I SA/Op 177/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia oraz od lipca do września 2013 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia i do zwrotu oraz podatku do zapłaty, postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi powyżej kwoty 3.000 zł.

Przedmiotem skargi E. G. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia oraz od lipca do września 2013 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia i do zwrotu oraz podatku do zapłaty. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 7.510.478 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 75.105 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 37.553 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym przez pełnomocnika skarżącej na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, zwrócono się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazano, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, w którym uzyskiwane są dochody miesięczne netto w wysokości 4.373,13 zł (skarżącej ze stosunku pracy i świadczenia stypendialnego), które obciążone są wydatkami dotyczącymi opłat za wywóz nieczystości, energię elektryczną, gaz, internet, wodę i opał w łącznej kwocie około 481 zł (przy obliczeniu uwzględniono średniomiesięczną wysokość opłaty za opał) oraz kosztami związanymi z utrzymaniem samochodu w kwocie około 300 zł i zapłatą miesięcznych rat kredytu w wysokości 2.675,91 zł. Ponadto wskazano, że skarżąca wraz z mężem posiada majątek w postaci oszczędności w wysokości 2.715,22 zł, domu mieszkalnego o powierzchni [...] m², lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² i samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji: 2004), zaznaczając jednocześnie, iż wskazane nieruchomości obciążone są hipoteką umowną oraz przymusową. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu pełnomocnik przekazał dodatkowo oświadczenie skarżącej o nieuzyskiwaniu pożytków z posiadanych nieruchomości, oświadczenie o majątku pozostałym po zakończeniu działalności gospodarczej wraz z wydrukiem z ewidencji wyposażenia na dzień zakończenia działalności oraz fakturami dokumentującymi sprzedaż zestawu komputerowego i utylizację niesprzedanych leków, oświadczenie o środkach pieniężnych pozostałych po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, pisma z wypowiedzeniem umów rachunków bankowych, wyciągi z rachunków bankowych, umowę kredytu wraz z harmonogramem spłaty kredytu, zeznania podatkowe za lata 2014-2017, a także dowody potwierdzające okoliczność zakończenia prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej oraz wykazanych w formularzu kosztów utrzymania skarżącej i jej męża. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż przesłanki zastosowania prawa pomocy, jako instytucji stanowiącej wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony, winny być interpretowane w sposób ścisły (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z dodatkowo załączonych dokumentów wskazują na wyjątkową sytuację skarżącej w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 2 p.p.s.a., aczkolwiek nie w zakresie uzasadniającym w pełni żądanie zawarte we wniosku. Referendarz uznał bowiem, że z posiadanych obecnie oszczędności w kwocie 2.715,22 zł, a także z dochodów uzyskiwanych w wysokości 4.373,13 zł netto, obciążonych kosztami niezbędnymi dla bieżącego utrzymania w wysokości około 781 zł, a związanymi z utrzymaniem samochodu, opłatami za wywóz nieczystości, energię elektryczną, gaz, internet, wodę i opał, skarżąca jest w stanie wygenerować obecnie środki na pokrycie kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny, do kwoty 3.000 zł. Przy tym należy podnieść, że w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Dodatkowo należy wskazać na przyjęty w orzecznictwie pogląd, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.). Przy czym, jak zauważa się, wydatki te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA). Poza tym należy wskazać na posiadany majątek w postaci dwóch nieruchomości mieszkalnych. Wprawdzie we wniosku wskazano, że nieruchomości obciążone są hipoteką, co ogranicza możliwość ich zbycia. Nie oznacza to jednak, że poza zbyciem tych nieruchomości nie można z nich czerpać pożytków, chociażby z tytułu najmu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.