I SA/Gl 325/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska ( spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi S.S. (dalej "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej "ZUS") z dnia [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek, ZUS decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 963, dalej "u.s.u.s."), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2010 r. do października 2014 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2010 r. do października 2014 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od lutego 2010 r. do października 2014 r. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 23 sierpnia 2017 r. w tzw. trybie zastępczym, tj. zgodnie z art. 44 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej "k.p.a."). Zawarto w niej pouczenie o prawie do złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. 2. Skarżący w pismach złożonych w ZUS w dniu 6 listopada 2017 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Wyjaśnił, iż nie odebrał decyzji i awiza z poczty, gdyż nie przebywał w S., a o istnieniu decyzji dowiedział się dopiero 2 listopada 2017 r. 3. ZUS decyzją dnia [...] (Nr [...]), wydaną na podstawie art. 59 w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. i w związku z art. 123 i 83b ust. 1 u.s.u.s., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek rozstrzygniętej ZUS decyzją z [...]. W uzasadnieniu ZUS podniósł, iż skoro doręczenie skarżącemu decyzji ZUS z dnia [...] nastąpiło 23 sierpnia 2017 r., to zgodnie z art. 57 § 1 k.p.a. 14-dniowy termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął z końcem 6 września 2017 r. Tymczasem wniosek taki, skarżący złożył dopiero 6 listopada 2017 r. W ocenie ZUS, skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie 14-dniowego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jego winy; skarżący nie dołączył żadnych dowodów w postaci dokumentów, które uprawdopodobniły, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wyjaśnił, iż w sierpniu 2017 r. wraz z żoną wyjechał na miesiąc do córki, mieszkającej zagranicą. W domu pozostał syn, który w drugiej połowie sierpnia również wyjechał na urlop. Zarówno skarżący, jak i syn nie odebrali przesyłki oraz nie stwierdzili aby przesyłka została do skarżącego wysłana. Dopiero w dniu 6 listopada 2017 r., skarżący, będąc w ZUS, odebrał kopię decyzji z dnia [...] i złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący nie wie, dlaczego decyzja ZUS z dnia [...] do niego nie dotarła, jednakże zwrócił uwagę, iż w miejscu zamieszkania zdarzały się już przypadki zaginięcia korespondencji. 5. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazanych. Decyzja ZUS z dnia [...], doręczona skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a., zawiera pouczenie o sposobie wniesienia środka odwoławczego o następującej treści: "Na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wniosek w tej sprawie należy złożyć za pośrednictwem najbliżej terenowej jednostki ZUS lub Oddziału ZUS w S. ul. [...], [...] S. – na piśmie lub ustnie do protokołu w ww. jednostkach ZUS. Po tym terminie decyzja stanie się prawomocna." Skarżący w dniu 6 listopada 2017 r. złożył zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jaki i wniosek o przywrócenia terminu do jego wniesienia. W myśl art. 52 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a") skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 1). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3). Wskazać należy, iż art 52 § 3 p.p.s.a w powyższym brzmieniu obowiązuje od dnia 1 czerwca 2017 r. - zmieniony został przez art. 9 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2017.935, dalej "ustawa nowelizująca"). W przepisach przejściowych ustawy nowelizującej, tj. w art. 16 i 17 postanowiono: "Do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1 (art. 16 ustawy nowelizującej). Do postępowań przed sądami administracyjnymi, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym (art. 17 ust. 1 ustawy nowelizującej). Przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (art. 17 ust. 2 ustawy nowelizującej). Przepisy art. 116-116e ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się również do postępowań przed sądami administracyjnymi wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, chyba że postępowanie mediacyjne zostało wszczęte na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym (art. 17 ust. 3 ustawy nowelizującej). Kluczowe znaczenie ma treść art. 17 ust. 2 ustawy nowelizującej, z którego jednoznacznie wynika, że art. 52 p.p.s.a w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. pod dniu 1 czerwca 2017 r. Uwadze ZUS umknęła powyższa zmiana przepisów, albowiem decyzja ZUS z dnia [...], jako że wydana została po wejściu w życie ustawy nowelizującej (tj. po 1 czerwca 2017 r.), zawiera błędne pouczenie o środkach odwoławczych przysługujących skarżącemu. Skarżącego w ogóle nie poinformowano, iż nie musi składać wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i może wnieść skargę na decyzję bezpośrednio do tut. Sądu. ZUS naruszył art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd orzekający w sprawie te poglądy akceptuje i przyjmuje za własne, iż wadliwe pouczenie strony nie powinno jej szkodzić, jednakże brak lub wadliwe pouczenie nie powoduje wstrzymania biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia (nie zawiesza go), a jedynie stanowi podstawę do przywrócenia terminu (zob. np. wyrok NSA z 23 lutego 2000 r., III SA 8295/98, LEX nr 46243; wyrok NSA z 21 grudnia 2005 r., I OSK 271/05, LEX nr 188813; wyrok NSA z 21 lutego 2008 r., I OSK 1896/06, LEX nr 456303; postanowienie NSA z 4 marca 2009 r., I OSK 196/09, LEX nr 575874). W wyroku z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1364/17 NSA wskazał: "Strona korzystając z właściwych środków procesowych może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu. W przypadku procedury administracyjnej środkiem takim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, który organ administracji zobowiązany jest uwzględnić stwierdzając, że do uchybienia terminu nie doszło z winy strony. Jako brak winy należy zaś ocenić uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej, stanowiące skutek braku pouczenia o właściwym trybie dokonania tej czynności." Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS rozpatrzy wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną przez Sąd. Sąd, mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach nie orzeczono, bowiem skarżący działał osobiście i przysługuje mu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a.).