I SA/Lu 415/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Wnioskiem dołączonym do skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2017 r., skarżący W. C. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i małoletnią córka - uczennicą gimnazjum. Jedynym źródłem utrzymania rodziny był dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (sprzedaż maszyn rolniczych) która w chwili obecnej jest zawieszona. Majątek skarżącego stanowi natomiast gospodarstwo rolne o pow. 13,82 ha fiz. wraz z zabudowaniami (dom o pow. 300 m2, trzy budynki gospodarskie), maszynami rolniczymi (ciągnik, kombajn) wyposażeniem (śrutownik, mieszalnik pasz, samochód osobowy Mercedes Vito) oraz inwentarzem (20 szt. trzody chlewnej). Skarżący jest również właścicielem działek leśnych o pow. 1,47 ha. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał kredyt w kwocie 60.000 zł, telefon i RTV (130 zł), woda, prąd, gaz (ok. 1.000 zł), leczenia (300 zł), czynsz dzierżawny (4.000 zł/rok), ubezpieczenie KRUS (2.600 zł/rok), ubezpieczenie budynków (1.500 zł/rok) oraz podatek rolny (1.850 zł/rok). Poza tymi kwotami skarżący wskazał jeszcze na wydatki związane z zakupem żywności, środków chemicznych, ubrań oraz edukacją córki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Należy przy tym mieć na względzie, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w żądanym, czy też jakimkolwiek - nawet mniejszym - zakresie. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący jest właścicielem majątku znacznej wartości. W jego skład wchodzi bowiem gospodarstwo rolne o powierzchni 13,82 ha fiz. wraz z zabudowaniami (dom o pow. 300 m2, trzy budynki gospodarskie), maszynami rolniczymi (ciągnik, kombajn) wyposażeniem (śrutownik, mieszalnik pasz, samochód osobowy Mercedes Vito) oraz inwentarzem (20 szt. trzody chlewnej). Skarżący jest również właścicielem działek leśnych o pow. 1,47 ha. Posiadanie gospodarstwa rolnego o takiej powierzchni oraz zabudowanych nieruchomości o znacznej wartości nie pozwala w żaden sposób uznać strony za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05). Podnieść przy tym należy, że do wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych należy jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 135 zł. Skarżący w dotychczasowym postępowaniu uiścił natomiast wpis od skargi w wysokości 270 zł oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł, czyli pokrył koszty sądowe w wysokości znacznie większej od obciążającego go obecnie wpisu od skargi kasacyjnej. Nadto w swoim wniosku o prawo pomocy nie wykazał, że wysokość posiadanych na utrzymanie dochodów uległa obniżeniu uniemożliwiając mu opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej. Wszystko powyższe jednoznacznie skutkuje uznaniem, że skarżący mimo deklaracji o braku dochodów jest w stanie znaleźć również źródło poniesienia wydatków związanych z postępowaniem przed sądem drugiej instancji. Na zdolność poniesienia przez stronę kosztów wpisu od skargi kasacyjnej wskazuje również fakt reprezentowania jej w postępowaniu sądowy przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż albo już na ustanowienie radcy prawnego wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyła się z taką potrzebą w przyszłości. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę kredytu wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, a co więcej posiadanie zobowiązań bankowych wcale nie świadczy o złej kondycji finansowej strony. Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (raty kredytów) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Z tych też względów rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą w sytuacji gdy posiadany przez nią majątek jest w stanie zabezpieczyć dochodzenie swoich racji przed sądem. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne oraz zabudowane nieruchomości jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., FZ 454/04). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.