I SA/Gl 961/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Pindel (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18 i art. 34 § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ egzekucyjny") z dnia [...] r. nr [...] uznające za nieuzasadnione zarzuty wniesione przez J. G. (dalej: "zobowiązany") w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych A S.A. z dnia [...] r. obejmujących zaległości w opłacie abonamentowej [...]. Do wydania ww. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W oparciu o tytuły wykonawcze A S.A. z dnia [...] r. o nr od [...] do nr [...] obejmujących zaległości w opłacie abonamentowej [...] za okres od 01.2009 r. do 04.2014 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, doręczając mu w dniu 12 listopada 2014 r. odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu emerytury w ZUS w S.. Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. zobowiązany podniósł zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku wskazując, że w 2009 r. ukończył 75 lat i od tego czasu jest zwolniony z opłaty abonamentowej. A S.A. zaś lekceważy ten fakt, przesyłając mu upomnienia do zapłaty abonamentu. Postanowieniem z dnia [...] r. A S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej (dalej: "wierzyciel"), działając na podstawie art. 34 u.p.e.a. w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm., dalej: "u.o.a."), uznał zarzut za nieuzasadniony. W motywach rozstrzygnięcia wierzyciel stwierdził, iż dochodzone od zobowiązanego zaległe opłaty abonamentowe były należne i wymagalne pomimo ukończenia przez zobowiązanego 75-go roku życia. Podniósł, że zobowiązany zaprzestał uiszczania opłaty abonamentowej [...], wobec czego koniecznym było poddanie ich egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wyjaśnił, że zobowiązany zarejestrował odbiorniki [...] i wydano mu imienną książeczkę opłat [...], zamienioną na indywidulany numer identyfikacyjny abonenta, o którym poinformowano go zawiadomieniem wysłanym w dniu 10 września 2008 r. Zobowiązany nie dokonał urzędowego zgłoszenia uprawnień do zwolnienia z opłacania abonamentu [...], mimo ukończenia 75 lat, więc nie mógł skorzystać z ustawowego zwolnienia z opłaty abonamentowej [...]. Ponadto wierzyciel wskazał, że o zadłużeniu w opłacie abonamentowej informował zobowiązanego w przesłanym w dniu 19 maja 2014 r. upomnieniu, wzywającym do uiszczenia ww. zaległości wraz z odsetkami za zwłokę pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W ocenie wierzyciela zobowiązany nie dopełniając ustawowo nakazanych formalności związanych z wyrejestrowaniem radioodbiorników lub zawiadomieniem o zwolnieniu z opłat abonamentowych [...], naraził się na konsekwencje prawne związane z postępowaniem windykacyjnym. Postanowieniem z dnia [...] r. A S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego na ww. postanowienie, utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu wierzyciel wskazał, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w W., działając na podstawie art. 10 ust. 1 u.o.a w związku z art. 104 k.p.a., umorzyła zobowiązanemu zaległości w płatności opłaty abonamentowej wraz z odsetkami za zwłokę za okres od 01.2009 r. do 10.2015 r. Zaznaczył, że biorąc pod uwagę powyższą decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w W., wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 1 i § 4 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. uznał zarzuty wniesione przez zobowiązanego za niezasadne. W uzasadnieniu wskazał, że wierzyciel zajął w tej sprawie stanowisko nieuwzględniające złożonych zarzutów, a organ egzekucyjny jest tym stanowiskiem związany, co oznacza, iż nie może decydować w zakresie zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o całkowite umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że A S.A. ignoruje jego dowody i oświadczenia, a nie ma podstaw prawnych do dochodzenia opłaty abonamentowej [...] po ukończeniu przez niego 75-go roku życia, co miało miejsce w czerwcu 2009 r. Podał, że w styczniu 2009 r. uiścił abonament za 6 miesięcy i zawiadomił A S.A., że niebawem kończy 75 lat i zwolniony jest z opłaty, natomiast w odpowiedzi otrzymał upomnienie z zawartą klauzulą o możliwości egzekucji zaległych opłat za lata 2009-2014 w przypadku nieuiszczenia ich dobrowolnie. Zaznaczył, że pismem z dnia 22 maja 2014 r. zareagował na działania A S.A. informując, iż od 2009 r. nie ma obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Omawiając szeroko przebieg postępowań prowadzonych przez organy dochodzenia i ścigania w związku ze zgłoszeniem przestępczego procederu A S.A. poprzez ściganie od starszych obywateli nienależnej opłaty abonamentowej, zobowiązany wniósł końcowo o "likwidację" postępowania egzekucyjnego i tytułów wykonawczych, na podstawie których jest ono prowadzone. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do przepisów ustawy egzekucyjnej stanowisko wierzyciela wiąże organ egzekucyjny, co oznacza, że nie może on dokonywać oceny ich zasadności. Ponadto wskazał, że bez wpływu na wynik sprawy pozostać muszą pozostałe argumenty zawarte w zażaleniu, a dotyczące postępowań prowadzonych przez organy dochodzenia i ścigania, bowiem nie należą one do kompetencji organu egzekucyjnego, więc nie podlegają rozważaniom w trybie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Niezależnie od powyższego podkreślił, że sprawa wnioskowanego przez zobowiązanego umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z umorzeniem egzekwowanych zaległości przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji w W., zgodnie z dyrektywą art. 59 § 3 u.p.e.a., należy do kompetencji organu egzekucyjnego. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J. G. wniósł o całkowite umorzenie postępowania egzekucyjnego. W obszernym uzasadnieniu skarżący zarzucił organowi: - realizowanie rzekomej wierzytelności A S.A., której nie było; - oparcie na nieprawdzie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., gdyż nigdy nie był dłużnikiem A S.A.; - ignorowanie zgłoszenia o ukończeniu w 2014 r. 80 lat, tj. wieku zwalniającego z opłaty abonamentowej [...]; - zignorowanie przez organy państwa faktu zapłaty w 2009 r. w wieku 75 lat, ostatnich należnych A S.A. kwot opłat abonamentowych i nie zapobieżenie dochodzeniu w postępowaniu egzekucyjnym pozostałych kwot za 2014 r. włącznie; - wydanie przez A S.A. 16 tytułów wykonawczych pomimo braku podstaw do prowadzenia egzekucji administracyjnej, składanych protestów do kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Prokuratora Generalnego; - ignorowanie nieprawidłowości w pracy organów sądowych i ścigania w zakresie jego osoby, w tym poświadczania nieprawdy, działań o charakterze mafijnym organów sądowniczych i ścigania, czego skutkiem jest wystąpienie w dniu 13 marca 2017 r. ze skargą do Krajowej Rady Sądownictwa w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o umorzenie postępowania sądowego z uwagi na to, że postępowanie w sprawie zarzutów stało się bezprzedmiotowe. Zaznaczył, że już po wniesieniu skargi Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych A S.A. z dnia [...] r., bowiem zaległość nimi objęta została umorzona decyzją Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w W., a zobowiązany uiścił należny koszt upomnienia i koszty egzekucyjne, co ostatecznie zakończyło postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Wyłączenie, o którym mowa w końcowej części zacytowanego przepisu zostało wprowadzone od dnia 15 sierpnia 2015 r., a uzasadnieniem dla tej zmiany było przede wszystkim dążenie do uproszczenia i przyspieszenia rozstrzygania spraw z zakresu zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Rozwiązanie to nie oznacza jednak, że postanowienia wierzyciela pozbawione zostały jakiejkolwiek kontroli ze strony sądu. Umożliwia ją bowiem zarówno art. 134 § 1 p.p.s.a, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a oraz art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Powyższe uwagi o charakterze ogólnym mają zasadnicze znaczenie dla oceny legalności postanowienia zaskarżonego w niniejszej sprawie, a to ze względu na obowiązujący stan prawny. Stosownie do treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m. in. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1), który to zarzut zgłosił skarżący. W myśl art. 34 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Zgodnie zaś z art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z powyższego wynika, że postępowanie dotyczące stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów jest częścią postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny. Ustawodawca wyraźnie przy tym określił rolę wierzyciela w tym postępowaniu. Wierzyciel może wyrazić stanowisko w przedmiocie zasadności zgłoszonego zarzutu (art. 34 § 1 u.p.e.a.) albo uznać niedopuszczalności zarzutu (art. 34 § 1a u.p.e.a.). Wierzyciel jest obowiązany zająć stanowisko w przedmiocie zgłoszonych zarzutów do czasu, gdy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Przy czym obowiązkiem wierzyciela jest jedynie wyrażenie własnej oceny zasadności zarzutów zgłoszonych przez dłużnika, a nie rozstrzyganie o ich zasadności lub niezasadności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1890/04, Lex nr 217419; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Samo władcze rozstrzygnięcie co do zasadności zarzutów należy do organu egzekucyjnego. Z istoty uregulowania zawartego w art. 34 § 1 i § 1a u.p.e.a. wynika, że stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów stanowi niezbędną informację dla organu egzekucyjnego i warunek rozstrzygnięcia postanowieniem o tych zarzutach (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 980/08, Lex nr 513118). Należy przy tym zaakcentować, że w niniejszej sprawie, pomimo umorzenia zobowiązanemu w dniu [...] r. przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji w W. decyzją nr [...] zaległości objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie stanowiska wierzyciela, a co za tym idzie możliwość jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., albowiem umarzając postępowanie wierzyciel niejako "zablokowałby" dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego, czyli zaburzył prawidłowy tok instancji. Możliwość umorzenia postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, wystąpiłaby wówczas gdyby organ egzekucyjny umorzył postępowanie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, bądź postępowanie egzekucyjne (zob. wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1777/10). Tymczasem takie okoliczności w tej sprawie nie wystąpiły. Jednakże, w ocenie Sądu, wskazana powyżej decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w W. z dnia [...] r. obligowała organ egzekucyjny do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 u.p.e.a., jeżeli nie w dacie jej uprawomocnienia, to najpóźniej w dacie otrzymania stanowiska wierzyciela. Jakkolwiek bowiem organ egzekucyjny, w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on obowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten istnieje (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, LEX nr 508217, czy wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1271/14, LEX nr 1759685). Zgodnie bowiem z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ umarza postępowanie egzekucyjne, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek nie istniał. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może przy tym nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W związku z tym należy wskazać, że organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeśli uzyska informację z jakiegokolwiek źródła o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/16). Tymczasem Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. - pomimo zawiadomienia go przez zobowiązanego pismem, które wpłynęło do tego organu w dniu [...] r. o wydaniu powyższej decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w W. w przedmiocie umorzenia należności objętych wskazanymi na wstępie tytułami wykonawczymi - nie tylko nie podjął czynności zmierzających do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale wręcz po uzyskaniu stanowiska wierzyciela rozstrzygnął o zgłoszonych zarzutach postanowieniem wydanym w dniu [...] r., a zatem po blisko półtora roku od dnia powzięcia przez ten organ egzekucyjny wiadomości o braku istnienia obowiązku zapłaty wskutek umorzenia należności. Co więcej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dopiero postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego, uprzednio obciążając go kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia, które to koszty zobowiązany uiścił w dniu 4 sierpnia 2017 r. Rozpoznając zatem zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. winien był uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie egzekucyjne. Zastosowanie zatem art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. było nieprawidłowe, z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo i orzekł o jego uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.