I SA/Łd 4/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 13 marca 2017r. w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

D. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 186 zł skarżąca wystąpiła ze złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżąca podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 w części pod budynkiem wykorzystywana na cele działalności gospodarczej oraz budynek w budowie wykorzystywany w części na działalność gospodarczą. Ponadto posiada na książeczce oszczędnościowej 20 zł. Jej strata podatkowa za okres 11/2016 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 25.985 zł. Z kolei z tytułu emerytury jej dochód netto wynosi 15.126,12 zł (za 12 miesięcy 2016 roku). Brak środków pieniężnych skarżąca określiła przy tym na kwotę 10.856,88 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że jej zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości wynoszą 13.138 zł, z tytułu opłat za energię elektryczną stanowią kwotę 415,19 zł, a z tytułu usług telekomunikacyjnych opiewają na kwotę 52,09 zł. Ponadto miesięcznie spłaca ratę z tytułu zakupu programu LEX w wysokości 1.450,97 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała się do swej sytuacji finansowej, podkreślając, że nie posiada środków na prowadzenie biura, zakup lekarstw i przesyłki. Dodała, że cały ciężar utrzymania domu, w którym zamieszkuje, należy do jej siostry. Korzysta także z owoców i warzyw uprawianych na działce należącej także do jej siostry. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie z urzędu skarbowego wysokości dochodów osiągniętych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 rok, deklaracje VAT-7 za cztery kwartały 2016 roku oraz odcinek emerytury. Pismem z 7 marca 2017r. skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że ponosi miesięczne koszty utrzymania biura w wysokości 850-900 zł, zaś koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje, ponosi jej siostra. Nie składała zeznania podatkowego za 2016 rok. Z pomocą siostry skarżąca opłaciła składki członkowskie w wysokości 960 zł za 2016 rok. Postanowieniem z 13 marca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że biorąc pod uwagę sytuację finansową i majątkową skarżącej, a także kwotę wpisu od skargi (186 zł), należało uznać, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie w niniejszej sprawie. Przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej skarżącej dowodzi wprawdzie, że łączny dochód skarżącej zamyka się kwotą rzędu 2.360,51 zł i skarżąca ponosi koszty działania prowadzonego biura, jednakże wobec wykazanego majątku w postaci nieruchomości (działki o pow. 818 m2 i budynku w budowie), nie sposób uznać, że skarżąca znajduje się na skraju ubóstwa, która to okoliczność uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżąca zarzuciła, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodowana była brakiem rozeznania co do kosztów utrzymania budynku i bieżących opłat. Ponadto nadesłała zaświadczenie lekarskie z 13 lutego 2017r., z którego wynika, że ze względu na liczne schorzenia jest przewlekle niezdolna do prawidłowego funkcjonowania, w tym pracy, zarówno fizycznej, jak i umysłowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a." Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu referendarz sądowy w postanowieniu z 13 marca 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej zawartych w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wskazała trudną sytuację majątkową, stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz brak środków na poniesienie kosztów leczenia. Z przedstawionego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 w części pod budynkiem wykorzystywana na cele działalności gospodarczej oraz budynek w budowie wykorzystywany w części na działalność gospodarczą. Ponadto posiada na książeczce oszczędnościowej 20 zł. Skarżąca osiąga przy tym stały dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.260,51 zł netto. Ponadto, jak wskazała, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za usługi od jednego klienta otrzymuje wynagrodzenie w kwocie rzędu 1.100-1.200 zł netto w zależności od ilości pracowników. Skarżąca posiada przy tym zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 13.138 zł, z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 415,19 zł i z tytułu usług telekomunikacyjnych na kwotę 52,09 zł oraz zobowiązania z tytułu zakupu programu LEX. Łączną kwotę rat z tych tytułów określiła na kwotę 1085,28 zł. Ponosi przy tym koszty utrzymania biura w wysokości 850-900 zł. Koszty zaś utrzymania domu, w którym zamieszkuje, ponosi jej siostra. Nie składała zeznania podatkowego za 2016 rok. Z pomocą siostry skarżąca opłaciła składki członkowskie w wysokości 960 zł za 2016 rok. Na sytuację uzasadniającą przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie wskazują także nadesłane przy sprzeciwie dokumenty dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W szczególności z nadesłanych deklaracji VAT-7K za IV kwartały 2016 roku wynika jednak, że skarżąca deklaruje zbliżoną podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów i usług co na poziomie ok. 3.000 zł, dokonuje również nabycia towarów i usług (4.120 zł za II kwartał 2016r., 4227 zł za I kwartał), nie zdecydowała się również na zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, która generuje stratę podatkową. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). W kwestionowanym postanowieniu referendarz trafnie wywiódł, iż łączny miesięczny dochód skarżącej zamyka się kwotą rzędu 2.360,51 zł, strona ponosi dodatkowo koszty utrzymania prowadzonego biura, jednak wobec wykazanego majątku w postaci nieruchomości (działki o pow. 818 m² oraz budynku w budowie) nie sposób jest przyjąć, iż skarżąca jest osobą ubogą, która to okoliczność uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności należy podzielić stanowisko referendarza zaprezentowane w kwestionowanym postanowieniu z 13 marca 2017r. iż sytuacja finansowa i majątkowa strony w zestawieniu z wysokością obciążających skarżącą w chwili obecnej kosztów sądowych z tytułu wpisu od skargi w kwocie 186 zł nie pozwala na przyjęcie tezy o utracie przez stronę możliwości sfinansowania kosztów procesu zwłaszcza w sytuacji, w której koszty utrzymania wnioskodawczyni, są w całości pokrywane przez jej siostrę. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 i w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.