I SA/Gl 394/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 400 zł, skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1535 zł, z którego po opłaceniu stałych kosztów utrzymania, tj. czynszu najmu mieszkania w kwocie 600 zł i tzw. mediów w wysokości 150 zł, pozostaje do jego dyspozycji kwota około 800 zł. We wniosku nie wskazano ani żadnego majątku, ani osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem doręczonym dnia 14 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia jego pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część wynagrodzenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, odpisu umowy najmu mieszkania oraz dowodu uiszczenia czynszu i innych należności z tego tytułu z okresu ostatnich trzech miesięcy, a nadto odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Pismem z dnia 21 czerwca 2018 r. pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu zakreślonego wezwaniem do dnia 15 lipca 2018 r. ze względu na przejściowy brak kontaktu ze skarżącym, spowodowany "prawdopodobnie" jego wyjazdem za granicę. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2018 r. przedłużono ten termin o 7 dni. Odpis tego zarządzenia doręczono dopiero dnia 24 lipca 2018 r. Zanim to nastąpiło pełnomocnik przedstawił zaświadczenie pracodawcy skarżącego, w świetle którego otrzymuje on wynagrodzenie w wysokości 2100 brutto, przekazywane na rachunek bankowy, oraz kserokopię, niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem w przewidziany prawem sposób, zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok, wykazującego przychody wyłącznie ze stosunku pracy. Pełnomocnik w piśmie z dnia 5 lipca 2018 r. zastrzegł, że udokumentowano wszystkie dochody wnioskodawcy, który nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie, gdyż ma dwójkę pełnoletnich dzieci, a z żoną pozostaje w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem. Dodał, że wedle oświadczenia wnioskodawca nie posiada rachunku bankowego, zaś rachunek wymieniony w zaświadczeniu pracodawcy należy do jego matki. Pełnomocnik powołał się również na informację uzyskaną od skarżącego, wedle której mieszkanie wynajmuje on bez umowy i wszystkie należności wręcza właścicielowi gotówką, bez pokwitowania. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli wedle jej art. 245 § 3 obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką winna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem pełnomocnik skarżącego wykonał tego rodzaju wezwanie tylko w niewielkiej części. Przedłożył mianowicie kserokopię zeznania podatkowego oraz zaświadczenie pracodawcy i nie uzupełnił tej dokumentacji po doręczeniu mu zarządzenia o przedłużeniu terminu zakreślonego mu w rozpatrywanej materii. W konsekwencji mimo że od doręczenia wezwania upłynęły już dwa miesiące, pełnomocnik poprzestał głównie na oświadczeniach, których nie można w żaden sposób zweryfikować poprzez skonfrontowanie ich z jakąkolwiek dokumentacją źródłową. Brak tych dowodów nie znajduje zaś żadnego usprawiedliwienia. Nic w szczególności nie stało na przeszkodzie, by dostarczyć wyciąg z rachunku bankowego, z którego wnioskodawca przecież korzysta. Bez znaczenia pozostaje, że rachunek ten ma należeć do jego matki, skoro wedle zaświadczenia pracodawcy przekazywane jest na niego wynagrodzenie, które – jak można mniemać – wnioskujący może z rachunku swobodnie wypłacić. Argument – skądinąd również niczym nie udokumentowany – podnoszący, że to nie on jest posiadaczem rachunku, musi być uznany za uchylanie się od udostępnienia wspomnianego wyciągu, który mógłby potwierdzić wyjaśnienia skarżącego i pozwolić na ustalenie, jakimi środkami dysponował on w okresie ostatnich trzech miesięcy i ewentualnie jakich płatności w tym czasie dokonywał. Podobnie pełnomocnik nie zadbał o nadesłanie odpisu wyroku orzekającego separację, choć powołuje się na niego, ustosunkowując się do wezwania, które obejmowało wszystkie osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wreszcie nie dostarczono żadnych dokumentów obrazujących koszty utrzymania, nawet kopii faktur lub rachunków, które wnioskujący wszak opłaca. Bezsprzecznie wszelako wchodziłoby to w rachubę także, gdyby te faktury i rachunki były wystawione na osobę trzecią, co więcej dokumentacja taka uprawdopodabniałaby wręcz wersję, że skarżący (lub osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) nie jest właścicielem lokalu będącego oficjalnie jego miejscem zamieszkania (adres tego lokalu widnieje też na kopii zeznania podatkowego i zaświadczeniu pracodawcy). Ograniczenie się do oświadczeń sprawiło, że wersja ta jest niewiarygodna, gdyż niepodobna uznać, iż wnioskodawca nie jest w stanie w jakimkolwiek stopniu wykazać tytułu prawnego do lokalu oraz kosztów ponoszonych na jego utrzymanie, według wniosku mających stanowić jego główny wydatek. Wskutek niedostatecznego wykonania wezwania materiał dowodowy sprawy nie daje wystarczających podstaw do ustalenia sytuacji skarżącego z punktu widzenia przywołanej wyżej przesłanki prawa pomocy. Nie wiadomo bowiem, czy i jaką kwotę może on uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.