I SA/Gl 213/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 grudnia 2025 r. nr 2401-IEE.7192.643.2025.2/AZ UNP: 2401-25-309000 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor, organ nadzoru) z 16 grudnia 2025 r. nr 2401-IEE.7192.643.2025.2/AZ, UNP: 2401-25-309000, którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z 22 października 2025 r. nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniesionego przez M.F. zarzutu dotyczącego prowadzonej egzekucji administracyjnej. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec M.F. (dalej: zobowiązany, skarżący) na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr: TW4020217000979, TW4020217000980, TW4020217000982, TW4020217000984, TW4020217000986, TW4020217000987 - TW4020217001003, TW4020217002314 -TW4020217002316, TW4020217005454 - TW4020217005456, TW4020217005983, TW4020218001412 - TW4020218001414, TW4020218002624, TW4020218002626, TW4020218004027-TW4020218004029, TW4020218005849 - TW4020218005851. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniami z 22 sierpnia 2025 r. dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanego. W piśmie nadanym 18 września 2025 r. zobowiązany wniósł zarzut na podstawie art. 33 § 1 i § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. na postępowanie egzekucyjne oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 i § 1a u.p.e.a. W piśmie tym podniósł, iż zobowiązanie uległo przedawnieniu 15 maja 2025 r., tj. po upływie 5-letniego terminu od 15 maja 2020 r., kiedy to nastąpiło zawieszenie działalności gospodarczej. Postanowieniem z 22 października 2025 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów dotyczących prowadzonej egzekucji administracyjnej, wskazując, że zostały one wniesione po terminie. Wyjaśnił, że ze względu na fakt, iż tytuły wykonawcze zostały wystawione i doręczone w latach 2017 – 2018 wniosek jest rozpatrywany na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. na podstawie ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 z 29 października 2019 r., zgodnie z którymi do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmieniającej w art. 1 (czyli na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (czyli przed 30 lipca 2020 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w terminie 7 dni od daty odebrania tytułów wykonawczych. Ww. tytuły wykonawcze były doręczane w okresie od 7 lutego 2017 r. do 20 grudnia 2018 r., natomiast zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wpłynął 22 września 2025 r., zatem po ustawowo określonym terminie. W zażaleniu na to postanowienie (nazwanym przez stronę, na skutek błędnego pouczenia, wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy) na podstawie art. 83c ust. 1a w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zakończonej wydaniem postanowienia z 22 października 2025 roku nr [...] zobowiązany zarzucił naruszenie art. 24 ust. 4 w związku z ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 79 § 1 i § 2 u.p.e.a. polegające na nieuwzględnieniu okresu przedawnienia roszczeń objętych zawiadomieniami z 22 sierpnia 2025 r., przedawnionych najpóźniej 10 września 2023 r. Wniósł o uchylenie dotychczas podjętych czynności egzekucyjnych dotyczących zajęcia świadczenia emerytalnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie wskazanych świadczeń. W przypadku nieuwzględnienia powyższych żądań wniósł o proporcjonalne podwyższenie podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego, bądź wysokości emerytury. Dyrektor nie uwzględnił zażalenia. Na wstępie wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zasada ta znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż postępowania prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. wszczęte zostały przed 30 lipca 2020 r. czyli przed dniem wejścia w życie ww. ustawy i nie zostały jeszcze zakończone. Tak więc do tych postępowań zastosowanie będą miały przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. (podobnie orzekł NSA w wyroku z 21 czerwca 2024 r., sygn. akt I GSK 1821/20). Wyjaśniono przy tym, iż organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na podstawie tytułu wykonawczego, a za datę jej wszczęcia przyjmuje się dzień doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie natomiast z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zawierają właśnie takie pouczenie. Z przytoczonego przepisu wynika, że zobowiązany może złożyć zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego jedynie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Termin ten uznać należy za termin procesowy, którego uchybienie powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej. Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych w piśmie z 18 września 2025 r. Dyrektor podkreślił, iż zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony, a datą jego wszczęcia jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Odstępstwo od tej zasady przewiduje art. 61a k.p.a. stanowiący, że gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co wynika z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Poszczególne tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu odpowiednio 7 lutego 2017 r., 2 maja 2017 r., 24 lipca 2017 r., 16 listopada 2017 r., 15 grudnia 2017 r., 30 marca 2018 r., 25 czerwca 2018 r., 6 września 2018 r. i 20 grudnia 2018 r. i zawierały prawidłowe pouczenia. Siedmiodniowy termin do złożenia zarzutów upłynął więc odpowiednio: 14 lutego 2017 r., 9 maja 2017 r., 31 lipca 2017 r., 23 listopada 2017 r., 22 grudnia 2017 r., 6 kwietnia 2018 r., 2 lipca 2018 r., 13 września 2018 r. i 27 grudnia 2018 r. Strona złożyła je natomiast dopiero 18 września 2025 r. bez wniosku o przywrócenie terminu, a więc po upływie ustawowo zakreślonego terminu. Zasadne było zatem zastosowanie art. 61 a § 1 k.p.a. i odmowa wszczęcia postępowania, na skutek czego organ nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił naruszenie art. 24 ust.4 w związku z ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w związku z art. 33 § 1, § 2 pkt 2 lit. c, a także § 5, art. 59 § 1 pkt 1 i § 1a oraz art. 79 § 1 i § 2 u.p.e.a. polegające na "nieuwzględnieniu skuteczności wniesionego zarzutu z 9 września 2025 r. oraz okresu przedawnienia roszczeń objętych zawiadomieniami o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego z 22 sierpnia 2025 r. określonych w piśmie strony z 9 września 2025. pn: "Zarzut i wniosek o umorzenie zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego" dotyczących świadczeń z okresu od kwietnia 2014 r. do sierpnia 2018 r., zatem przedawnionych z upływem 5 letniego okresu, tj. najpóźniej w dniu 10 września 2023 r." Wobec tak sformułowanych zarzutów wniósł o uchylenie w całości postanowienia pozostającego przedmiotem niniejszej skargi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z 16 grudnia 2025 r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 października 2025 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniesionego przez skarżącego zarzutu dotyczącego prowadzonej egzekucji administracyjnej. Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że z dniem 30 lipca 2020 r. zmianie uległy przepisy ustawy egzekucyjnej mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Zmiany te zostały wprowadzone ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070, także jako: "ustawa zmieniająca"). Zmianie uległy m.in. przepisy art. 26, art. 27, art. 33 i art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z art. 13 ust. 1 powyższej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji (por. wyrok NSA z 19 marca 2025 r., sygn. akt III FSK 1538/23, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tytuły wykonawcze zostały w niniejszej sprawie doręczone w różnych datach, z których najwcześniejsza to 7 lutego 2017 r., a najpóźniejsza to 20 grudnia 2018 r. (co zostało prawidłowo udokumentowane w aktach sprawy). Zastosowanie w sprawie znajdują zatem przepisy w brzmieniu obowiązującym przed ww. zmianami. Zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co wynika z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zawierały prawidłowe pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący złożył zarzut dopiero 18 września 2025 r. bez wniosku o przywrócenie terminu, a więc po upływie ustawowo zakreślonego terminu. Ustalenie zaś, że zarzuty zostały złożone po terminie do dokonania tej czynności nie jest zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z analizy art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Gdy organ stwierdzi, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do ich merytorycznego rozpoznania i ma obowiązek odmówić ich oceny. Uchybienie terminu do wniesienia zarzutów winno skutkować odmową wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 k.p.a. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Według zaś art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgłoszenie zarzutów po terminie stanowi "inną uzasadnioną przyczynę", ze względu na którą postępowanie nie może być wszczęte. Jak więc wykazano powyżej zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. w niniejszej sprawie było zasadne. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.