I SA/Ol 772/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 listopada 2017 r., o sygn. akt I SA/Ol 772/17, którym odmówiono stronie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" , Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 200 (dwieście) złotych oraz ustanowić doradcę podatkowego. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

J.K.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" . w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r.. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką I.K.. Skarżący otrzymuje emeryturę, która po potrąceniach wynosi 1.300 zł miesięcznie. Natomiast emeryturę żony po potrąceniach stanowi kwota 800 zł, co daje łączny dochód małżonków w wysokości 2.100 zł. J. i I. K. są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 144 m2 z działką o powierzchni 1726 m2 oraz gospodarstwa rolnego którego powierzchnia wynosi 38,8191 ha. Ponadto małżonkowie są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni 1,6353 ha. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawca wykazał wspólne dla obojga małżonków wydatki w postaci: - podatków do urzędu gminy w kwocie około 1.800 zł kwartalnie, - opłat za energię elektryczną - 800 zł miesięcznie, - z tytułu spłaty kredytu konsolidacyjnego - 1.700 zł miesięcznie, - zakupu lekarstw - 200 zł miesięcznie, - rozmów telefonicznych - 25 zł miesięcznie, - opłat za wodę - 75 zł miesięcznie. Ponadto w rubryce 11 formularza PPF skarżący podał, że ogólne zadłużenie z tytułu niespłaconych rat kredytu konsolidacyjnego wynosi ok. 21.500 zł na każdego z małżonków. Posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego na dzień 7 sierpnia 2017 r. w kwocie 1.401.191,98 zł, które z uwagi na brak środków finansowych nie jest spłacane. Wnioskodawca podniósł, że wykazane kwoty koszów stanowią ½ wydatków za wyjątkiem KRUS, bowiem takie same koszty ponosi również jego współmałżonka. Posiada ona również takie samo zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego. Argumentując wniosek skarżący podkreślił, że emerytury stanowią jedyny dochód małżonków i w 25% są one zajęte na rzecz Urzędu Skarbowego. W tym stanie rzeczy, regulowanie nawet w części zaległych zobowiązań nie jest możliwe. Skarżący są też zadłużeni wobec Banku BNP Paribas BGŻ z tytułu niespłacanego kredytu konsolidacyjnego. Istnieją także zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawców Internetu, a ponadto za dwa pełne okresy rozliczeniowe wobec KRUS. W Sądzie Rejonowym toczy się sprawa karna skarbowa przeciw skarżącemu i jego żonie. Skarżący podniósł, że do 2013 r. źródłem utrzymania była sporadyczna sprzedaż części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż zostały zajęte one przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przy czym obecnie nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Skarżący nie jest zatem w stanie opłacić wpisu od skargi ani w całości, jak i w części i dlatego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Do wniosku załączył kserokopię wydruku: "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 7.08.2017", według którego zadłużenie J.K. wynosi 11.442.325,82 zł (k. nr 25). Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. odmówiła stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw, zwracając uwagę, że wprawdzie posiada majątek nieruchomy, ale nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu sądowego w całości. Nie ma oszczędności, a jedynym źródłem utrzymania jest pobierana emerytura w kwocie 879,69 zł miesięcznie netto, po potrąceniach zaliczki na podatek, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz 25% na rzecz Urzędu Skarbowego. Dochód ten przeznaczony jest na pokrycie kosztów utrzymania w tym opłat eksploatacyjnych i wyżywienia. Ponadto wzrasta jego zadłużenie wobec jednostek samorządu terytorialnego oraz innych przedsiębiorstw, a także Urzędu Skarbowego i banku z tytułu nie opłacanego kredytu mieszkaniowego, solidarnie z małżonką na łączną kwotę 51.495,03 zł. Dodał, że sprzedaż posiadanego majątku nieruchomego jest wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego niemożliwa. Podkreślił, że nie uchyla się od opłaty kosztów sądowych, a jedynie nie ma możliwości finansowych do ich uregulowania w całości. W związku z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożenia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej, skarżący przedstawił wyciąg bankowy, wykazy zaległości na rzecz Urzędu Skarbowego, Banku BGŻ BNP PARIBAS r. oraz w kredycie hipotecznym, protokół Sądu Rejonowego z dnia 23 sierpnia 2017 r. o wyjawieniu majątku i kopię odcinka wypłacanej emerytury z dnia 6 grudnia 2017 r.. Podał, że ogólne zadłużenie za niespłacone raty kredytu konsolidacyjnego wynosi 25.745,15 zł na osobę, a wobec Urzędu Skarbowego, na dzień 12 grudnia 2017 r. - 1.492.017,65 zł. Ze względu na brak środków nie są one spłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Artykuł 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest bowiem przede wszystkim na podstawie danych o jej stanie majątkowym. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu, oparte na danych przedstawionych w urzędowym formularzu oraz przesłanej przez stronę dokumentacji, ustalenia w zakresie jej sytuacji finansowej i osobistej pozwalają na stwierdzenie, iż złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze fakt, że w okolicznościach niniejszej sprawy wysokość należnego wpisu sądowego od skargi wynosi 553 zł. Skarżący wraz z małżonką utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 2.100 zł miesięcznie i ponoszą wysokie koszty utrzymania. Pomimo zaś posiadania majątku nieruchomego nie jest możliwe dysponowanie nim przez stronę z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W świetle danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów brak jest jednak, w ocenie Sądu w podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej, nie wynika aby zasadnym było całkowite zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie w której wartość przedmiotu sporu wynosi ponad 18.000 złotych. W przedstawionym wyżej stanie faktycznym skarżący, który pozostaje właścicielem majątku nieruchomego, nie wykazał zdaniem Sądu w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W opisanej wyżej sytuacji, przyznanie skarżącemu który dostatecznie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, prawa pomocy w ustalonym zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów ponad kwotę 200 zł, nie stanowi zdaniem Sądu przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. W konsekwencji, należało jednocześnie uwzględnić wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.