I SA/Ol 881/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. T. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 maja 2018 r., o sygn. akt I SA/Ol 881/17, którym odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A.T zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości i jest właścicielką dwóch samochodów osobowych, samochodu ciężarowego oraz koparko-ładowarki. Prowadzona działalność gospodarcza ma charakter sezonowy. Dopiero od marca, z uwagi na warunki pogodowe możliwym było wykonywanie robót, jednak przez trzy miesiące skarżąca musiała ponosić wydatki związane z utrzymaniem firmy, m.in. zatrudnieniem sześciu pracowników. Dodatkowo środki zgromadzone z poprzednich robót przeznaczyła na bieżącą inwestycję. Aktualnie korzysta z kredytu. Jak podała, w ostatnim miesiącu nie uzyskała dochodu, przy czym ponosi wydatki związane z mieszkaniem, mediami i opałem, w wysokości około 1.500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że pomimo wezwania z dnia 9 kwietnia 2018 r., skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających kondycję finansową jej firmy, źródła utrzymania, posiadany majątek oraz sytuację rodzinną. W ocenie Referendarza, złożone przez skarżącą w formularzu PPF oświadczenia mogły budzić wątpliwości, szczególnie w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej oraz źródeł utrzymania. Konieczne było zatem wyjaśnienie sytuacji finansowej strony, w szczególności gdy trudności w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione. Referendarz sądowy oceniła, że wobec powyższego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. To, że skarżąca pomimo wezwania nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów, uniemożliwia zweryfikowanie jej aktualnej sytuacji materialnej i tym samym ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, ze z uwagi na brak czasu nie mogła w wyznaczonym terminie przedstawić żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W niniejszej sprawie strona wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce w okolicznościach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone wydatki. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy Referendarz sądowy w sposób prawidłowy oceniła, że nie było podstaw do przyznania prawa pomocy, w sytuacji, gdy strona pomimo wezwania nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i rodzinną. Zauważenia wymaga, iż w świetle powołanych wyżej przepisów, nie jest rolą Sądu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy samodzielne poszukiwanie argumentów i dokumentacji, obrazujących faktyczną sytuację majątkową strony. To obowiązkiem wnioskodawczyni było przedstawienie wszelkich istotnych materiałów źródłowych dotyczących tej sytuacji, których analiza pozwoliłaby dokonać prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnosząc sprzeciw i znając konsekwencje nieprzedstawienia w pełnym zakresie swojej sytuacji materialnej, skarżąca nie przedstawiła dokumentacji, ani nie uzupełniła danych pozwalających na ponowną i odmienną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, choć miała już świadomość ciążącego na niej w tym postępowaniu obowiązku przekonywującego wykazania wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Jak już wyżej wskazano, to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek składania jasnych, wyczerpujących i rzetelnych wyjaśnień. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania za stronę informacji, które obrazują jej rzeczywistą sytuację materialną i rodzinną. Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczenia majątkowego strony, uzupełnionego ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a.. Również w sprzeciwie skarżąca nie wskazała na żadne nowe okoliczności pozwalające na ocenę jej możliwości finansowych, podnosząc jedynie, że przyczyną nieprzedstawienia dokumentów był brak czasu. Mając więc na uwadze, że prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania, a w związku z wnioskiem skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), stwierdzić należy, że zawarta w zaskarżonym postanowieniu ocena w zakresie braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jest prawidłowa. Z tych względów, postanowienie to należało utrzymać w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.