I SA/Kr 803/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Michał Niedźwiedź po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 29 czerwca 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.112.2023.2.LJM w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę w całości.

Postanowieniem z 29 czerwca 2023 r. znak 1201-IEE.7113.2.112.2023.2.LJM Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie (dalej: Dyrektor O/ZUS) z 5 maja 2023 r. nr 180400.71.9727.2023.RED. MStr w przedmiocie oddalenia skargi M. P. (dalej: Skarżąca) na czynności egzekucyjne. Z przedstawionego stanu sprawy wynika, że Dyrektor O/ZUS jako organ egzekucyjny prowadzi egzekucję do majątku Skarżącej na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 28 maja 2012 r., wystawionych na zaległości z tytułu składek na łączną kwotę należności głównej 5 299,12 zł. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Skarżącej 31 maja 2012 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniami z 8 marca 2023 r. zajęte zostały wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącej. Zawiadomienia wysłano do Skarżącej i doręczono jej 14 marca 2023 r. Skarżąca złożyła 20 marca 2023 r. pismo zatytułowane "odwołanie od zajęcia wierzytelności", powołała numery zajęć oraz wskazała, że otrzymane "pisma (...) uległy przedawnieniu". Pismo to zakwalifikowane zostało jako skarga na czynności egzekucyjne tj. zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Dyrektor O/ZUS postanowieniem z 5 maja 2023 r., oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Zostało ono utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora IAS z 29 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 54 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022r. poz. 479 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Przedmiotem skargi mogą być zarzuty formalnoprawne odnoszące się do regulacji dotyczących przeprowadzenia konkretnej czynności. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono. W postępowaniu tym badana jest wyłącznie prawidłowość wskazanej/wskazanych czynności egzekucyjnych, a nie prawidłowość całości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zastosowanie środki w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, dokonane zostały prawidłowo. Podkreślone zostało, że w postępowaniu prowadzonym w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku poprzez jego przedawnienie. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji. Skarżąca w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 – dalej: u.s.u.s.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zawieszenie terminu przedawnienia następuje w chwili wszczęcia egzekucji (a zatem nastąpiło w dniu 31 maja 2012 r. i trwa nadal wobec toczącego się postępowania egzekucyjnego w administracji), podczas gdy zgodnie z ww. przepisem (w brzmieniu z daty wszczęcia postępowania) termin zawieszenia biegu terminu przedawnienia następuje z dniem czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, co nie może być rozumiane każdorazowo jako data doręczenia tytułu wykonawczego, albowiem sam fakt doręczenia tytułu wykonawczego nie może być utożsamiany z zamiarem wyegzekwowania należności, lecz przesłanka ta powinna być interpretowana z kompleksu zachowań organu egzekucyjnego manifestujących nie tylko przed samym płatnikiem, ale również przed innymi podmiotami fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zamiar stosowania przymusu egzekucyjnego celem odzyskania należności. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Przedmiotem postępowania administracyjnego, była skarga na czynność egzekucyjną, która została uregulowana w art. 54 u.p.e.a. Stanowi ona środek służący kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu egzekucyjnym czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Za ugruntowane zarówno w judykaturze, jak i piśmiennictwie uznać należy, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18 – wszystkie powoływane wyroki dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl – oraz: P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. Wobec tego – co należy podkreślić – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 749/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie jest zatem środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania np. z uwagi na wygaśnięcie obowiązku, w tym z powodu przedawnienia dochodzonej należności). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Całość argumentacji zaprezentowanej w złożonej skardze, nie odnosi się do formalnej poprawności dokonanej czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, lecz koncentruje się na wykazywaniu, że dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym należność, uległa przedawnieniu. Kwestia ta nie podlega jednak rozpoznaniu w trybie skargi na czynność egzekucyjną, której zakres podany został powyżej. W ocenie Sądu rację ma Dyrektor wskazując, że zaskarżone czynności egzekucyjne podjęta została zgodnie z wymogami określonymi w art. 80 u.p.e.a. Jak wynika z § 1 tego przepisu, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: (1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; (2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; (3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Analiza treści zawiadomień o dokonanych zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych, spełnia powyższe warunki formalne. W samej skardze nie wskazano na jakiekolwiek uchybienia związane z dokonaniem zajęć rachunków bankowych do których Sąd mógłby się odnieść. W ocenie Sądu w sprawie został także spełniony warunek przewidziany w art. 80 § 3 u.p.e.a., z którego wynika, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie doręczenie takie nastąpiło, zaś jego efektem było złożenie skargi na dokonane czynności egzekucyjne. Podniesione zatem przez Skarżącą zarzuty, uznać zatem należy za bezzasadne, gdyż nie odnoszą się one do istoty rozpatrywanej sprawy. Jednocześnie Sąd, działając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie doszukał się jakichkolwiek uchybień, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Z tych wszystkich powodów skarga podlegała oddaleniu, zaś podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 151 p.p.s.a.