I SA/Gl 497/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że z zaskarżonej decyzji wynika zobowiązanie do zapłaty kwoty 535.870 zł, która przekracza jego cały majątek. Oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości i nie prowadzi już działalności gospodarczej, wobec czego zarabia na własne utrzymanie wyjeżdżając do pracy za granicę, uzyskując wynagrodzenie w kwocie stanowiącej równowartość około 3000 zł. Dodał, iż zamieszkuje ze swoją bratanicą, z która nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego, dokładając się do opłat za mieszkanie kwotą 1000 zł. Według wniosku skarżący na żywność przeznacza około 800 zł, opłaca alimenty w wysokości 500 zł, a wartość jego zobowiązań wobec banku wynosi około 20.000 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku ani osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem doręczonym dnia 14 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący zajmuje nieruchomość będącą adresem zamieszkania, przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych i spółdzielczych kasach oszczędnościowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, udokumentowanie kosztów utrzymania (wraz z potwierdzeniami zapłaty) i wszelkich dochodów uzyskanych w okresie ostatnich czterech miesięcy przez niego i osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym, nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2017 r. złożonego przez skarżącego i osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym, rozwinięcie informacji o zobowiązaniu wobec banku (wskazano, że w tych ramach należy przedstawić odpisy: układu ratalnego spłaty zadłużenia; informacji banku o kapitale spłaconym i pozostającym do spłaty oraz o ewentualnych opóźnieniach w spłacie zobowiązania), a nadto wykazanie przy pomocy stosownych dokumentów świadczenia alimentacyjnego ciążącego na skarżącym. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że ilekroć mowa w nim o osobach pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Ustosunkowując się do wezwania, pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył zagraniczny rachunek za telefon oraz wyciąg z jego rachunku posiadanego w zagranicznym banku, w którym wymieniony jest jego zagraniczny adres, a także adres polski inny niż podany w sprawie adres miejsca zamieszkania. Pełnomocnik stwierdził, że jest to jedyny rachunek bankowy skarżącego, który wykazuje wszystkie jego dochody i wydatki, w tym pośrednio te realizowane gotówkowo po wypłacie odpowiednich środków w bankomacie, np. alimenty. Oświadczył, że lokal stanowiący jego miejsce zamieszkania jest wynajmowany przez bratanicę, która samodzielnie uiszcza wszelkie opłaty, spożytkowując kwotę 1000 zł przekazywaną jej przez skarżącego w gotówce. Powołał się zarazem na orzecznictwo, w myśl którego dla oceny, czy dane osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, nie ma znaczenia samo wspólne zamieszkiwanie tych osób pod jednym adresem, lecz sytuacja, gdy jedna z tych osób utrzymuje drugą. Pełnomocnik wyjaśnił również, że skarżący nie posiada zeznania podatkowego za ubiegły rok, w którym zresztą nie osiągnął żadnych dochodów, nie jest w stanie uzyskać dostępu do konta internetowego pozwalającego mu uzyskać dokumenty łączące się ze zobowiązaniem wobec banku, jakie zaciągnięto ponad 5 lat temu, zaś alimenty płaci dobrowolnie, bez wyroku, gotówką. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem pełnomocnik skarżącego, odpowiadając na wezwanie, nie nadesłał większości wymaganej dokumentacji i poprzestał głównie na oświadczeniach oraz przedłożeniu dokumentów sporządzonych w języku obcym, które nie mogą służyć za dowód w sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt I FSK 268/15, LEX nr 2167179). W myśl art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 931) język polski jest wszak językiem urzędowym, m.in. konstytucyjnych organów państwa (pkt 1). Profesjonalny pełnomocnik dostarczył natomiast dokument nieprzełożony na ten język i tylko ogólnie skonstatował, że obejmuje on wszystkie dochody i wydatki strony, bez próby choćby sprecyzowania przeznaczenia czy źródła pochodzenia kwot wymienionych w dokumencie w drodze odręcznych adnotacji na dokumencie czy szczegółowych wyjaśnień w odrębnym piśmie. Niemniej na dokumencie tym widnieje zagraniczny adres wnioskodawcy oraz jego adres krajowy inny niż adres zamieszkania podany w postępowaniu. W tym kontekście znamienny jest fakt, że nie wykonano wezwania do udokumentowania tytułu prawnego do jego miejsca zamieszkania oraz kosztów utrzymania. Podkreślenia zaś wymaga, iż wezwanie dotyczące kosztów obejmowało również dokumenty wskazujące sposób, w jaki dokonano zapłaty. Z pewnością nie czyni mu więc zadość ogólnikowa informacja o pokryciu wydatków gotówką wypłaconą z rachunku bankowego, bez przedstawienia pokwitowań, potwierdzeń zapłaty itp. Pełnomocnik skwitował tak również wezwanie odnoszące się do zobowiązania alimentacyjnego i w istocie uchylił się od wykazania okoliczności łączących się ze zobowiązaniem wobec banku, gdyż niepodobna uznać, iż skarżący nie dysponuje żadnym dokumentem w tej materii lub nie może tego dokumentu uzyskać, zwłaszcza jeżeli korzysta z pomocy adwokata. Identycznie ocenić wypada stanowisko, jakie zajął pełnomocnik odnośnie do wezwania do nadesłania zeznań podatkowych. Jest tak tym bardziej dlatego, że wezwanie to, tak samo jak wezwanie dotyczące dochodów i rachunków bankowych, obejmowało też osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w rozumieniu, które podano w wezwaniu. Pełnomocnik ograniczył się do polemiki z tym rozumieniem, prezentując stanowisko, które je, zdaniem rozpoznającego wniosek, bezpodstawnie zawęża. W wezwaniu była przecież mowa o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskującym, nie na jego utrzymaniu (względnie takich, które jego utrzymują). Chodzi o osoby, które partycypują lub mogą partycypować we wspólnych wydatkach, lub których potrzeby powiększają te wspólne wydatki, czyli takie, których dochody i koszty utrzymania nie pozostają bez wpływu na sytuację materialną skarżącego. Nawet jednak jeżeli przyjąć koncepcję pełnomocnika, wyeksponować należy okoliczność dla sprawy kluczową – że materiał dowodowy sprawy nie pozwala w sposób wolny od poważnych wątpliwości ustalić choćby tego, gdzie wnioskujący zamieszkuje, a co za tym idzie, czy i z kim tworzy gospodarstwo domowe. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.