I SA/Po 467/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 16 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 597 zł (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z 30 maja 2025 r., nr [...] wydanym względem A. W. (dalej zwanej również skarżącą) nadał rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Naczelnika M. Urzędu Celno-Skarbowego w W. z 13 maja 2025 r., nr [...] ustalającej skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn za 2022 r. na kwotę 2.037.560,00 zł. Wskazane postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 11 czerwca 2025 r. Pismem z 25 czerwca 2025 r. (nadanym tego samego dnia) skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Do wskazanego wniosku dołączone zostało zażalenie na wskazane powyżej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Podniesiono, że zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego należało złożyć do 18 czerwca 2025 r. Wskazanego dnia M. J. (pracownik pełnomocnika) o 21:30 skierował się do placówki pocztowej zlokalizowanej w Z. T. przy ul. [...] w W. (Filia Urzędu [...]). Na miejsce przybył ok. 21:50 i został poinformowany, że system komputerowy przestał działać i nie ma możliwości wysłania listu w tej placówce pocztowej pomimo tego, że jest czynna do 22:00. W związku z powyższym po zweryfikowaniu informacji na stronie internetowej operatora pocztowego potwierdzającej, że placówka w W. przy ul. [...] jest czynna całą dobę M. J. około 22:50 skierował się do tej placówki, gdzie ok. 23:20 zastał kilka osób próbujących wejść do budynku w celu wysyłki listów. Jak okazało się na miejscu, poczta całodobowa była otwarta jedynie do 22:00, o czym interesanci nie zostali wcześniej powiadomieni. Pomimo pobrania numerka przed 22:00 interesanci byli wypraszani z budynku poczty, dochodziło nawet do naruszania nietykalności osobistej, co spowodowało wezwanie funkcjonariuszy policji. Z uwagi na powzięcie informacji odnośnie braku możliwości wysyłki listów na poczcie całodobowej około 23:25 M. J. skierował się do automatu pocztowego przy ul. [...] w W.. Jednak pomimo prób wygenerowania etykiety, automat nie przyjął przesyłki zawierającej zażalenia. W tych okolicznościach w ocenie pełnomocnika nie ma mowy o jego winie w braku zachowania terminu do złożenia zażalenia. Wniesiono również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów na potwierdzenie braku możliwości nadania pisma w terminie, braku zawinienia w niedochowaniu terminu do złożenia pisma, istnienia przesłanek do przywrócenia terminu, zachowania terminu ustawowego do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wniesiono również o skierowanie zapytania do Filii Urzędu [...], ul. [...], [...], czy w okolicach 21:50 18 czerwca 2025 r. działał system pocztowy i była możliwość wysyłki listów, celem wykazania braku zawinienia w niedochowaniu terminu do złożenia pisma, istnienia przesłanek do przywrócenia terminu, zachowania terminu ustawowego do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 16 grudnia 2025 r., nr [...] odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że postanowieniem z 16 grudnia 2025 r., nr [...] stwierdził złożenie zażalenia po terminie. Uznano, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dopełnienie obowiązku dokonania czynności procesowej w terminie było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia. Od 1 stycznia 2025 r. radcowie prawni są zobowiązani do posiadania adresu do doręczeń elektronicznych. Obowiązek ten wynika wprost z art. 2210 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499 – dalej w skrócie: "u.r.p.") w zw. z art. 9 ust. pkt 2 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1045 ze zm.). Działający za skarżącą radca prawny M. M. posiada taki adres. Zaskarżone postanowienie zostało skierowane i doręczone pełnomocnikowi kanałem doręczeń elektronicznych na jego adres do doręczeń elektronicznych. Nie istniała zatem w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej przeszkoda aby pełnomocnik wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego kanałem doręczeń elektronicznych, zachowując termin do wniesienia pisma procesowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał przy tym, że nie kwestionuje podnoszonych przez pełnomocnika trudności związanych z nadaniem pisma procesowego za pośrednictwem operatora pocztowego. Jednak w kontekście przesłanek uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu uznano, że nie wystąpiły okoliczności nie do przezwyciężenia, które mimo dopełnienia reguł należytej staranności doprowadziły do uchybienia terminowi procesowemu. Uznano również, że badanie dochowania 7-dniowego terminu, o którym jest mowa w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej w skrócie: "O.p.") byłoby wymagane jedynie w sytuacji uprawdopodobnienia wystąpienia innych okoliczności uniemożliwiających pełnomocnikowi realizację czynności procesowej, które istniałyby przynajmniej w ostatnim dniu ustawowego terminu. W kwestii wniosków dowodowych wskazano, że są one bez znaczenia dla sprawy, gdyż skorzystanie z usług operatora pocztowego nie było jedyną drogą do wniesienia w terminie pisma procesowego. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej . Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 162 § 1 i 2 O.p. poprzez odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 30 maja 2025 r. podczas gdy strona uprawdopodobniła, iż brak jest winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia, gdyż 18 czerwca 2025 r. pełnomocnik nie miał możliwości wysłać przesyłki z uwagi na wcześniejsze nieplanowane zamknięcie placówki [...] S.A. przy ul. [...], wobec czego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia winien zostać uwzględniony, a tym samym niniejsze postanowienie winno ulec zmianie; 2) art. 187 § 1 w zw. z art. 122 O.p. poprzez uchylenie się od obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez brak zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co implikuje, że postępowanie to nie było wyczerpujące i rzetelne, a dokonana ocena zebranego materiału dowodowego nie była logiczna i kompletna; 3) art. 191 O.p. poprzez dowolną i ukierunkowaną rażąco jednostronnie a nie swobodną i wszechstronną ocenę materiału dowodowego, a także poprzez błędne i niezgodne z prawdą obiektywną ustalenie stanu faktycznego, zaś organ dokonał powierzchownej i do tego czynionej na tle niedostatecznie skumulowanego i rozważonego materiału dowodowego oceny, która nie spełnia wymagań co do konieczności dokonywania oceny swobodnej, logicznej, obiektywnej, uwzględniającej zasady doświadczenia życiowego; 4) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez zaniechanie przeprowadzenia czynności dowodowych w zakresie umożliwiającym właściwe skoncentrowanie i następczą wszechstronną ocenę tak zebranego materiału dowodowego; 5) art. 21 § 2, art. 120 w zw. art. 121 § 1 O.p., tj. zasady legalizmu i zasady in dubio pro tributario poprzez nieprowadzenie postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (jednostronne ukierunkowanie postępowania oraz czynności dowodowe prowadzone w kierunku, który nie mógł służyć wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy), w tym pomijanie okoliczności korzystnych dla strony, a nadto niewyjaśnienie w sposób niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, poprzez ustalenie błędnego stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej należało odmówić skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Drugiego US w K. z 30 maja 2025 r., nr [...] Skarżąca kwestionuje powyższe zapatrywanie podnosząc, że uprawdopodobniono brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia z uwagi na wcześniejsze nieplanowane zamknięcie placówki pocztowej. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie z kolei do postanowień art. 162 § 2 powołanego aktu, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Jedną z zasadniczych przesłanek przywrócenia terminu jest brak winy w jego uchybieniu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Natomiast uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, iż uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie, jednak ciężar takiego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swoich twierdzeń. To strona, a nie organ podatkowy zna przyczynę, która uniemożliwiła jej dochowanie terminu i to rolą strony jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Organ podatkowy ocenia zaś, czy wskazana przez stronę przyczyna spełnia kryteria ustanowione w art. 162 § 1 O.p., w szczególności, czy rzeczywiście strona przy dochowaniu należytej staranności nie mogła dochować terminu. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa [tak: wyrok NSA z 10 grudnia 2024 r., III FSK 679/23]. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, Sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika [tak: wyrok NSA z 11 października 2023 r., III FSK 2880/21]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy dostrzec, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie kwestionuje podnoszonych przez stronę skarżącą trudności związanych z nadaniem pisma procesowego za pośrednictwem operatora pocztowego. Organ stoi jednak na stanowisku, że nie istniała przeszkoda do terminowego wniesienia zażalenia przy wykorzystaniu kanału doręczeń elektronicznych. Zgodzić należy się z Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej , że radcowie prawni są zobowiązani do posiadania adresu do doręczeń elektronicznych. Stosownie bowiem do postanowień art. 2210 ust. 1 u.r.p., radca prawny wykonujący zawód jest obowiązany posiadać adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), wpisany do bazy adresów elektronicznych, o której mowa w art. 25 tej ustawy. Dostrzec również należy, że w świetle postanowień art. 144 § 5 O.p., doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Wskazać jednak należy na regulację wyrażoną w art. 168 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem, podania wnosi się na piśmie lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu podatkowego. W aktualnym stanie prawnym radcowie prawni, tak samo jak adwokaci oraz doradcy podatkowi nie mają obowiązku wnoszenia pism do organów podatkowych wyłącznie z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. Wniesienie podania z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej stanowi uprawnienie, nie zaś obowiązek pełnomocnika [por. postanowienie NSA z 14 lipca 2021 r., II GZ 229/21]. W konsekwencji fakt, że pełnomocnik skarżącej zdecydował się na wniesienie zażalenia w tradycyjnej formie pisemnej nie zaś w formie dokumentu elektronicznego nie może stanowić argumentu uzasadniającego negatywne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu. Za zbyt daleko idący należy zatem uznać pogląd Dyrektora Izby Administracji Skarbowej uzasadniający odmowę przywrócenia terminu faktem możliwości terminowego wniesienia zażalenia przez pełnomocnika skarżącej przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej. Konkludując należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Wskazywana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej możliwość terminowego wniesienia zażalenia za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej nie może uzasadniać odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia skoro skorzystanie z tego rodzaju formy wnoszenia podań stanowi uprawnienie a nie obowiązek zawodowego pełnomocnika. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej będzie powtórne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny prawnej. W tym zakresie obowiązkiem organu będzie w szczególności uwzględnienie, że skorzystanie przez pełnomocnika skarżącej z prawa do wniesienia zażalenia w tradycyjnej formie pisemnej, nie zaś w formie dokumentu elektronicznego nie może uzasadniać odmowy przywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późń zm.) należało orzec, jak w pkt I. sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się: wpis od skargi w kwocie 100 zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118).