I SA/Po 399/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 12 stycznia 2026 r., nr [...] w przedmiocie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odrzucić skargę.

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2026 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS odmówił B. D. (dalej: skarżąca) wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie zawierało pouczenie, w którym wskazano, że stronie służy prawo wniesienia zażalenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej za pośrednictwem organu egzekucyjnego, w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia stronie. W piśmie z 12 stycznia 2026 r. skarżąca wniosła o uznanie, że wszystkie należności wymienione w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z 26 listopada 2021 r. uległy przedawnieniu 6 marca 2017 r., nakazanie ZUS natychmiastowego zawieszenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz zasądzenie kosztów wg. norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna, bowiem dotyczy postanowienia, które nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2026 r. wezwano skarżącą do wskazania czy jej pismo jest skargą na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z 12 stycznia 2026 r., pod rygorem uznania, że jest skargą i dotyczy ww. postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała, że jej pismo jest pozwem przeciw ZUS o uznanie jej należności wobec ZUS za przedawnione. Jest też następstwem pozwu wniesionego 10 czerwca 2024 r. do Sądu Okręgowego w P. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o to samo, który to Sąd uznał się za niewłaściwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie należy wskazać, iż w postępowaniu przed sądem administracyjnym, merytoryczne rozpoznanie zasadności wniesionej skargi poprzedzone musi zostać badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie a kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na : 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. § 2a. 2 Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. § 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Pismo skarżącej z 12 stycznia 2026 r., dotyczące uznania, że wszystkie należności wymienione w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z 26 listopada 2021 r. uległy przedawnieniu 6 marca 2017 r., nakazania ZUS natychmiastowego zawieszenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz zasądzenie kosztów wg. norm przepisanych. nie stanowi żadnego z ww. aktów i czynności. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2026 r. wezwano skarżącą do wskazania czy jej pismo jest skargą na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z 12 stycznia 2026 r., pod rygorem uznania, że jest skargą i dotyczy ww. postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała lakonicznie, że jej pismo jest pozwem przeciw ZUS o uznanie jej należności wobec ZUS za przedawnione. Na gruncie rozpoznawanej sprawy wskazania wymaga, iż postanowieniem z 7 marca 2024 r. Dyrektor Oddziału ZUS w P. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z 26 października 2016 r. i 1 grudnia 2016 r. W następstwie tego pisma skarżąca wniosła do Sądu Okręgowego w P. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych "pozew" wnosząc o uznanie, że wszystkie należności wymienione w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z 26 listopada 2021 r. z dniem 1 stycznia 2017 r. uległy przedawnieniu, zwolnienie z egzekucji zajętego konta, wstrzymanie egzekucji oraz zasądzenie kosztów. Sąd Okręgowy uznał się za niewłaściwy w tej sprawie i skierował pismo do ZUS Oddział w P. w celu nadania mu dalszego biegu. Następnie Dyrektor Oddziału ZUS potraktował powyższe pismo jako zażalenie na postanowienie z 7 marca 2024 r. i przekazał je Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej jako organowi odwoławczemu. Postanowieniem z 5 sierpnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Strona, mimo prawidłowego pouczenia o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skargi nie wniosła. Następnym pismem z 4 lipca 2024 r. skierowanym ponownie do Sądu Okręgowego w P. skarżąca wniosła o uznanie, że należności uległy przedawnieniu. Pismo z 4 lipca 2024 r., zostało również przekazane przez Sąd Okręgowy w P. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS 18 lipca 2024 r. i zostało potraktowane w myśl art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na wygaśnięcie obowiązku. Postanowieniem z 26 lipca 2024 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącej z 4 lipca 2024 r. Na powyższe postanowienie strona nie wniosła zażalenia. Kolejnym pismem z 12 grudnia 2025 r., również skierowanym do Sądu Okręgowego w P. (wpływ do Oddziału 22 grudnia 2025 r.) skarżąca wniosła o nakazanie ZUS Oddział P. natychmiastowego zawieszenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę, a dotyczących należności za okres marzec 2007 r. - sierpień 2009 r., które uległy przedawnieniu. Pismo strony w myśl art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zostało zakwalifikowane m.in. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w związku z przedawnieniem należności. Postanowieniem z 12 stycznia 2026 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącej. W ocenie organu rentowego skarga jest niedopuszczalna, gdyż dotyczy postanowienia, które nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Ponadto w sprawie objętej wnioskiem zapadło już rozstrzygnięcie – tj. postanowienie z 7 marca 2024 r. Mimo prawidłowego pouczenia strona nie wniosła na to postanowienie zażalenia, ale złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze zarówno skargę, pismo skarżącej z 3 maja 2026 r. oraz przebieg postępowania Sąd potraktował pismo skarżącej z 12 stycznia 2026 r. jako skargę na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z 12 stycznia 2026 r. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). W aktualnym stanie prawnym obowiązek wyczerpania środków zaskarżenia i jego wypełnienie należy do przesłanek dopuszczalności skargi. Nieskorzystanie z tego uprawnienia i zażądanie sądowej kontroli administracji bezpośrednio wobec podlegającego zaskarżeniu w ramach postępowania administracyjnego aktu skutkuje odrzuceniem skargi (zob. J. Wegner (red.), Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, opubl.: WKP 2026). Powyższe oznacza zatem, że wyczerpanie środków zaskarżenia, o których mowa w przywołanym wyżej art. 52 § 2 p.p.s.a., przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego, stanowi podstawową przesłankę dopuszczalności skargi, czyli warunek prawidłowego zaskarżenia określonego aktu. Jest to podyktowane założeniem dwuinstancyjności postępowania. W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, że skarga wniesiona na obecnym etapie jest przedwczesna. Dopiero rozpoznanie przez organ odwoławczy zażalenia otwiera możliwość wniesienia skargi do tutejszego Sądu w omawianym przedmiocie. W myśl art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane w pkt 1 – 5) tego przepisu, wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdzając, że skarga z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia jest niedopuszczalna, stosownie do regulacji zawartej w art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 p.p.s.a. orzekł o odrzuceniu tej skargi.