I SA/Po 157/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku z dnia 2 lipca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić wniosek z dnia 2 lipca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Wniosek skarżącego W. R. z dnia 2 lipca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest piątym z kolei wnioskiem skarżącego w tym samym przedmiocie w niniejszej sprawie. Wcześniej skarżący trzykrotnie występował do WSA w Poznaniu, oczekując przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, oraz jeden raz wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dotychczasowe wnioski skarżącego zostały rozstrzygnięte prawomocnie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniami z dnia 17 października 2013 r. o sygn. akt II FZ 750/13, z dnia 2 lipca 2014 r. o sygn. akt II FZ 712/14, z dnia 22 czerwca 2015 r. o sygn. akt II FZ 448/15 i z dnia 6 listopada 2017 r., o sygn. akt II FZ 435/17, oddalał zażalenia skarżącego na postanowienia WSA w Poznaniu oddalające wnioski strony o przyznanie prawa pomocy. W aktualnie rozpatrywanym wniosku z dnia 2 lipca 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie biegłego sądowego uznającego jego osobę za niemogącą występować przed sądem w jakimkolwiek charakterze. Wnioskodawca oświadczył, że nie może ponieść kosztów sądowych ze względu na pobierany zasiłek zdrowotny/rentę. Wyjaśnił, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący podał, że z tytułu renty otrzymuje [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował w następujący sposób: kredyt w [...] - [...] zł; nakaz zapłaty wobec S. Sp. z o.o. - [...] zł, nakaz zapłaty wobec P. - [...] zł, opłaty, leczenie, lekarstwa, żywność i odzież łącznie- [...] zł. Starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 157/13, oddalił powyższy wniosek stwierdzając, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonymi przez niego wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które byłyby na tyle znaczące, aby umożliwić odstąpienie od stanowiska wyrażonego we wcześniejszym postanowieniach oraz umożliwić skarżącemu udzielenie wnioskowanej pomocy z budżetu państwa. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że we wniosku z dnia 2 lipca 2017 r. wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zdaniem strony jako osoba z orzeczonym przez biegłego psychiatrę ograniczeniem możliwości uczestnictwa w jakiejkolwiek formie w postępowaniu sądowym powinien z urzędu otrzymać pomoc prawną i finansową umożliwiającą mu reprezentację przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. W świetle art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione, czyli wykazane dokumentami przez stronę. Jednocześnie należy zaakcentować, że z uwagi na fakt, iż wniosek skarżącego z dnia 2 lipca 2017 r. jest już czwartym w niniejszej sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a piątym w ogóle), to w sprawie ma zastosowanie przepis art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą m.in. postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., o sygn. akt II FZ 282/12, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując oceny wniosku skarżącego z dnia 2 lipca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w oparciu o powyższe kryteria Sąd stwierdza, że z treści tego wniosku nie wynika, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności, które obecnie umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. W aktualnie rozpatrywanym wniosku skarżący powołuje bowiem te same okoliczności, co w poprzednich wnioskach, tj. że jest osobą niepełnosprawną, leczącą się psychiatrycznie, nie posiada majątku o znacznej wartości, utrzymuje się z renty w wysokości ok. [...] zł, jest żonaty, z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Zatem złożone przez skarżącego oświadczenie po raz kolejny nie pozwalało na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem wnioskodawca ponownie nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego żony. Wskazanych braków nie uzupełnił też na etapie sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wynikający z akt sprawy, nie uległ istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Z tych też względów Sąd nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.