I SA/Lu 423/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych p o s t a n a w i a zwolnić M. L. z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżąca złożyła do sądu wniosek w którym oznaczyła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, której dowód uiszczenia dołączyła do akt sprawy. W uzasadnieniu powołała się na trudną sytuację materialną i życiową. Jak wskazał prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (1530 zł netto) oraz dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (2500 zł netto). Jedyny majątek skarżącej to mieszkanie o pow. 77 m2 objęte postępowaniem egzekucyjnym. W zakresie wydatków i niezbędnych kosztów utrzymania skarżąca wskazała, że spłaca w ratach po 1.500 zł zadłużenie wobec ZUS oraz koszty egzekucji w ratach po 216 zł miesięcznie. Ponadto posiada zadłużenie wobec organu podatkowego w kwocie 109.636 zł oraz banków w wysokości 850.000 zł. Ponadto ponosi koszty utrzymania mieszkania (900 zł) oraz leczenia (100 zł). Wskazując na powyższe podniosła, że jest jej bardzo trudno uiścić wpis w pełnej ustalonej wysokości. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony wnioskującej doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona przywołany wyżej wymóg, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej połowy wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie wysokości wpisu z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżąca jest osobą pracującą, posiadająca zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Uzyskiwane przez nią dochody, które mimo, iż nie są wysokie, pozwala zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi, tj. kwoty 250 zł. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy przyznano stronie skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.