I SA/Gl 479/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Skarżący J. K. i K. K., będący małżeństwem, złożyli w niniejszej sprawie urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. druki PPF z dnia 5 sierpnia 2014 r., w ramach których zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonych odrębnie wniosków wynika, że skarżący jest rencistą prowadzącym działalność gospodarczą, która za 2013 r. przyniosła stratę, natomiast skarżąca otrzymuje emeryturę. Wnioskodawcy nie pozostają z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto skarżący posiada dwie nieruchomości, w tym jedną we współwłasności ze skarżącą. Przy wspomnianych wyżej urzędowych formularzach PPF wnioskujący przedłożyli między innymi kopię informacji PIT-B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w ubiegłym roku (wykazano w niej przychód z działalności gospodarczej w wysokości 129.706,96 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 134.130,56 zł oraz stratę z tego tytułu w wysokości 4.423,60 zł), kopie decyzji o waloryzacji emerytury skarżącej i renty skarżącego (kwoty do wypłaty określono w nich w wysokości odpowiednio 1.160,65 zł i 1.250,78 zł) oraz wydruki ksiąg wieczystych. Pismami z dnia 18 sierpnia 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał każdego ze skarżących do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1/ dokumentów wskazujących wysokość wszelkich – poza emeryturą skarżącej i rentą skarżącego – dochodów uzyskiwanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2/ kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżących oraz przez inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, albowiem przedłożono jedynie PIT-B dotyczący przychodów z działalności gospodarczej skarżącego; 3/ wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat; 4/ dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych; 5/ kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W terminie przewidzianym do wykonania powyższego wezwania, skarżący nadesłali kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego za miesiące od lutego do lipca bieżącego roku (na początku tego okresu wynik działalności był ujemny, jednak począwszy od kwietnia sytuacja uległa poprawie, w wyniku czego w całym okresie wykazano łącznie przychód w kwocie 62.312,64 zł, wydatki /koszty/ w kwocie 44.866,45 zł, co daje nadwyżkę w kwocie 17.446,19 zł; w lipcu wykazano przychody w wysokości 11.184,80 zł i wydatki /koszty/ w wysokości 4.633,74 zł, co daje nadwyżkę w kwocie 6.550,70 zł), ewidencję środków trwałych, kopie zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w ubiegłym roku oraz informacji PIT-B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w ubiegłym roku, kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od maja do lipca bieżącego roku (najniższą podstawę opodatkowania – w kwocie 7.060 zł – wykazano w maju, zaś najwyższą – w kwocie 13.621 zł – w czerwcu) oraz wyciągi za te miesiące z rachunków bankowych skarżącego (saldo po pierwszej transakcji wyniosło 3.868,63 zł, a saldo po transakcji ostatniej – 2.686,42 zł; oprócz licznych płatności publicznoprawnych wyciąg ten dokumentuje też przelewy dokonywane tytułem kosztów utrzymania, np. zapłatę w dniu 15 lipca należności za paliwo gazowe w wysokości 317,06 zł) i skarżącej (saldo po pierwszej transakcji wyniosło 1.210,42 zł, a saldo po transakcji ostatniej – 1.560,55 zł; wyciąg ten dokumentuje przelewy na rachunki "firmowe" skarżącego, a także spółki cywilnej prowadzonej przez osoby o nazwisku skarżących – w lipcu na rachunek tej spółki przelano łącznie kwotę 881,64 zł; odnotowano również przelewy dokonywane tytułem kosztów utrzymania, m.in. w dniach 5 i 9 maja uiszczono ze znacznym wyprzedzeniem kwoty odpowiednio 769,30 zł i 419,30 zł za usługi telekomunikacyjne; w tym pierwszym wypadku uregulowano z góry należność za cały rok). Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy akcentując, że poniesienie kosztów sądowych przez skarżących nie będzie skutkować uszczerbkiem ich utrzymania koniecznego, ani zaburzeniem płynności finansowej przedsiębiorstwa wnioskodawcy. Pismem z dnia 18 września 2014 r. skarżący złożyli sprzeciw wnosząc o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2014 r. w całości i udzielenie im prawa pomocy. W jego ramach przede wszystkim zakwestionowali stanowisko orzekającego twierdząc, że ich dochody podane w oświadczeniach całkowicie usprawiedliwiają i uznają za konieczny wniosek o udzielenie im pomocy prawnej. Uzasadnienia dla zasadności ich wniosku skarżący upatrują dodatkowo w przekonaniu, że w wyniku działań podjętych przez organy administracji publicznej, a które są obecnie przedmiotem skargi, naruszono ich podstawowe prawa. Podkreślili, że kontrola działalności i zaniechań tychże organów dokonywana jest na koszt podatników, co czyni szczególnym ich przypadek. Skarżący nie zgodzili się nadto z twierdzeniem referendarza, że winni uprzednio czynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Wpis w takiej samej wysokości skarżący zobowiązani są uiścić także w innej sprawie zawisłej przed Sądem i zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Gl 805/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Dalej należy zauważyć, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, publ. w Lex nr 1345059). Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 372/13, publ. w Lex nr 1319075). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że wniosek skarżących o przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela argumentację przyjętą przez uprzednio rozpoznającego wniosek referendarza sądowego. Z obszernie zebranego materiału źródłowego wynika bowiem, że wnioskodawcy dysponują stałym dochodem w postaci nie tylko świadczeń z ubezpieczenia społecznego, ale przede wszystkim z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Od kilku miesięcy przy tym działalność ta nie przynosi już straty (deklarowanej w druku PPF z dnia 5 sierpnia 2014 r.), ponieważ odnotowywana jest nadwyżka przychodów nad kosztami. Ponadto nadwyżka ta przekracza znacznie sumę wpisów od skarg w obu sprawach wnioskujących (w tym także w sprawie I SA/Gl 805/14), co wyklucza przyznanie prawa pomocy. W ślad za referendarzem należy podkreślić, że na rachunkach bankowych skarżących występuje saldo dodatnie w kwotach, które są wyższe od wspomnianej sumy wpisów od skarg (w przypadku rachunku wnioskodawcy ponaddwukrotnie). Jest tak zresztą pomimo tego, że za pośrednictwem tych rachunków wykonywane są liczne operacje, których wartość pozostaje w dużej dysproporcji z kosztami postępowania w obu sprawach. Operacje te dowodzą zarazem, iż skarżący nie mają jakichkolwiek problemów w opłaceniu kosztów bieżącego utrzymania. Część należności w tej materii – i to w wysokości większej niż wynoszą wpisy od skarg, do których uiszczenia skarżących wezwano – została uregulowana nawet przed terminem wymagalności. W takim stanie rzeczy nie można stwierdzić, że nie mają oni środków na pokrycie tych kosztów czy też że ich poniesienie mogłoby się wiązać z uszczerbkiem ich utrzymania koniecznego ewentualnie z zaburzeniem płynności finansowej przedsiębiorstwa wnioskującego. Niezależnie od powyższego należy odnotować, że saldo rachunku bankowego firmy skarżącego jest zwiększane między innymi poprzez wpłaty gotówkowe dokonane przez A. K.. Osoba ta, jak wynika z oznaczenia nadawcy wpłaty gotówkowej (wpłata z dnia 2 czerwca 2014 r.) zamieszkuje w Z. przy ul. [...], tj. pod adresem, pod którym zamieszkują także oboje skarżący. Warto również zauważyć, że główną księgową firmy skarżącego PPHU A jest właśnie pani A. K.. Z kolei wśród pozycji "przychodowych" firmy skarżącego należy wyróżnić opłaty z tytułu czynszu (5.000 zł) dokonywane przez firmę PPHU A A. K., A. K. w Z.. Nie ulega zatem wątpliwości, że na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie ujawnili w jakim zakresie pani A. K., poza generowaniem przychodów w firmie, współkształtuje ich sytuację materialną. Z kolei, odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, wypada podkreślić, że za pozytywnym dla skarżących rozpoznaniem wniosku nie może przemawiać ich subiektywna, krytyczna ocena działania bądź bezczynności organów administracji publicznej. Kontrola działalności tych organów nastąpi bowiem dopiero w wyniku merytorycznego rozpoznania skargi w tej spawie, tym samym – na obecnym etapie postępowania – jest ona niedopuszczalna. W tym miejscu trzeba podkreślić, że przesłanki przyznania prawa pomocy zostały skatalogowane w sposób zamknięty w art. 246 P.p.s.a. stąd prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem jest wyłącznie kryterium majątkowe i tylko takie może być brane pod rozwagę w przypadku badania zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy. Odnośnie zaś tej części sprzeciwu, w której skarżący zanegowali potrzebę gromadzenia przez przedsiębiorców środków finansowych na poniesienie ewentualnych kosztów sądowych związanych z tą działalnością, wypada zaznaczyć, że niezadowolenie z działalności organów administracji publicznej w tej konkretnej sprawie skarżący wyrazili po raz pierwszy w odwołaniu od decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji, tj. w piśmie z dnia 19 grudnia 2013 r. Z tych względów, co najmniej więc od tej daty, mogli liczyć się z tym, że ich sprawa trafi w konsekwencji do sądu. Z kolei o konieczności ponoszenia opłat z tytułu inicjowania postępowań sądowych wnioskodawcy mieli wiedzę, o czym Sąd wnosi na podstawie przelewu dokonanego w dniu 12 czerwca 2014 r. z rachunku bankowego skarżącej na rzecz Sądu Rejonowego w C., tytułem "opłaty od apelacji". W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.