I SA/Kr 194/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 4 grudnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, marzec, maj i lipiec 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić

R. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartym w formularzu "PPF" skarżący przekreślił rubryki, w których należało wykazać stan rodzinny, posiadany majątek, stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym. Podał, że źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.413,00 zł. Jego zobowiązania i stałe wydatki przedstawiają się następująco: alimenty dla K. B. 400 zł, alimenty dla N. B. 300 zł, opłata za mieszkanie 340 zł, zakup lekarstw ok. 50 zł, wyżywienie ok. 300 zł i zakup środków czystości ok. 23 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy R. B. podniósł, iż ma trudną sytuację życiową, osobistą i finansową. Dodał, że ma troje dzieci, płaci co miesiąc alimenty w kwocie 700 zł, ma niskie dochody. Zaakcentował, że od 2008 r. leczy się na schizofrenię paranoidalną oraz nadciśnienie tętnicze. Jest zmuszony kupować stosowne lekarstwa, za które płaci ok. 50 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 5 marca 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Odnosząc się do wezwania skarżący oświadczył, że własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje przysługuje jego matce, J. B.. Wnioskodawca podał, że nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Przedłożył zaświadczenie z dnia 15 marca 2018 r., z którego wynika, że od 1 lipca 2016 r. jest zatrudniony w firmie V. Sp. z o.o. w O. na stanowisku pracownik reklamy za wynagrodzeniem netto w wysokości [...] zł. Oświadczył, że posiada udziały w spółkach prawa handlowego, nie jest uprawniony do reprezentowania takich podmiotów i nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Posiada 50 udziałów spółce V. Sp. z o.o. KRS [...], która jest spółką aktywną, po 50 udziałów w następujących spółkach nieaktywnych, nie prowadzących jakiejkolwiek działalności gospodarczej: L. Sp. z o.o. (KRS [...]), M. Sp. z o.o. (KRS [...] M. Sp. z o.o. (KRS [...]), M. Sp. z o.o. (KRS [...]), R. Sp. z o.o. (KRS [...]), S. Sp. z o.o. (KRS [...] U. Sp. z o.o. (KRS [...]), N. Sp. z o.o. (KRS [...]), P. Sp. z o.o. (KRS 590185), S. Sp. z o.o. (KRS [...] i S. Sp. z o.o. (KRS [...]) oraz 99 udziałów spółce T. Sp. z o.o. (KRS [...] Skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego [...] za 2016 rok. Podniósł, że Urząd Skarbowy w O. nie może wydać zaświadczenia o wysokości jego przychodów i dochodów, ponieważ zeznanie za ubiegły rok nie zostało jeszcze złożone. Oświadczył, że w banku Pekao S.A. [...] posiada rachunek bankowy wspólnie z matką, J. B.. Wyciągi z tego rachunku za okres od 21 listopada 2017 r. do 20 lutego 2018 r. zostały załączone do pisma. Dodatkowo skarżący oświadczył, że wszystkie opłaty konieczne związane z utrzymaniem opłacane są przelewem z podanego rachunku bankowego, a także potwierdził płatność alimentów dla N. B. w kwocie 300 zł za miesiące styczeń, luty i marzec 2018 r. oraz alimentów dla K. B. w kwocie 400 zł za miesiące: grudzień 2017 r. , styczeń i luty 2018 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, a obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm. roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić, czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie we własnym zakresie jakichkolwiek kosztów postępowania. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie R. B. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Zarówno we wniosku, jak i dodatkowym oświadczeniu z dnia 19 marca 2018 r. skarżący nie wykazał osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Rubryka 6 druku "PPF" została przez wnioskodawcę przekreślona, a w piśmie skarżącego pomimo jednoznacznego oświadczenia, że nie prowadzi on jednoosobowego gospodarstwa domowego również nie wykazał osób z którymi wspólnie gospodaruje, pomimo że został on wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń w tym zakresie. Tymczasem dane dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego osób wspólnie z wnioskodawcą gospodarujących są niezwykle istotne przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14). Zatem w przypadku prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z innymi członkami rodziny nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić również dochody i składniki posiadanego majątku wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Trudno bowiem oczekiwać, aby Skarb Państwa wspierał osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. W judykaturze podnosi się, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11 i z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12). W niniejszej sprawie skarżący takich danych nie przedstawił. Pomimo oświadczenia o załączeniu do pisma z dnia 19 marca 2018 r. zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-38 wnioskodawca przedłożył jedynie kopię zeznania PIT-38 za 2016 rok. Orzekający dysponuje zatem danymi dotyczącymi jedynie części przychodów skarżącego (dochód 891 zł przy przychodzie 18.711 zł). Są to jednak dane niewystarczające do oceny pełnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zwłaszcza w sytuacji, gdy posiada on udziały w 13 spółkach prawa handlowego (czego nota bene nie ujawnił w formularzu "PPF"), a na rachunku bankowym wspólnym dla skarżącego i jego matki odnotowane są transakcje uznaniowe inne niż wynagrodzenie za pracę R. B. i emerytura jego matki. Wpłaty te opisane w historii rachunku jako "wpłata gotówkowa na rach. innego klienta R. B. opiewają na kwoty: 1.200 zł i 4.500 zł (30 listopada 2017 r.), 1.100 zł (15 grudnia 2017 r.), 2.800 zł (19 grudnia 2017 r.) i 2.300 zł (16 stycznia 2018 r.). Skarżący nie wyjaśnił przy tym jakie jest źródło przedmiotowych wpłat gotówkowych. Nie przedłożył też żadnych dokumentów obrazujących wynik finansowy firm, w których posiada udziały, pomimo wyraźnego wezwania w tym przedmiocie. Pominął również milczeniem wezwanie do przedłożenia zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących jego własnością. Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżący uchylając się od podania informacji oraz przedłożenia dokumentów istotnych dla oceny jego sytuacji materialnej, sam uniemożliwił orzekającemu ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli skarżący, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 466/17). Z uwagi na fakt, że skarżący nie skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, brak jest możliwości przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Z tego względu należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.