I SA/Rz 102/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia składek za listopad 2020 roku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021r. nr [...]

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po rozpatrzeniu wniosku skarżącej E.L., o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] września 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacenia składek należnych na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od 1 listopada do 30 listopada 2020 r.. W stanie faktycznym sprawy skarżąca, wnioskiem z 12 stycznia 2021 r. wystąpiła do ZUS o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za listopad 2020 r. Jako kod PKD swoje przeważającej działalności wskazała PKD 82.30.Z. ZUS, decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], odmówił skarżącej wnioskowanego przez nią zwolnienia. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ powołał się na brzmienie przepisu art. 31 zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm. - dalej: ustawa z 2 marca 2020 r.) oraz na informacje uzyskane z Urzędu Statystycznego w [...] wskazujące, że w rejestrze REGON/CEIDG na dzień 30 listopada 2019 r. podany we wniosku skarżącej kod PKD 82.30.Z, nie występował jako oznaczenie jej przeważającej działalności. W związku z tym organ uznał, że skarżącej nie przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek. Sąd, wyrokiem z 27 kwietnia 2021 r., sygn. I SA/Rz 262/21, uchylił decyzję ZUS z [...] stycznia 2021 r. Wyrok ten stał się wyrokiem prawomocnym od dnia 24 czerwca 2021 r. Sąd w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku stwierdził, że zgodnie z art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2020 r. zwolnieniem od opłacania składek ubezpieczeniowych objęci zostali płatnicy składek prowadzący wskazane w przepisie rodzaje działalności, wg. stanu na dzień 30 września 2020 r. Istotne zatem jest ustalenie, jaką przedsiębiorca faktycznie prowadził w tym dniu działalność. Wprawdzie, w myśl art.31 zo ust.11 tej ustawy, oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 10, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 września 2020 r., lecz danych tych organ nie może przyjmować bezkrytycznie. W sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w CEDIG /REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności. Sąd stwierdził także, że w sprawie nie jest kwestionowane, że na dzień 30 września 2020 r. skarżąca prowadziła przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD nr 82.30.Z, natomiast organ zarzuca, że ten sam kod nie figuruje w rejestrze REGON w listopadzie 2019 r. Uzasadnienie decyzji było jednak bardzo lakoniczne i zupełnie niezrozumiałe. W istocie dopiero w odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że brak jest możliwości porównania przychodów z działalności skarżącej w listopadzie 2020 r. z przychodami uzyskanymi w listopadzie 2019 r., skoro wówczas skarżąca prowadziła działalność pod przeważającym kodem PKD 81.30.Z. Sąd dalej stanął na stanowisku, że treść powołanego przepisu art. 31 zo ust.10 ustawy z 2 marca 2020 r. wskazuje, że jednym z warunków zwolnienia z obowiązku opłacania należności składkowych jest to, aby przychód z działalności – oznaczonej kodami wymienionymi w tym przepisie - uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy o co najmniej 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r. Dla oceny spełnienia tego warunku konieczne jest zatem porównanie przychodów osiągniętych w w/w okresach. Wbrew jednak twierdzeniom organu, z powołanego przepisu nie wynika, aby warunkiem przyznania pomocy było również to, żeby w listopadzie 2019 r. w rejestrze REGON był wpisany ten sam rodzaj przeważającej działalności, co w listopadzie 2020 r. Skoro z założenia racjonalny ustawodawca wymaga, aby płatnik składek prowadził na dzień 30 września 2020 r. określony rodzaj działalności i ten wymóg – zgodnie z art.31zo ust.11 ustawy o szczególnych rozwiązaniach - weryfikuje w oparciu o dane z rejestru REGON/CEIDG, a nie ustanawia takiego obowiązku na inny dzień, to nie można od wnioskodawców wymagać spełnienia dodatkowych, pozaustawowych kryteriów. W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepis art.31 zo ust.10 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, przez jego błędną wykładnię. Oprócz tego Sąd stwierdził, iż organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art.77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ,t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), nie dokonując należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza w odniesieniu do rodzaju faktycznie wykonywanej przez skarżącą działalności w listopadzie 2019 r. i listopadzie 2020 r. oraz zbyt lakonicznego i niezrozumiałego uzasadnienia decyzji. Według Sądu, w świetle okoliczności sprawy, w tym, przedłożonych przez skarżącą umów handlowych i faktur, faktycznie prowadziła ona i uzyskiwała przychody z działalności w zakresie montażu namiotów i stoisk wystawienniczych zarówno w listopadzie 2019 r., jak i w listopadzie 2020 r. W ponownym postępowaniu Sąd nakazał organowi przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów i uzupełnienie postępowania wyjaśniającego, a następnie dokonanie ponownej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek zwolnienia. Zaznaczył również, że wydana ponownie decyzja powinna także zawierać wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS, decyzją z [...] września 2021 r., odmówił zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacenia składek za listopad 2020 r. Organ stwierdził, że przedłożone przez skarżąca faktury, nie obligują go do przyznania jej zwolnienia o którym mowa w art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r. Zdaniem ZUS, brak określonego kodu PKD w rejestrze Regon/CEIDG, na dzień 30 listopada 2019 r., uniemożliwia mu ustalenie spadku przychodów skarżącej. W związku z powyższym skarżąca, powołując się na treść wyroku Sądu z 27 kwietnia 2021 r., zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, a w konsekwencji zmianę decyzji z [...] września 2020 r., i przyznanie jej zwolnienia ze składek za listopad 2020 r. ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy skarżącej, decyzją z [...] listopada 2021 r., utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2021 r. Organ stwierdził, iż na podstawie przedłożonych przez skarżącą dowodów, w postaci umów i faktur, nie jest w stanie ustalić, jaki rodzaj działalności prowadziła ona w listopadzie 2019 r. Oprócz tego ZUS stwierdził, że tego typu dane weryfikuje na podstawie zapisów w rejestrze REGON/CEIDG. Organ dodał także, że zgodnie z § 10 rozporządzenia w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych w skutek pandemii Covid 19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za listopad 2020 r., jeżeli na dzień 30 września 2020 r. prowadził działalność przeważającą oznaczoną według kodu Polskiej Klasyfikacji Działalności 2007 kodami wskazanymi w rozporządzeniu. Oprócz tego zaznaczył, że zwolnienie ze składek za listopad 2020 przysługuje podmiotom, których spadek przychodu uzyskanego w listopadzie 2020 r. z prowadzonej działalności był niższy o 40 % w stosunku do przychodu z 2019 r. W wyniku analizy kodu działalności PKD skarżącej, w odniesieniu do listopada 2019 r., nie stwierdzono kodu uprawniającego do zwolnienia. Nie ma więc możliwości ustalenia spadku przychodów. W kwestii kodów PKD ZUS podkreślił, że w tej mierze realizuje założenia wynikające ze wskazanych w decyzji aktów prawnych. Dodał też, że nie jest organem prawodawczym lecz instytucją realizującą powierzone jej zadania, w oparciu o obowiązujące przepisy. Wnosząc skargę na decyzję ZUS z [...] listopada 2021 r., skarżąca wystąpiła o jej zmianę i przyznanie jej prawa do zwolnienia ze składek za listopad 2020 r. Według skarżącej, zaskarżona decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym. W dalszej części skargi stwierdziła, że od 2016 r. jej firma wykonuje zlecenia dotyczące montażu i demontażu stosik wystawowych i namiotów na targach i wystawach w Europie. Zatrudnia zleceniobiorców w charakterze pomocników, a ZUS na podstawie tych umów wydaje dla niej formularze A1. Zdaniem skarżącej, jej umowy z kontrahentami potwierdzają przeważający profil prowadzonej działalności. Skarżąca dodała, że od 2016 r. do lipca 2020 r. była przypisana do błędnego kodu PKD. Dopiero w lipcu 2020 r. w systemie GUS została wprowadzona stosowna korekta. Do skargi dołączono kopie umów i faktur, mające stanowić dowody na przedmiot prowadzonej działalności. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ dodatkowo zaznaczył, że kod PKD przeważającej działalności podmiotu wnioskującego o zwolnienie z art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r., musi być taki sam, w odniesieniu do listopada 2020 r. oraz listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W okolicznościach przedmiotowej sprawy ZUS rozpatrywał ponownie sprawę skarżącej, po uchyleniu, prawomocnym wyrokiem Sądu, poprzednio wydanej decyzji z [...] stycznia 2021 r. W tym zakresie organ był więc związany motywami przytoczonymi w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, z 27 kwietnia 2021 r., a także wskazaniami co do dalszego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W przywołanym powyżej wyroku Sąd wyraźnie zaznaczył, że z punktu widzenia oceny zasadności wniosku skarżącej o przyznanie jej zwolnienia ze składek za listopad 2020 r., tj. spełnienia przesłanek uzyskania tego rodzaju ulgi, o których mowa w art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r., istotny jest rzeczywisty przedmiot prowadzonej przez nią działalności, a nie ten ujawniony w rejestrze statystycznym. Sąd przesądził także to, że z punktu widzenia art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r., nie jest wymagane, aby przedmiot działalności skarżącej w 2019 r. był w rejestrze opisany takim samym kodem jak w 2020 r. Tego rodzaju wymóg nie wynika bowiem z żadnej regulacji prawnej. Takie stanowisko odnośnie wykładni art. 31 zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r. było wiążące dla ZUS, który jednak nie zastosował się do niego, otwarcie ignorując zaprezentowaną przez Sąd interpretację omawianej regulacji. W tym zakresie organ, odmawiając zastosowania się do wskazań Sądu, co do dalszego prowadzenia postępowania podkreślił, że realizuje on jedynie założenia wynikające ze wskazanych w decyzji aktów prawnych. Dodał także, że nie jest organem prawodawczym lecz instytucją realizującą powierzone jej zadania, w oparciu o obowiązujące przepisy. Poza tym ZUS stwierdził, że nie jest w stanie ustalić rzeczywistego przedmiotu działalności skarżącej, na podstawie przedłożonych przez nią faktur. Mając na względzie powyższe podkreślić należy, że kwestionując stanowisko Sądu, wyrażone w zaskarżonym wyroku, odnośnie przesłanek przyznania zwolnienia z opłacania składek, a także wdając się w polemikę z nim, ZUS dopuścił się rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 153 P.p.s.a. W sposób jawny nie tylko odmówił zastosowania się do wskazań Sądu, ale również, wbrew wyraźniej i jednoznacznej regulacji rangi ustawowej, zakwestionował znaczenie wydanego wyroku. To zaś jest niedopuszczalne w obowiązującym stanie prawnym i jako takie musi zostać zakwestionowane. Na marginesie dodać jedynie należy, że organ administracji nie godząc się z treścią zapadłego wyroku, wydanego w sprawie ze skargi na wydaną przez siebie decyzję, jest uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej, a co za tym idzie do domagania się uchylenia zaskarżonego nią wyroku. Skoro zaś w niniejszym przypadku ZUS nie skorzystał z tego prawa, zobligowany jest bezwzględnie do podporzadkowania się prawomocnemu wyrokowi. Jeżeli chodzi o ustalenie rzeczywistego przedmiotu prowadzonej przez skarżącą działalności, to również w tym wypadku organ nie może powoływać się na niemożność zrealizowania tego rodzaju wytycznych, które również zostały zawarte w uzasadnieniu wyroku. Dodatkowo tego rodzaju ustalenia są istotną częścią ustaleń faktycznych w sprawie, których przeprowadzenie bezwzględnie obciąża organ. Wynika to z art. 7 K.p.a., a faktyczne trudności z tym związane, nie mogą być powodem uchylenia się od zrealizowania tego rodzaju obowiązku. W tej kwestii zauważyć należy, że strona zaoferowała przedstawienie dowodów z dokumentów, które zostały dopuszczone w postępowaniu sądowym. Na ich podstawie jest możliwe poczynienie konkretnych i wiążących ustaleń w sprawie. Odnośnie rzeczywistego prowadzenia działalności zaznaczyć należy, że Sąd, w wydanym w sprawie wyroku, wiążącym organ w zakresie ponownego rozstrzygnięcia sprawy, wyraźnie stwierdził, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, której przedmiotem był montaż namiotów i stoisk wystawienniczych. Nakazał jedynie poszerzenie ustaleń w sprawie, pod kątem przesłanek zwolnienia. Te zaś sprowadzały się do określenia cech prowadzonej działalności w zakresie tego, czy ma ona dla skarżącej charakter działalności przeważającej, a także ustalenia skali spadku dochodów. Te zalecenia organ jest zobligowany bezwzględnie wykonać. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie sposób stwierdzić realizacji tego obowiązku. W kwestii uzasadnienia zaskarżonej decyzji zauważyć także należy, że ZUS przytoczył w niej, jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia, przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371 z późn. zm.), który nie znajdował zastosowania w sprawie. Przedmiotowa regulacja, w kolejnych swoich wersjach, nie odnosiła się do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za listopad 2020 r., lecz na okresy późniejsze, poczynając od 1 grudnia 2020 r. Tak więc powołanie się na ten przepis nie znajdowało uzasadnienia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl art. 156 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z sytuacją tego rodzaju mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, w której organ otwarcie zignorował wskazania zawarte w prawomocnym wyroku Sądu, naruszając w sposób ewidentny przepis art. 153 P.p.s.a. W tej więc sytuacji, mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 P.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2021 r.