I SA/Gl 272/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącej radcę prawnego.

W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 kwietnia 2014 r. B. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego wniosku odnotowała, że jest osobą samotną, bezrobotną, wychowującą nieletnie dziecko. Oświadczyła przy tym, że nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, a otrzymuje się z okresowych świadczeń przyznanych z pomocy społecznej. Skarżąca mieszka w wynajętym lokalu. Zeznała nadto, że brakuje jej środków pieniężnych na bieżące utrzymanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z wnukiem. Zeznała dalej, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, a mieszkanie o pow. ok. 70 m2, które zajmuje jest przedmiotem najmu. W rubryce "dochody" skarżąca wpisała: 987 zł z tytułu "wychowanie dziecka z MOPS". B. B. oświadczyła przy tym, że wszystkie te środki przeznaczane są na bieżące wydatki, w tym czynsz (700 zł) i opłaty z tytułu zużycia: energii elektrycznej (100 zł) oraz gazu (50 zł). Pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W dalszej kolejności, na prośbę skarżącej, zarządzeniem z dnia 6 maja 2014 r., przedłużono termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne siedem dni. Odpowiedzi na ww. wezwanie udzielono ostatecznie przy piśmie skarżącej z dnia 14 maja 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w którym wyjaśniła, że od kilku lat nie pracuje. Samotnie wychowuje 4-letnie dziecko, którego jest jedynym opiekunem prawnym. W oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przy ww. piśmie ustalono, co następuje. B. B. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną we właściwym urzędzie pracy od 15 września 2011 r. W 2013 r. nie osiągnęła żadnego dochodu, a w 2012 r. była to kwota 276,37 zł. W chwili obecnej jej jedynym "stałym" źródłem utrzymania jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania jej wnuka przebywającego w rodzinie zastępczej w kwocie 988,20 zł, przyznane przez Prezydenta Miasta S. mocą decyzji z dnia [...] r. Skarżąca do 31 maja 2014 r. (świadczenie przyznane na okres od 1 kwietnia do 31 maja 2014 r.) pobiera zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w kwocie 271 zł miesięcznie. Dodatkowo, mocą decyzji z dnia 20 stycznia 2014 r., Prezydent Miasta S. przyznał skarżącej zasiłek celowy na pokrycie kosztów wyżywienia jej wnuka w kwocie 100 zł (świadczenie przyznane zostało na luty 2014 r.). W styczniu 2014 r. zasiłek ten stanowił kwotę 105 zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy, na którym jedynymi transakcjami o charakterze uznaniowym są wpłaty z tytułu ww. pomocy pieniężnej. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w postępowaniach w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1573/13 i I SA/Gl 1574/13 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym. W oparciu o dokumenty tam zgromadzone ustalono nadto, że skarżąca zajmuje lokal mieszkalny należący do jej syna na podstawie umowy użyczenia zawartej w dniu 12 stycznia 2011 r. Na podstawie tej umowy skarżąca ponosi wszystkie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem ww. lokalu, w tym czynsz (722,53 zł) i opłaty z tytułu zużycia: gazu (32,37 zł) oraz energii elektrycznej (118,48 zł). Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją o wyjątkowym charakterze, której zadaniem jest zapewnienie dostępu do Sądu podmiotom, którym brak środków finansowych nie pozwala na prowadzenie postępowania. Konstytucyjne prawo do sądu, wyrażone w art. 45 Konstytucji RP, pozostaje także w zgodzie z zasadami wyrażonymi w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych praw wolności (sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3,5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 – Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), w szczególności jej art. 6 regulującym prawo do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącą) następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zdaniem rozpoznającego wniosek, w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy pozwolił stwierdzić, że dochody uzyskiwane w jej gospodarstwie z trudem wystarczają na pokrycie bieżących wydatków. W tym stanie rzeczy nie można od skarżącej wymagać, aby partycypowała w kosztach sądowych w jakimkolwiek zakresie. Przede wszystkim zaś zwrócono uwagę na to, że źródłem jej dochodów jest wyłącznie pomoc Skarbu Państwa w postaci zasiłków celowych oraz pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Nie sposób w takim przypadku przyjąć, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych miałby być zaspokojony z uzyskiwanego przez nią wsparcia z budżetu Państwa. Konsekwencją obciążenia takiej osoby kosztami postępowania sądowego byłaby fikcyjność przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.