I SA/Łd 369/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wyrokiem z 16 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] roku ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 rok. W dniu 21 października 2016 roku, w związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty za odpis wyroku z uzasadnieniem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 przeznaczona na cele prywatne, w części wykorzystywana na działalność gospodarczą pod budynkiem w budowie i budynkiem nierozbudowanym. Ponadto posiada na książeczce oszczędnościowej 20 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od stycznia do września 2016 roku poniosła stratę podatkową w kwocie 28.352 zł. Z kolei z tytułu emerytury jej dochód netto za dziewięć miesięcy wynosi 11.344 zł. Brak środków pieniężnych określiła przy tym na kwotę 17.008 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jej zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości wynoszą 8.492 zł. Koszty ubezpieczenia majątku dotyczą wyłącznie prowadzonej działalności gospodarczej i są ujęte w kosztach uzyskania przychodów. Koszty te ponosi jej siostra. Skarżąca dodała, że z powodu braku środków finansowych nie wykupuje leków. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie dotyczące jej dochodów osiąganych w latach 1999-2013 i kserokopię zeznania podatkowego za 2015 rok, potwierdzającego, iż osiągnęła dochód z tytułu emerytury w wysokości 26.001,84 zł (według PIT-36) i informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2015 rok, wskazującą, że poniosła stratę w wysokości -8.174,88 zł (według PIT/B). Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że wiarygodną dokumentację na poparcie faktów przedstawionych we wniosku przekaże do dnia 31 października 2016 roku. Zarządzeniem z 28 października 2016 roku skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez udokumentowanie wykazanej we wniosku straty podatkowej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wskazania kwoty środków przeznaczonych na utrzymanie i podstawowe opłaty eksploatacyjne wraz z podaniem ich wysokości oraz nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za 3 miesiące; w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi 24 listopada 2016r. skarżąca osobiście złożyła w Sądzie pismo W odpowiedzi na wezwanie 24 listopada 2016 roku skarżąca osobiście złożyła w Sądzie pismo opatrzone datą: "2016.03.16", w którym wyjaśniła, że jej przybliżone wydatki na wyżywienie i zakup rzeczy osobistych nie przekraczają kwoty 500 zł, gdyż korzysta z warzyw i owoców z działki należącej do jej siostry. Nie ponosi opłat eksploatacyjnych dotyczących domu jej siostry, w którym mieszka. Posiadane bowiem przez nią środki nie wystarczają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania biura. Z tej samej przyczyny nie wykupuje leków. Nie posiada żadnych rachunków bankowych. Ponadto skarżąca wniosła o przedłużenie do dnia 27 listopada 2016 roku terminu przedstawienia dodatkowych dokumentów, celem udokumentowania wykazanej we wniosku straty podatkowej. Wskazała przy tym, że z tym dniem upływa jej termin na przedstawienie tych dokumentów w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1343/15. Zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2016 roku starszy referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej o przedłużenie wyżej wskazanego terminu do złożenia dokumentów dotyczących podanej we wniosku straty podatkowej. Jednak skarżąca nie przedstawiła wymaganych dokumentów w powyższym zakresie, mimo iż w dniu 13 grudnia 2016 roku złożyła osobiście pismo do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 1343/15, przy czym w piśmie tym nie odniosła się do kwestii straty podatkowej. Postanowieniem z 16 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że oświadczenia nie zostały przez skarżącą w żaden sposób udowodnione, mimo, że to w jej interesie leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano również, że mimo wystosowanego wezwania oraz przedłużania terminu do nadesłania dokumentów potwierdzających fakt poniesienia w ramach prowadzonej prze stronę działalności gospodarczej w okresie od stycznia do września 2016r. straty podatkowej w kwocie 28.352 zł strona nie udokumentowała tego faktu w żaden sposób, uniemożliwiając tym samym dokonanie oceny jej rzeczywistych zdolności płatniczych w niniejszej sprawie. Starszy referendarz podkreślił, że skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, osiąga stały dochód z tytułu emerytury, nie ponosi wydatków na opłaty eksploatacyjne, ponosi wprawdzie wydatki na własne potrzeby w kwocie 500 zł, jednakże kwota ta w zestawieniu z kwotą dochodu skarżącej i kwotą opłaty kancelaryjnej pozwala przyjąć, że skarżąca jest w stanie ponieść te koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W sprzeciwie z 18 stycznia 2017r. skarżąca zarzuciła, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodowana była brakiem rozeznania co do kosztów utrzymania budynku i bieżących opłat. Ponadto nadesłała dokumenty i oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej, w tym odpisy deklaracji VAT-7K za trzy kwartały 2016 roku, wydruki podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 11 miesięcy 2016 roku, kserokopię odcinka emerytury za styczeń 2017 roku. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Referendarz sądowy w postanowieniu z 16 grudnia 2016 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności z informacji zawartych w formularzu PPF wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 przeznaczona na cele prywatne, w części wykorzystywana na działalność gospodarczą pod budynkiem w budowie i budynkiem nierozbudowanym, a ponadto kwota 20 zł oszczędności, zgromadzona na książeczce oszczędnościowej. Skarżąca z tytułu emerytury za dziewięć ostatnich miesięcy osiągnęła dochód netto w wysokości 11.344 zł, zaś zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości wynoszą 8.492 zł. Skarżąca nie ponosi opłat eksploatacyjnych, dom w którym zamieszkuje, należy do jej siostry, która ponosi wydatki związane z jego utrzymaniem. Ponadto wnioskodawczyni wskazała na stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz brak środków na poniesienie kosztów leczenia. Powyższe oświadczenia nie zostały jednak przez skarżącą w żaden sposób udowodnione, mimo, że to w jej interesie leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, a termin do złożenia wymaganych dokumentów został przez referendarza przedłużony zgodnie z żądaniem skarżącej W piśmie złożonym 24 listopada 2016r. skarżąca wyjaśniła ponadto, że przybliżone miesięczne wydatki na zakup rzeczy osobistych i wyżywienie nie przekraczają 500 zł, nie stać jej na wykupienie leków, a posiadane środki nie wystarczają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania biura. W ocenie Sądu istotnego pogorszenia sytuacji skarżącej mającego wpływ na możliwości poniesienia kosztów sądowych w żądanym zakresie nie potwierdzają również nadesłane przy sprzeciwie dokumenty dotyczące prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. W szczególności z nadesłanych wyciągów z księgi przychodów i rozchodów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność finansowo-księgowa do końca listopada 2016 roku przyniosła przychód w wysokości 11.359 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 37.4808 zł, co skutkowało stratą w wysokości 26.121,74 zł. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Ponadto skarżąca przedstawiła kopię przekazu pocztowego dotyczącego jej świadczenia emerytalnego, z którego wynika, że uzyskuje to świadczenie w wysokości 1.260 zł netto (2178 brutto) i oświadczyła, że kwota 544 zł jest pobierana tytułem zajęcia komorniczego. Okoliczność powyższa istotnie wskazuje na pogorszenie się sytuacji finansowej skarżącej, jednak nie wpływa w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia kosztów opłaty sądowej za odpis wyroku z uzasadnieniem przez stronę. Wskazać należy, że w dalszym ciągu podstawowym źródłem utrzymania skarżącej pozostaje jej świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto, które w zestawieniu z wysokością obciążających ją w chwili obecnej kosztów sądowych w kwocie 100 zł opłaty za odpis wyroku z uzasadnieniem nie pozwala na przyjęcie tezy o utracie przez stronę możliwości sfinansowania kosztów procesu zwłaszcza w sytuacji, w której koszty utrzymania wnioskodawczyni, są w całości pokrywane przez jej siostrę. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. db