I SA/Kr 379/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.G., o zwolnienie od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 26.01.2016r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2012r. postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad wpłaconą kwotę 1 500 zł.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 26.01.2016r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2012r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy A.G. ur. w 1960r. obecnie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Córka O. zawarła związek małżeński i od dnia 22.10.2016r. nie mieszka z matką. Córka K.G. mieszka poza granicami kraju. Stałe miesięczne wydatki wnioskodawczyni obejmują: czynsz – 50 zł., opłatę za wodę – 30,14 zł., opłatę za gaz – 59,44 zł., opłatę za energię elektryczną – 57,43 zł. W utrzymaniu wnioskodawczyni pomagają finansowo dorosłe dzieci, które są samodzielne. Wnioskodawczyni utraciła bowiem prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Strona skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Posiada wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł. Dłużnikami jej są: F., E. sp. z o.o. w K. Jak oświadczyła strona skarżąca spółki te nie prowadzą działalności gospodarczej i nie posiadają majątku, zatem dochodzenie roszczeń na drodze sądowej było bezskuteczne. Ponadto wysokość kosztów sądowych i opłat za przeprowadzenie takiego zlecenia uniemożliwiała podjęcie tych czynności. Majątek spółki nie był też wystarczający na ustanowienie kuratora. Obecnie wierzytelności te są przedawnione. Z przedłożonego wydruku z KRS (nr 201436), z dnia 27.12.2016r. wynika , iż "rubryka 2 – siedziba i adres podmiotu" dotycząca E. sp. z o.o. w K. nie zawiera stosownych danych , prócz miasta, w którym znajduje siedziba podmiotu. Strona skarżąca podniosła , iż wpłacona kwota 1500 zł. w części 500 zł. została pokryta przez córkę a w części 1000 zł. - przez osobę trzecią. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma też charakter wyjątkowy. Stosowane jest wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja ta stanowi jednocześnie formę dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co stosowanie jej powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie całkowitym przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246§1 pkt 1 i 2 w/w ustawy). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Taki wniosek zgodnie z art. 245 §3 w/w ustawy objęty jest definicją prawa pomocy w zakresie częściowym. Przesłanką wymagającą oceny jest więc fakt, czy strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny , należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 , postanowienie NSA z dnia 07.03.2012r., sygn. akt I FZ 29/12 ). Obecna sytuacja strony nie daje, zdaniem orzekającego, możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych. Wnioskodawczyni straciła źródło dochodu w postaci zasiłku dla bezrobotnych i jest na utrzymaniu bliskich. Nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Wyjaśnione zostały też okoliczności dotyczące wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł., która jest przedawniona. Orzekający przyjął wyjaśnienia strony skarżącej o braku majątku i nieprowadzeniu działalności przez wskazane podmioty, za prawdziwe. To w połączeniu z wysoką kwotą wierzytelności i w konsekwencji wysokimi opłatami sądowymi oraz proporcjonalnym wynagrodzeniem ewentualnego pełnomocnika w takiej sprawie istotnie nie dawało podstaw do skutecznej egzekucji, z której strona uzyskałaby środki finansowe. Tym bardziej , że brak konkretnego adresu E. sp. z o.o w K. w KRS uniemożliwiał wniesienie pozwu. Przedstawione przez stronę skarżącą okoliczności uzasadniają zatem zwolnienie jej od kosztów sądowych ponad wpłaconą kwotę 1500 zł, którą wnioskodawczyni zdołała jeszcze zgromadzić. Pozostałe koszty postępowania w tym kwota 7 163 zł. należna do zapłaty z tytułu wpisu od skargi są poza możliwościami płatniczymi strony skarżącej. Nie można bowiem obowiązku pomocy bliskich rozszerzać, w ramach finansowania postępowań sądowych wnioskodawczyni, w sposób nieograniczony, zwłaszcza kiedy ci bliscy nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Samo już finansowanie jej utrzymania czyni zadość wspomnianemu obowiązkowi w takim wypadku. Stąd biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1 , art. 245§3, art. 246§1 pkt. 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz .718 z p. zm. ).