I SA/Rz 207/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia NSA Jacek Surmacz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi B.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO.418/52/2022 w przedmiocie uznania zarzutu zobowiązanej za nieuzasadniony uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 9 listopada 2022 r. , nr OŚr.O.6232.4.52.2022.

B. K. (dalej: Skarżąca lub Zobowiązana) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 10 stycznia 2023 r. nr SKO.418/52/2022. Utrzymano nim w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z 9 listopada 2022 r. nr OŚr.O.6232.4.52.2022, którym uznano zgłoszony przez Nią w postępowaniu egzekucyjnym zarzut za nieuzasadniony. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: organ egzekucyjny) prowadzi przeciwko Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne dotyczące opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Za pismem z 3 listopada 2022 r. organ egzekucyjny przekazał Wójtowi Gminy [...], jako Wierzycielowi, który zainicjował to postępowanie, zgłoszone przez Zobowiązaną zarzuty. Z pisma Zobowiązanej z 26 października 2022 r. wynikało, że zgłosiła w sprawie egzekucyjnej prowadzonej pod nr [...] zarzut nieistnienia obowiązku części płatności za odpady komunalne. Podniosła, że po doręczeniu Jej upomnienia zapłaciła zaległe opłaty w kwocie [...] zł. Wniosła o skrócenie czasu trwania egzekucji z rachunków bankowych. Postanowieniem z 9 listopada 2022 r. Wójt Gminy [...], powołując się na art. 34 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.), uznał ten zarzut za nieuzasadniony. Wskazał, że wpłacona 31 stycznia 2022 r. kwota [...] zł została zaksięgowana na wcześniejsze zaległości objęte tytułami wykonawczymi [...] z 28 grudnia 2020 r. (kwota [...] zł) oraz 32A/2021 z 12 listopada 2021 r. (kwota [...] zł), o czym powiadomiono Urząd Skarbowy w [...]. W zażaleniu Zobowiązana zarzuciła, że wpłata w wysokości [...] zł nie została zaksięgowana na poczet tytułu wykonawczego [...], ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi na jego podstawie egzekucję do całej kwoty, bez pomniejszenia jej o [...] zł. Podane przez organ informacje uznała za nieprawdziwe. Opisanym na wstępie postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Kolegium podniosło, że z pisma Wójta Gminy [...] z 8 lutego 2022 r. nr OŚr.0.3160.34.2020 wynikało, że zawiadomił on Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o wygaśnięciu w części tytułu wykonawczego nr [...] poprzez zapłatę 31 stycznia 2022 r. kwoty [...] zł (kwota należności: [...] zł, koszty upomnienia: [...] zł, odsetki: [...] zł). W piśmie z 8 lutego 2022 r. nr OŚr.O.3160.33.2021 zawiadomił o wygaśnięciu w części tytułu wykonawczego nr 32/2021 poprzez zapłatę 31 stycznia 2022 r. kwoty [...] zł (koszty upomnienia: [...] zł). Na mocy postanowienia z 18 listopada 2022 r. nr 1809-SEE.711.28.2022.10, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] z dniem 8 czerwca 2022 r. podjął postępowanie egzekucyjne w stosunku do tytułu wykonawczego nr [...] z 12 listopada 2021 r., zawieszone postanowieniem z 2 marca 2022 r. nr 1809-SEE.711.4.2022.3, w związku ze zgłoszonym przez Zobowiązaną zarzutem. Podjęcie postępowania dotyczącego tytułu wykonawczego nr [...] było uzasadnione zakończeniem rozpoznania zarzutu Zobowiązanej. Na tej podstawie za błędne uznano stanowisko Zobowiązanej, jakoby organ ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne. Organ prawidłowo też zaksięgował wpłatę z 31 stycznia 2022 r. w kwocie [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżąca zakwestionowała wysokość dochodzonej od niej należności, w szczególności jej naliczanie uzależnione od liczby członków rodziny, w tym starszej córki (łącznie ją i dwie jej córki), kiedy w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego organ gminy przyjmował, że starsza córka mieszka z ojcem pod innym adresem, a nie z nią, przez co nie ma prawa do tego świadczenia. Oczekuje weryfikacji wszystkich deklaracji za gospodarowanie odpadami od 2016 r. oraz skorygowanie liczby osób zamieszkałych w jej domu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje; Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonych postanowień wykazała, że zostały one wydane przez organy z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu przepisów art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."). Przed wyjaśnieniem powodów zapadłego wyroku zwrócić należy uwagę, że kontrola sądowoadministracyjna działalności organów administracji publicznej sprawowana jest przez sąd administracyjny w oparciu o kryterium zgodności z prawem (legalności) działalności organów administracji publicznej (por. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Sąd analizuje, czy podejmując określone działania i akty, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Istotne znaczenie w tej kwestii mają akta sprawy, na podstawie których sąd administracyjny wydaje wyrok (zob. art. 133 § 1 p.p.s.a.), ponieważ to w aktach sprawy administracyjnej (egzekucyjnej) powinny zostać przez organy zgromadzone dowody, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie administracyjne i sporządzono uzasadnienie faktyczne. Tylko kompletne akta umożliwiają wszechstronne i dogłębne zbadanie sprawy we wszystkich jej aspektach. Sąd co do zasady bierze pod rozwagę okoliczności, które wynikają z materiałów akt sprawy. Z urzędu uwzględnia tylko fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a uzupełniające postępowanie dowodowe może być przeprowadzonej tylko poprzez dopuszczenie dowodu z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 k.p.a.). Brak dokumentów, na podstawie których organy podjęły rozstrzygnięcie, uniemożliwia albo istotnie utrudnia przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (znajdującego zastosowanie w sprawie Skarżącej z mocy art. 18 u.p.e.a.), uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Analiza akt sprawy przekazanych przez Kolegium wraz ze skargą, także z uzupełnionymi na wezwanie Sądu dokumentami na podstawie zarządzenia z 16 sierpnia 2023 r. (tj. kopii tytułu wykonawczego nr [...] z 12 października 2022 r., przeciwko któremu wniesiono zarzut; dokumentów wymienionych w zaskarżonym postanowieniu oznaczonych datą 8 lutego 2022 r. i numerami OŚr.O.3160.34.2020 i OŚr.O.3160.33.2020 – zawiadomień organu egzekucyjnego przez Wójta Gminy o wygaśnięciu części tytułów wykonawczych wskutek rozliczenia wpłaty Zobowiązanej z 31 stycznia 2022 r.), nie pozwoliła Sądowi w pełni zweryfikować, czy w kontrolowanej sprawie prawidłowo ustalono stan faktyczny (czy stanowisko organów jest zgodne z faktami), a zarzut Skarżącej wygaśnięcia części zaległości był zasadny lub niezasadny. Nie było również możliwe pełne zweryfikowanie przez Sąd stanowiska organów obu instancji co do przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, do którego Zobowiązana wniosła zarzuty, jak również dokonanej przez Skarżącą wpłaty i sposobu jej zaliczenia na poczet zaległych opłat. Opłaty za gospodarowanie przez Gminę odpadami komunalnymi są należne gminom na podstawie ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469). Przy czym z mocy art. 6q ust. 1 cyt. ustawy, do opłat tych stosuje się przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi. Konsekwencją takiego uregulowania jest konieczność stosowania przez właściwe organy instytucji i instrumentów prawnych określonych także w tej ustawie. W kontrolowanej przez Sąd sprawie egzekucyjnej prowadzonej pod nr OŚr.O.6232.4.52.2022, Skarżąca (Zobowiązana) podniosła zarzut nieistnienia obowiązku części płatności za odpady komunalne. Wskazała, że po doręczeniu Jej upomnienia zapłaciła zaległe opłaty w kwocie [...] zł. Zarzut ten odpowiadał zatem dyspozycji art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. (wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części). Ze stanowiska Wójta (Wierzyciela) wynikało, że wpłata, o której mowa, faktycznie miała miejsce, ale zaliczono ją na poczet innych zaległych opłat Zobowiązanej, co do których prowadzone są postępowania egzekucyjne na podstawie odrębnych tytułów wykonawczych. W aktach sprawy, którą przekazano do Sądu, nie zgromadzono dowodów, które potwierdzałyby te okoliczności, tak jeżeli chodzi o dokonaną wpłatę, jak i sposób jej zaliczenia na poczet posiadanych przez Zobowiązaną zaległości w zapłacie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Organy nie wywiązały się w należyty sposób z obowiązku odpowiedniego udokumentowania czynności postępowania, które stanowiły podstawę podjętych rozstrzygnięć. Ponieważ do egzekwowanych opłat tych stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, to do sytuacji, o jakiej mowa, powinny znaleźć uregulowania z art. 62 § 1 O.p. Wynika z nich, że jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności we wskazanym przez podatnika podatku, a w przypadku braku takiego wskazania lub braku zaległości podatkowej we wskazanym podatku - na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zaległości podatkowych podatnika. Jeżeli na podatniku ciążą koszty doręczonego upomnienia, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej kolejności na poczet tych kosztów (art. 62 ust. 1a O.p.). W stanie prawnym obowiązującym do 31 sierpnia 2023 r. organ podatkowy obowiązany był z mocy art. 62 § 4 O.p. (z zastrzeżeniem jednak art. 62 ust. 4a O.p.), wydać postanowienie w kwestii zaliczenia wpłaty na poczet zaległości, na które przysługiwało zażalenie, które umożliwiało stronie poddanie takiego rozliczenia w sprawie dokonanej wpłaty kontroli instancyjnej oraz sądu administracyjnego (por. zmiany wprowadzone przez art. 7 pkt 5 lit. a) i art. 35 pkt 3 ustawy z 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1059), wskutek których postanowienie takie od 1 września 2023 r. wydawane będzie tylko na wniosek). Dokument taki, jeżeli został wydany, powinien być dołączony do akt sprawy. Trudno bez niego, ewentualnie innego dokumentu księgowego potwierdzającego rozliczenie dokonanej wpłaty, ocenić zasadność zarzutu Skarżącej. Potwierdzenie ww. okoliczności wywołuje zaś daleko idące skutki dla dalszego przebiegu postępowania egzekucyjnego. Jeżeli bowiem Zobowiązana uregulowała na rzecz Wierzyciela całość lub część zaległości, to w tym zakresie jej zobowiązanie z tytułu opłaty wygasło poprzez zapłatę (por. art. 59 § 1 pkt 1 O.p.), a egzekucja nie może być kontynuowana. W razie uznania zasadności zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., ustawodawca przewidział skutek umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego w całości albo w części (art. 34 § 4 pkt 3 lit. a) u.p.e.a.). W przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a., wierzyciel ma zaś obowiązek wystąpić do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części (art. 34a u.p.e.a.). Dlatego Wierzyciel w toku rozpatrywania zarzutu Zobowiązanej powinien udokumentować nie tylko informacje, jakie zostały przekazane organowi egzekucyjnemu o wygaśnięciu zaległości dochodzonych na podstawie innych tytułów wykonawczych, ale także otrzymaną od Zobowiązanej wpłatę i sposób jej zaliczenia na poczet zaległych opłat. W przeciwnym razie nie można uznać, że dana okoliczność została udowodniona (por. art. 80 K.p.a.). W uzasadnieniu postanowienia należy zaś zawrzeć ocenę dowodów, które zgromadzono w aktach sprawy, aby zadośćuczynić wymaganiu określonemu w art. 107 § 3 K.p.a. oraz zrealizować postulat (zasadę) przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Organ został bowiem zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Z podanych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji (Wierzyciela), ponieważ konieczne będzie ponowne rozpatrzenie zarzutu Zobowiązanej, przy uwzględnieniu stanowiska Sądu co do dowodów, jakie powinny zostać zgromadzone w aktach sprawy. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, ponieważ Skarżąca, w granicach przyznanego jej prawa pomocy, korzystała ze zwolnienia od wpisu od skargi na podstawie art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.