I SA/Gl 200/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 listopada 2024 r. nr 2401-IEE.7192.551.2024.2/MSL UNP: 2401-24-302293 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

1. B. B. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (DIAS) z 29 listopada 2024 r., nr 2401-IEE.7192.551.2024.2/MSL w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. 2. Stan sprawy. 2.1. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: organ egzekucyjny) prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze wystawione 20 sierpnia 2024 r. Obejmują one zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne (za maj 2024 r.) oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres kwiecień - maj 2024 r.). Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącej 10 września 2024 r. Jednocześnie skarżącej doręczono zawiadomienia z 21 sierpnia 2024 r. o zajęciu jej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w G. z tytułu nadpłat i zwrotu podatków. 2.2. Pismami z 13 września 2024 r. skarżąca wniosła skargi na dokonane przez organ egzekucyjny czynności zajęcia "innej wierzytelności pieniężnej". Jako podstawę prawną powołała art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). W skargach zarzuciła bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, a ponadto niedopuszczalność egzekucji, brak uprzedniego doręczenia upomnienia oraz - z ostrożności procesowej - przedawnienie zobowiązania. W uzasadnieniu wskazała, że organ egzekucyjny nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych. Zaznaczyła również, że od 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, więc nie jest obowiązana do ponoszenia ciężarów, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zgadzając się z podstawą wystawienia tytułów wykonawczych podniosła, że prowadzenie egzekucji jest niedopuszczalne. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniesionej skargi. 2.3. Organ egzekucyjny postanowieniem z 2 października 2024 r., nr [...], znak sprawy [...] oddalił skargi z 13 września 2024 r. na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. 2.4. W zażaleniu skarżąca zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania tego rozstrzygnięcia, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wskazała, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest władny do podejmowania czynności egzekucyjnych, mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania. Wskazała również, że nie posiada żadnych źródeł dochodów. Zatem naliczanie składek w przypadku zarejestrowanej, lecz faktycznie nieprowadzonej działalności, niewykazywania żadnych dochodów z tego tytułu oraz nieświadczenia pracy przez pracowników i w konsekwencji niezatrudniania ich - jest niekonstytucyjne. Dodatkowo podniosła uciążliwość środków egzekucyjnych, wskazując, że organ nie zachował ostrożności, aby zabezpieczyć kwotę wolną od potrąceń, stosując tym samym zbyt uciążliwe środki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. 2.5. DIAS postanowieniem z 29 listopada 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że w postępowaniu skargowym, o którym mowa w art. 54 u.p.e.a., nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia ani nie ocenia się postępowania wymiarowego, które jest postępowaniem odrębnym od egzekucyjnego. W tym trybie nie bada się również, czy należność jest wymagalna, czy egzekucja jest niedopuszczalna, czy istnieją okoliczności do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz czy zostało doręczone upomnienie. Ograniczając się wyłącznie do zbadania zgodności z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, organ nie stwierdził uchybień, które powinny skutkować uchyleniem postanowienia organu egzekucyjnego. Wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. i rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z dnia 2 września 2016 r., jest właściwy miejscowo do działania w tej sprawie, jako organ egzekucyjny uprawniony do wszczęcia, prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. Zauważył ponadto, że skarżąca w skardze nie podniosła kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Wobec tego, analiza tego zagadnienia jest zbędna. 2.6. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła postanowieniu DIAS z 29 listopada 2024 r. brak podstawy faktycznej i prawnej, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji. Wniosła o uchylenie tego postanowienia oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu argumentowała, że obarczenie jej obowiązkowymi składkami jako osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej od 21 grudnia 2018 r. i nieuzyskującej od tego czasu żadnych dochodów, jest naruszeniem jej praw. Wskazała, że w jej przekonaniu czynności egzekucyjne w tej sprawie zostały dokonane z naruszeniem prawa, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, zaś złożony przez nią wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego był zasadny. 2.7. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.). 4. Sprawa dotyczy zgodności z prawem postanowienia DIAS utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Z. oddalającego skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. 5. Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowi w pierwszym rzędzie art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (§ 1). Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (§ 3). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala skargę na czynność egzekucyjną; 2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala skargę (§ 4). Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny: 1) uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części; 2) usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej (§ 6). 6. Sąd podziela pogląd, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach, gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 54 i powołane tam orzeczenia: wyrok NSA z 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97; wyrok NSA z 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99; wyrok WSA w Warszawie z 18 stycznia 2007 r., III SA/Wa 3474/06 - powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma znaczenia, czy zobowiązany nie wykorzystał innych środków prawnych, czy też nie przyniosły one żądanego rezultatu. 7. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2022 r., III FSK 583/21; wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., I GSK 1337/23). Właściwym trybem do forsowania twierdzenia o niedopuszczalności egzekucji jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Dlatego zawarte w skardze na czynności egzekucyjne z 13 września 2024 r., twierdzenie skarżącej o niedopuszczalności egzekucji, nie podlega rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu. 8.1. W tej sprawie nie jest również dopuszczalne podnoszenie okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a. a stanowiących podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11). 8.2. W szczególności w postępowaniu prowadzonym w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie może być rozważane wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku, jako że jest to podstawa zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej - na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Jedną z okoliczności uzasadniających wygaśnięcie obowiązku jest przedawnienie (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 33, pkt 20). W rezultacie, przedawnienie egzekwowanego obowiązku nie może stanowić przedmiotu rozpoznania na podstawie skargi na czynności egzekucyjne (wyrok NSA z 17 września 2020 r., II FSK 2424/18). 8.3. Z tego samego powodu w skardze na czynności egzekucyjne nie można skutecznie podnosić kwestii nieistnienia egzekwowanego obowiązku, ponieważ i ta materia stanowi przedmiot zarzutu - na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. (wyrok NSA z 18 grudnia 2025 r., III FSK 674/25). Dlatego w niniejszym postępowaniu nie mogło nabrać znaczenia twierdzenie skarżącej, że nie jest obowiązana do ponoszenia ciężarów, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. 8.4. W ramach niniejszej sprawy nie może być skuteczny argument skarżącej podkreślający brak uprzedniego doręczenia jej upomnienia, gdyż ta okoliczność również stanowi treść zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej - na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. (wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., I GSK 1337/23). 9. Natomiast podniesiony przez skarżącą argument o zastosowaniu przez organ zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może podlegać rozpoznaniu w ramach skargi opartej o art. 54 u.p.e.a. Wyraźnie wynika to z art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Niemniej jednak, jak stanowi art. 54 § 3 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną wnosi się nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W tym przypadku skarżąca zarzut w tej materii podniosła dopiero w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, a zatem po terminie przewidzianym przez ustawodawcę. Ten zarzut jest więc spóźniony (wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2024 r., I SA/Gl 524/22), na co trafnie zwrócił uwagę organ drugiej instancji. Niezależnie od tego Sąd – tylko na marginesie - wskazuje, że nie sposób mówić o zbytniej uciążliwości dla skarżącej zajęcia przysługującej jej wierzytelności o zwrot nadpłaty podatku. Skarżąca nie przytacza żadnych argumentów na uzasadnienie swojego twierdzenia, a Sąd z urzędu takich nie dostrzega. 10.1. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można także podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (wyroki NSA: z 5 grudnia 2019 r., II FSK 48/18; z 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13). 10.2. Sąd stwierdza, że niezasadne jest twierdzenie skarżącej, zawarte w jej skardze na czynność egzekucyjną z 13 września 2024 r., iż Dyrektor Oddziału ZUS w Z. "nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania (...)". Stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne (Dz.U. z 2016 r. poz. 1411), wydanego na podstawie art. 19 § 4a u.p.e.a., wynika, że dla gminy G. (miejsce zamieszkania skarżącej) właściwym miejscowo organem jest Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu zaległości na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zatem Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w tej sprawie. 10.3. Organ egzekucyjny nie naruszył także innych przepisów prawa. Zastosował środek egzekucyjny przewidziany w przepisach ustawy egzekucyjnej. Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym - rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, nie tylko egzekucję z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, ale również egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Z kolei z art. 89a u.p.e.a. wyraźnie wynika, że taką wierzytelnością pieniężną jest m.in. wierzytelność z tytułu nadpłaty i zwrotu podatku. DIAS w ramach oceny zgodności z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, zasadnie nie stwierdził uchybień, które powinny skutkować uchyleniem postanowienia Dyrektora oddziału ZUS w Z.. Tytuły wykonawcze zostały skarżącej prawidłowo doręczone. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. Wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Konkretnych uchybień w tej materii skarżąca nie powołuje, a Sąd z urzędu takich nie dostrzega. 11. Z tych wszystkich powodów skarga została oddalona.