I SA/Go 362/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2017 r. wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K., W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2005-2010 postanawia: 1. Ustanowić dla skarżących doradcę podatkowego. 2. Umorzyć w pozostałym zakresie postępowanie o przyznanie prawa pomocy.

L. i W. małżonkowie K. wnieśli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2005-2010. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego. Na skutek wniesionego przez skarżących sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 stycznia 2017 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza sądowego. Wyrokiem z dnia 2 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę L. i W.K.. Składając wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący wnieśli jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczyli, iż mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 98 m2. Nie posiadają oszczędności ani wartościowych przedmiotów. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast skarżący choruje na chorobę Bürgera oraz cukrzycę. Córka skarżących jest również osobą niepełnosprawną. Z oświadczeń skarżących oraz akt zgromadzonych w niniejszej sprawie wynika, że utrzymują się oni z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.576,27 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651 zł. Obok bieżących kosztów utrzymania określonych na kwotę 1700 zł (gaz, prąd, woda) ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów (kredyt hipoteczny 300 zł i kredyt na studia córki 2 x 400 zł) oraz rehabilitacją ok. 300 zł. Skarżący ponoszą także koszty związane z zakupem leków (300-600 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., sygn. akt I GZ 173/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA – na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Rozpatrując przedmiotowy wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego należało mieć na uwadze wydane w niniejszej sprawie prawomocne postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r., którym zwolniono skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, zainicjowanym skargą małżonków K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...], zwolniono skarżących od ponoszenia kosztów sądowych w tym między innymi od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Tym samym postępowanie zainicjowane w tym zakresie w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć, stosownie do art. 249a P.p.s.a. Przepis ten określa, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przechodząc do oceny obecnej sytuacji finansowej i majątkowej przedstawionej przez skarżących w rozpoznawanym wniosku oraz wynikającej z akt zgromadzonych w niniejszej sprawie, w odniesieniu do wniesionego przez skarżących żądania ustanowienia doradcy podatkowego, stwierdzić należy, że ich sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Osiągane przez skarżących regularnie przychody uległy zmniejszeniu (z kwoty 3886,05 zł wskazanej w pierwszym wniosku na kwotę 3.227 zł), a jednocześnie w całości przeznaczane są na wydatki związane z utrzymaniem rodziny, domu, kształceniem dzieci i leczeniem. Zaś na obecnym etapie postępowania skarżącym może być niezbędna pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego, w ocenie Sądu zasadne jest ustanowienie dla skarżących doradcy podatkowego w celu zapewnienia im prawa do sądu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.