I SA/Po 452/26

Dnia 15 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant: st. sekretarz sądowy Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 22 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 22 grudnia 2025 r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej jako u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) odmówił W. M. (dalej także jako strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. Decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia oraz akt sprawy, została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25 uchylił decyzję ZUS z 31 stycznia 2025 r. nr [...] o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł. Uwzględniając skargę WSA w Poznaniu stwierdził, że w sprawie nie ziściła się żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co organ wystarczająco przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto WSA ocenił, że organ prawidłowo ustalił wymagalność należności o których umorzenie wnioskuje skarżący, że nie uległy przedawnieniu. Zastrzeżenia Sądu wzbudziła ocena organu dokonana na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zarzucił organowi ograniczenie się do wskazała, że skoro skarżący otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką na niepełnosprawną żoną ([...] zł), a jego małżonka emeryturę ([...] zł), to nie pozostają w stanie ubóstwa definiowanym przez kwotę minimum socjalnego, wynoszącą dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego [...] zł i tym samym nie występuje stan ubóstwa i brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Sąd ocenił ustalenia i stanowisko organu w powyższym zakresie jako niespójne i nierzetelne, z dwóch powodów. ZUS de facto zignorował oświadczenie strony, iż konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną żoną wyklucza go z podjęcia pracy zarobkowej. W tym kontekście organ niejako przyjął, że skarżący jest w stanie ze świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury żony w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie spłacić należności na łączną kwotę [...]zł. Organ nie wziął pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne jedynie w niewielkiej części rekompensuje najbliższym członkom rodziny utratę dochodu z pracy lub innej pracy zarobkowej, a jego wysokość odbiega nawet od kwoty minimalnego wynagrodzenia ([...] zł brutto w III kw. 2024 r.). Organ pominął również okoliczność, że małżonka skarżącego wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego należy zaś wnioskować, że opieka skarżącego nad żoną pozbawia go możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dodatkowego dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zakresie tym organ nie poczynił żadnych ustaleń, ani nie przeprowadził stosownych wywodów prawnych i faktycznych. Nadto nie mieści się w granicach uznania administracyjnego ocena organu w zakresie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, tj. stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ w tym zakresie wskazując na dochód skarżącego i jego małżonki oraz podane comiesięczne wydatki ([...] zł) odniósł się jedynie do kryterium ubóstwa definiowanego przez poziom minimum socjalnego. Z tego jedynie organ wywiódł, że choć wskazuje to na trudną sytuację, to nie na stan zagrożenia bytu. Dodał nadto, że strona zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako należności o charakterze drugorzędnym wobec posiadanych przez skarżącego zobowiązań wobec wierzycieli cywilnoprawnych. Dalej Sąd odmówił zaakceptowania stanowiska ZUS w ramach którego stwierdziwszy, że miesięczny dochód skarżącego nie przekracza poziomu minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, odwołano się do poziomu minimum egzystencji dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego celem wykazania, że skarżący ma możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zważył, że kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Konstruując koszyk minimum socjalnego eksperci Instytutu Pracy i Polityki Społecznej kierują się wyznaczeniem granicy wydatków gospodarstw domowych, mierzącej minimalnie godziwy poziom życia. Sąd zarzucił, że Zakład nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie kosztów składających się na minimum socjalne ponoszonych przez skarżącego, w tym wydatków ponoszonych na żywność, ubiór, higienę, leczenie i rehabilitację niepełnosprawnej żony, itp. Prawidłowa analiza powinna zaś obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki z wysokością zaległej należności z tytułu składek, jak i obejmować zestawienie wysokości posiadanych przez niego comiesięcznych środków z niezbędnymi kosztami utrzymania jego rodziny w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w realny niedostatek. Sąd ocenił, że twierdzenia organu odwołujące się do poziomu minimum egzystencji miały charakter arbitralny, a wskazanie, że w przedmiotowej sprawie nie występuje stan ubóstwa nijak się ma do oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak i do wykazania, że konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (żoną) nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zważył, że skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności w uzasadnionych wypadkach, to organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności tej konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie skarżącego w sposób szczególny. Sąd nakazał ponowienie przez ZUS postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób wszechstronny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Nałożył obowiązek poinformowania skarżącego, stosownie do przepisu art. 79a § 1 K.p.a. – o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując opisane wyżej przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Nadto zaznaczył Sąd, że skarżący winien również przejawić aktywność w uaktualnieniu swego stanu rodzinnego i materialnego. Sąd stwierdził, że badając sytuację finansową należy zawsze dokonać oceny pod kątem, czy ściąganie poprzez egzekucję należności na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że kwota pozostała po dokonaniu potrącenia egzekwowanej z tego tytułu należności jest poniżej minimum socjalnego. Nie jest bowiem w interesie państwa doprowadzenie rodzin z osobami niepełnosprawnymi do życia w ubóstwie. Ponownie prowadząc postępowanie ZUS, opisaną na wstępie decyzją z 22 grudnia 2025 r. drugi raz odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. Uzasadniając ZUS napisał, że w związku z wydanym w sprawie prawomocnym wyrokiem z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25 poinformował skarżącego o prowadzeniu postępowania, poinformował skarżącego o zasadności wypełnienia Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą, na urzędowym formularzu i możliwości dołączenia PIT 37, PIT 38, PIT 40a za ostatni rok, o ile skarżący składał takie zeznania, dokumentów obrazujących sytuację materialną (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie. Analizując całość złożonej i zgromadzonej dokumentacji ZUS ocenił, że skarżący, zgodnie ze złożonym oświadczeniem majątkowym nie pracuje zarobkowo. Pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...]zł. Przedłożył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Skarżący nie posiada dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł, posiada zadłużenie w kwocie ponad [...] zł ale nie objęte tytułem wykonawczym ("wyrokiem komorniczym"). Nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości oraz praw majątkowych. Z ustaleń Zakładu wynika, że skarżący figuruje jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacania składek, a podstawa wymiaru składek za [...] wynosiła [...] zł. Uzyskiwany dochód jest rekompensatą rezygnacji z zatrudnienia. Skarżący jest w wieku emerytalnym, nie figuruje w ewidencji świadczeń emerytalno-rentowych ZUS. Skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel/współwłaściciel składników majątkowych. Żona skarżącego pobiera emeryturę w kwocie: 10/2025 - [...] zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz komornika sądowego w kwocie [...]zł oraz [...] zł, na rzecz zaległych składek tj. [...] zł netto, [...] – [...] zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz komornika sądowego w kwocie [...]zł tj. [...] zł netto, [...] - [...] zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz komornika sądowego w kwocie [...]zł tj. [...] zł netto. Stan zdrowia żony wymaga sprawowania przez skarżącego opieki 24 godziny na dobę, co uniemożliwia podjęcie pracy i uzyskanie dodatkowego dochodu. Żona skarżącego obecnie jest po dwóch operacjach kolan (w październiku 2024 r. i w marcu 2025 r.). Po powrocie z drugiej operacji kolana w marcu 2025 r. zaczęły się problemy z sercem i żona jest monitorowana 24 godziny na dobę. Po wizycie w klinice w [...] w grudniu, będzie wiadomo kiedy nastąpi kolejna operacja serca żony. Przedłożono dokumentację medyczną wraz z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. ZUS ponownie przeanalizował przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że w sprawie nie ziściła się żadna z nich. Nadto zaznaczył, że należności figurujące na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dalej ZUS ocenił, że nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy Rozporządzenia, że okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą. Skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Odnośnie stanu zdrowia żony skarżącego ZUS stwierdził, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 25 lutego 2025 r., wynika, że żona skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczony do 28 lutego 2030 r. Według zaleceń żona skarżącego wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Ponadto wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm.). ZUS stwierdził, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej żony skarżącego. Podkreślił jednak, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. Skarżący aktualnie pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawną żoną, które stanowi rekompensatę braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę, która wypłacana jest niezależnie od stanu zdrowia. Środki finansowe pozostające do dyspozycji skarżącego i żony znacznie przewyższają wartość minimum socjalnego. ZUS ocenił, że brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia skarżącego jak również konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia skarżącego możliwości pozyskania środków finansowych na spłatę zobowiązań względem ZUS. ZUS zaznaczył, że rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącego zadłużenia pozbawiałaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla gospodarstwa 2-osobowego emeryckiego minimum socjalne (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za II kwartał 2025 r.) wynosi [...] zł. Deklarowany dochód gospodarstwa domowego (świadczenie skarżącego [...] zł oraz dochód żony [...] zł netto tj. łącznie [...] zł) jest wyższy niż wykazany poziom minimum socjalnego. Po opłaceniu wskazanych kosztów związanych z utrzymaniem i leczeniem (tj. [...] zł), biorąc pod uwagę dochód żony skarżącego po dokonywanych potrąceniach ze świadczenia oraz świadczenie skarżącego, do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje ok. [...] zł/mc. ZUS zaznaczył, że ww. kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energia, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Skarżący nie oszacował wysokości wydatków ponoszonych na żywność czy środki higieny. W wyliczeniach IPISS dotyczących minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego kwoty te zostały oszacowane następująco: żywność [...] zł, higiena osobista [...] zł. Zdaniem ZUS powyższe wskazuje, że rodzina skarżącego dysponuje środkami niezbędnymi do zaspokojenia bieżących potrzeb bytowych. Nie można uznać, że sukcesywna spłata zadłużenia (np. w formie układu ratalnego) pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki poprzez pozbawienie skarżącego i żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. M. wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy i umorzenie zaległości. Zarzucił: 1. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a w szczególności brak pełnych i rzetelnych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz żony, co w konsekwencji skutkowało brakiem zastosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., 2. naruszenie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że brak jest szczególnych przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek ZUS pomimo ich istnienia, co wynika z sytuacji materialnej, osobistej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego oraz żony, 3. naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego i żony, wyrażające się w braku uznania, że w ustalonych realiach stanu faktycznego korzystniejsze jest z punktu widzenia społecznego zastosowanie wobec skarżącego umorzenia należności z tytułu składek ZUS, albowiem opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i w konsekwencji prowadziłoby do korzystania z pomocy społecznej. W uzasadnieniu skarżący podniósł m.inn., że ze względu na stan zdrowia żony i konieczność opieki nad nią nie będzie mógł podjąć zatrudnienia, a ponadto, że i jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. W grudniu 2025r. musiał podjąć leczenie, gdyż ujawniły mu się dwie choroby –nadciśnienie i krwiomocz. W piśmie procesowym z 17 marca 2026r. wskazał, że jego sytuacja zdrowotna i konieczność uporczywego leczenia może również uniemożliwić sprawowanie opieki nad żoną a nie tylko podjęcia przez niego pracy .Do pisma dołączył też kartę informacyjną leczenia szpitalnego z którego wynika , że w okresie od 28 lutego 2026r. do 2 marca 2026r. przebywał w szpitalu , gdzie miał wykonany zabieg operacyjny na skutek rozpoznania – nowotworu złośliwego ściany pęcherza moczowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Obie decyzje wydane w sprawie podlegają uchyleniu, aczkolwiek z powodów innych niż wskazane w skardze, które Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako P.p.s.a.) w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy posiada okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który prawomocnym wyrokiem 15 lipca 2025 r. uchylił decyzję ZUS z 31 stycznia 2025 r. Wydanie prawomocnego wyroku w danej sprawie skutkuje koniecznością zastosowania przepisów z art. 153 oraz art. 170 P.p.s.a. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 P.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97; Lex.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Pogląd ten został wielokrotnie powtórzony w orzeczeniach sądów administracyjnych i Sąd orzekający w niniejszej sprawie go podziela. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Ten pogląd również został wielokrotnie powtórzony w orzeczeniach sądów administracyjnych i Sąd orzekający w niniejszej sprawie także go podziela. Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując, stwierdzić należy, zgodnie ze stabilnym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 21 marca 2014 r. I GSK 534/12; Lex), że: "Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." W konsekwencji, pierwszym zadaniem Sądu kontrolującego zaskarżoną decyzję jest weryfikacja, czy ZUS w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25, wydanym w sprawie. ZUS jak i sądy administracyjne pozostają bowiem związani tym, że: 1. organ ma obowiązek wziąć pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne jedynie w niewielkiej części rekompensuje najbliższym członkom rodziny utratę dochodu z pracy lub innej pracy zarobkowej, a jego wysokość odbiega nawet od kwoty minimalnego wynagrodzenia. 2. nie mieści się w granicach uznania administracyjnego ocena organu - w zakresie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – wskazanie w tym zakresie na dochód skarżącego i jego małżonki oraz comiesięczne wydatki, odniesienie się do kryterium ubóstwa definiowanego przez poziom minimum socjalnego. 3. Nie do zaakceptowania jest stanowisko ZUS, w ramach którego stwierdziwszy, że miesięczny dochód skarżącego nie przekracza poziomu minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, odwołano się do poziomu minimum egzystencji dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego celem wykazania, że skarżący ma możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 4. Prawidłowa analiza powinna obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki z wysokością zaległej należności z tytułu składek, jak i obejmować zestawienie wysokości posiadanych przez niego comiesięcznych środków z niezbędnymi kosztami utrzymania jego rodziny w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w realny niedostatek. 5. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności tej konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie skarżącego w sposób szczególny. 6. Organ nie wykazał, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący opiekujący się niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia sięgającego przeszło [...] zł z dochodu pochodzącego z minimalnej emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. 7. Sąd nałożył na ZUS obowiązek ponowienia postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób wszechstronny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, podkreślając przy tym powinność skarżącego w uaktualnieniu swojego stanu rodzinnego i materialnego. 8. Organ musi ocenić badając sytuację finansową, czy ściąganie poprzez egzekucję należności na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że kwota pozostała po dokonaniu potrącenia egzekwowanej z tego tytułu należności jest poniżej minimum socjalnego. Nie jest bowiem w interesie państwa doprowadzenie rodzin z osobami niepełnosprawnymi do życia w ubóstwie. Sąd stwierdza, że nie można uznać aby zalecenia i wskazania zawarte w prawomocnym wyroku z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25 zostały wykonane przez organ, przez co decyzja musiała zostać uchylona. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, wydanego na podst. art. 28 ust. 3 b u.s.u.s Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W realiach sprawy organ stwierdził (s. 12 decyzji), że w stosunku do skarżącego nie zachodzą okoliczności o których mowa w tym przepisie; zdaniem organu skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS ocenił (s. 13 decyzji), że środki finansowe pozostające do dyspozycji skarżącego i żony znacznie przewyższają wartość minimum socjalnego, zatem brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia skarżącego jak również konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia skarżącego możliwości pozyskania środków finansowych na spłatę zobowiązań względem ZUS. Wywód ZUS dotyczący możliwości finansowych skarżącego i żony skarżącego (s. 14-15 decyzji) podsumowano odwołaniem się minimum socjalnego, jako podstawowego wskaźnika służącego do oceny sytuacji materialnej. Tymczasem w sprawie zostało przesądzone, że niedopuszczalne jest stanowisko ZUS, w ramach którego stwierdziwszy, że miesięczny dochód skarżącego nie przekracza poziomu minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, odwołano się do poziomu minimum egzystencji dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego celem wykazania, że skarżący ma możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto Sąd podkreślił w prawomocnym wyroku z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25, że nie mieści się w granicach uznania administracyjnego ocena organu - w zakresie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – wskazanie w tym zakresie na dochód skarżącego i jego małżonki oraz comiesięczne wydatki, odniesienie się do kryterium ubóstwa definiowanego przez poziom minimum socjalnego. Zarazem Sąd nakazał organowi wzięcie pod uwagę, czego ZUS nie zrobił, że świadczenie pielęgnacyjne jedynie w niewielkiej części rekompensuje najbliższym członkom rodziny utratę dochodu z pracy lub innej pracy zarobkowej, a jego wysokość odbiega nawet od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Stąd brak podstaw dla organu aby w realiach niniejszej sprawy formułował twierdzenie przeciwne, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej (s. 13 decyzji). Należy stwierdzić, że takie podejście w nieuprawniony sposób zrównuje osobę pozbawioną możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dodatkowego dochodu umożliwiającego opłacenie należności – z osobą wykonującą pracę zarobkową, niemającą – tak jak w przypadku skarżącego - wpływu na swoją sytuację zarobkową. Wbrew twierdzeniu organu, w ocenie Sądu, skarżący udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Sąd podkreśla istotę świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącemu w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną - decyzją SKO w [...] z 20 kwietnia 2023 r. (k. 59) oraz ponownie przyznanego skarżącemu w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną - decyzją SKO w [...] z 16 kwietnia 2025 r. (k. 58); skutkiem obu decyzji jest nieprzerwane legitymowanie się przez skarżącego prawem do tego świadczenia od 01 marca 2023 r. do 28 lutego 2030 r. Świadczenie pielęgnacyjne ustalane w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. jest adresowane do osób zobowiązanych alimentacyjne względem osoby niepełnosprawnej, które w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad taką osobą rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, celem tego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które w związku ze sprawowaniem tej opieki rezygnują z aktywności zawodowej (K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Komentarz do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nb. 6; Lex). Dalej Sąd wskazuje, że ZUS nie wykonał także obowiązku polegającego na porównaniu stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki z wysokością zaległej należności z tytułu składek, w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w realny niedostatek. ZUS poprzestał na zasygnalizowaniu możliwości układu ratalnego (s. 16), wyliczając skutki prawne udzielania ulgi w formie układu ratalnego (s. 18) i stwierdził, że mając na uwadze składowe kwoty minimum socjalnego oraz wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji skarżącego i jego żony, sukcesywna spłata zadłużenia np. w formie układu ratalnego nie pociągnęłaby zbyt ciężkich skutków poprzez pozbawienie skarżącego i żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (s. 16 decyzji). Organ nie wskazał przy tym, wysokości raty, która w jego ocenie, nie pociągnęłaby zbyt ciężkich skutków dla skarącego i jego rodziny. W ocenie Sądu powoływanie się na ogólną możliwość spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego bez jakiejkolwiek konkretyzacji tego układu powoduje, że zasadny jest zarzut skargi niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a w szczególności brak pełnych i rzetelnych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz żony, co w konsekwencji skutkowało brakiem zastosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ponadto, Sąd zauważa, że co prawda już po wydaniu zaskarżonej decyzji, w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia z 17 marca 2026r. skarżący wskazał, że jego sytuacja zdrowotna i konieczność uporczywego leczenia może mu uniemożliwić sprawowanie opieki nad żoną, a nie tylko podjęcia przez niego pracy ( popierając to dokumentacją lekarską). Okoliczności te, po zbadaniu przez organ, spełniałby więc również warunek, że skarżący nie może uzyskiwać dochodów także ze względu na własny stan zdrowia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zastosuje się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia oraz poprzednio wydanego w sprawie, prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z 15 lipca 2025 r. III SA/Po 231/25, a także weźmie pod uwagę okoliczności, które skarżący podniósł w skardze i w piśmie procesowym z dnia 17 marca 2026r, a dotyczące jego stanu zdrowia. Mając na uwadze, że organ naruszył art. 153 oraz art. 170 P.p.s.a. należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję.