I SA/Łd 610/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 8 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 610/16 wydanego w przedmiocie wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.(obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. Nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w przedmiocie skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. W toku postępowania referendarz sądowy postanowieniem z 18 października 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że skarżący mimo wezwania nie wskazał źródeł bieżącego utrzymania oraz wydatków z tytułu spłaty kredytu i alimentów. Referendarz uznał zatem za niewiarygodne jego twierdzenia o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania. Wyrokiem z 11 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatnika. Skarżący wystąpił następnie z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku, załączając formularz PPF z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W swoim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, od 2015 r. jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, jego majątek stanowi dom o powierzchni 160 m2 i wartości 300.000 zł obciążony hipoteką na rzecz banku oraz udział wynoszący ½ w nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o wartości ok. 200.000 zł, a także samochód Volkswagen T4 o wartości 5.500 zł. Skarżący wskazał ponadto, że miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 750 zł z tytułu alimentów, 750 zł na spłatę kredytu oraz ok. 400 zł tytułem kosztów utrzymania i 100 zł wydatków na benzynę. Oświadczył dalej, że źródłem jego utrzymania jest aktualnie praca dorywcza, jednak nie wskazał wysokości dochodów z tego tytułu. Na koniec zadeklarował, że korzysta z pomocy rodziców. Postanowieniem z 8 maja 2017 r. referendarz sądowy oddalił wniosek P. M.. W uzasadnieniu podkreślił, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał na żadną nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej, która wpływałaby w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania. W szczególności nie ujawnił wysokości dochodów z prac dorywczych oraz wielkości pomocy uzyskiwanej od rodziców. Brak powyższych informacji w zestawieniu z wysokością ponoszonych co miesiąc wydatków rzędu 2.000 zł, z których większość nie mogła być potraktowana jako niezbędne koszty utrzymania osoby ubogiej, przeczyły twierdzeniom strony, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W tych okolicznościach referendarz uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia ponownego wniosku skarżącego i przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżący wskazał, że jest bezrobotny oraz, że w sprawie I SA/Łd 288/16, na podstawie tych samych dokumentów, został częściowo zwolniony z opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie, referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznanie takiego wniosku następuje w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przepis ten daje prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy (art. 243 i nast. p.p.s.a.). Skarżący zatem, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może wprawdzie złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08, CBOSA). W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżący nie wskazał na żadną nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej, która wpływałaby w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia kosztów postępowania. Już z tej tylko przyczyny rozpatrywany wniosek nie mógł być uwzględniony. Niezależnie od tego referendarz trafnie zauważył, że skarżący nie wykazał również przesłanek przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym unormowaniem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązkiem strony ubiegającej się o pomoc państwa w opłaceniu kosztów sądowych jest rzetelne przedstawienie swojej sytuacji finansowej. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W rozpatrywanym obecnie wniosku skarżący – mimo że miał świadomość jakimi okolicznościami kierował się referendarz wydając postanowienie z 18 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy – ponownie nie wykazał pokrycia dla regularnie ponoszonych wydatków, nie wyjaśnił wysokości dochodów, które uzyskuje z prac dorywczych, ani zakresu pomocy udzielanej mu przez rodziców. Podzielić zatem należy ocenę referendarza co do tego, że brak powyższych informacji w zestawieniu z wysokością ponoszonych co miesiąc wydatków rzędu 2.000 zł, z których większość nie może zostać potraktowana jako stanowiące niezbędne koszty utrzymania osoby ubogiej, przeczą twierdzeniom strony, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie, które na obecnym etapie (wpis od skargi kasacyjnej) sprowadzają się do kwoty 750 zł. Na koniec zwrócić wypada uwagę na fakt, że skarżący posiada znaczący majątek w postaci domu w S. o pow. 160 m2 oraz udział we współwłasności domu w P. o pow. 120 m2. Posiadanie tego majątku wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę znajdującą się na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla jej koniecznego utrzymania. Reasumując, skoro w niniejszej sprawie stan rzeczy nie uległ istotnej zmianie, referendarz sądowy a za nim również sąd, nie mogli odmiennie oceniać kolejnego wniosku o przyznaniu prawa pomocy. Referendarz sądowy był zatem w pełni uprawniony do negatywnej oceny rozpatrywanego wniosku i w konsekwencji – do odmowy przyznania prawa pomocy. Na marginesie zauważyć należy, że w równolegle toczącej się sprawie o sygn. akt I SA/Łd 288/16 referendarz sądowy – wbrew temu co podnosi skarżący w sprzeciwie – również odmówił przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 21 października 2016 r.). Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. nie została spełniona, a zatem kwestionowane postanowienie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., należało utrzymać w mocy. AKE.