być więc w tym wypadku mowy o odmowie wszczęcia postępowania. Z tego względu Sąd, w trybie art. 179a P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i ponownie rozpoznał sprawę. Sąd nie zasądził na rzecz strony kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż w tym zakresie korzystała ona ze zwolnienia od kosztów sądowych, a przy tym była reprezentowana przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, w osobie adwokata. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd stwierdził, że w związku z wystąpieniem przez skarżącą z wnioskiem transferowym organ winien był go załatwić merytorycznie. Postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do istoty sprawy. Przed jego wydaniem nie prowadzi także postępowania administracyjnego zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. W konsekwencji w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 27 ust. 2 u.s.w.b. jest rozstrzygnięciem o charakterze merytorycznym, stąd też nadawanie mu formy postanowienia jest niedopuszczalne. Mając na uwadze powyższe Sąd mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające je postanowienie organu I instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ ustosunkuje się merytorycznie do złożonego przez skarżącą wniosku transferowego, w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem spadkodawcy. W tym zakresie oprze swoje rozstrzygnięcie na odpowiednich przepisach u.s.w.b., mając również na względzie rozwiązania wynikające z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz § 21 ust. 1 lit. c Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18, zwanego dalej rozporządzeniem z 2016 r.), Sąd przyznał adwokatowi J. B. kwotę 1 186,80 zł (po 590,40 zł, za pomoc udzieloną w postępowaniu kasacyjnym i 590,40 zł, za pomoc prawną, udzieloną w postępowaniu dotyczącym skargi na ostateczne postanowienie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, która nie została opłacona, obejmującą kwotę wynagrodzenia netto, w wysokości 960 zł, powiększoną o należny od tego wynagrodzenia podatek od towarów i usług, w kwocie 220,80 zł. Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi według stawek wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.), mając na względzie to, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokami z: 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19 (OTK-A 2020) i 20 grudnia 2022 r., SK 78/21 (OTK-A 2023) stwierdził niekonstytucyjność przepisów rozporządzenia z 2016 r., w zakresie jakim ustanawiają stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Wprawdzie przytoczone powyżej wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie odnosiły się bezpośrednio do przepisów § 21 rozporządzenia z 2016 r. jednakże z ich treści jednoznacznie wynika, że zakwestionowano nimi zgodność z Konstytucja normy prawnej, która różnicuje stawki wynagrodzenia przysługującego adwokatom ustanowionym pełnomocnikami z urzędu w porównaniu z tymi, według których naliczane są opłaty dla adwokatów, ustanowionych pełnomocnikami z wyboru, na niekorzyść tych pierwszych. W związku z powyższym Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi według tych wyższych stawek.