I SA/Gl 156/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2012 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy skarżąca zainicjowała urzędowym formularzem z dnia 13 czerwca 2017 r., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie do kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach wniosku skarżąca podniosła, że samotnie wychowuje poważnie chorą córkę, co jest utrudnione szczególnie w wyniku ograniczeń finansowych powstałych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z córką; nie posiada jakiegokolwiek majątku. W chwili obecnej jej wynagrodzenie, po potrąceniu komorniczym, wynosi 1.625,00 zł netto. Do stałych miesięcznych kosztów skarżąca zaliczyła wydatki z tytułu: rehabilitacji córki (około 480 zł), utrzymania mieszkania, w tym koszt najmu i media (około 1.170,00 zł) oraz zakupu żywności i środków czystości (około 500 zł). Razem wydatki podsumowała na kwotę około 2.150,00 zł. Zaznaczyła przy tym, że deficyt budżetowy pokrywany jest dzięki pomocy rodziców. Do wniosku dołączono PIT-37, z którego wynika, że dochód brutto skarżącej w ubiegłym roku wyniósł 46.548,94 zł. Z pozostałych dwóch dokumentów wynika, że wynagrodzenie skarżącej za maj 2017 r. stanowiło kwotę 1.625,07 zł netto. Pensja zasadnicza, przed potrąceniem, w okresie od 1 marca do 31 maja 2017 r. wynosiła 3.404,81 zł netto. Pismem z dnia 23 czerwca 2017 r. referendarz sądowy, dokonawszy uprzednio analizy ww. oświadczenia w zestawieniu z zawartością m.in. akt administracyjnych tej sprawy, wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, kredytów; potwierdzenie opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane /zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/SKOK, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; wykonując to wezwanie należy uwzględnić w szczególności rachunki nr:[...] i [...]; w przypadku likwidacji rachunku po 2012 r. należało tę okoliczność udokumentować; 3) udokumentowanie dochodów skarżącej z okresu od lutego do kwietnia 2017 r.; w tych ramach należało uwzględnić ewentualne świadczenie alimentacyjne na rzecz córki, świadczenie z tytułu programu wsparcia 500+ oraz ewentualne świadczenia na poczet rehabilitacji; 4) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 5) nadesłanie oświadczeń rodziców o formie i częstotliwości udzielanego wsparcia. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że ilekroć jest w nim mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnie zajmowanej nieruchomości. Pouczono nadto skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wezwanie z dnia 23 czerwca 2017 r. przesłane na adres skarżącej, wobec nieobecności adresatki, awizowano dwukrotnie, tj. w dniach 29 czerwca 2017 r. i 7 lipca 2017 r. Informację o miejscu pozostawienia przesyłki umieszczono w skrzynce oddawczej adresatki. W konsekwencji skarżąca wezwania nie odebrała, a w dniu 17 lipca 2017 r. wysłano je z powrotem do nadawcy z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Trzeba w tym miejscu odnotować, że skarżąca, reprezentowana do 20 lutego 2017 r. przez adwokata, wniosła do Sądu równolegle dwie skargi objęte wpisem sądowym w kwocie po 100 zł każda. W sprawie I SA/Gl 155/17 wpis uiszczono wraz z wniesieniem skargi, natomiast w niniejszej sprawie toczy się obecnie ponowne postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy. Wypada wspomnieć, że postępowanie z pierwszego wniosku skarżącej zostało zakończone postanowieniem Sądu z dnia 30 maja 2017 r., którym utrzymano w mocy zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek B. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu Sąd kasacyjny zauważył, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Na gruncie przybliżonego wyżej stanowiska judykatury trzeba stwierdzić, że wniosek skarżącej jest obarczony mankamentami dowodowymi. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że nie udokumentowano w tej sprawie niezbędnych wydatków ponoszonych przez skarżącą, w szczególności tych które dotyczą kosztów utrzymania mieszkania. Nie wykazano nadto deklarowanego przez skarżącą wsparcia, które jest jej udzielane przez rodziców. Brak jest także informacji co do stanu rachunków bankowych skarżącej, w tym m.in. tego, z którego został uiszczony wpis sądowy od skargi w sprawie I SA/Gl 155/17. W kontekście wspomnianego wyżej wpisu sądowego, trzeba w tym miejscu podkreślić, że sam fakt jego uiszczenia oznacza, że skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych, jest w stanie przeznaczyć środki pieniężne na pokrycie chociaż części kosztów sądowych. Co więcej, skarżąca we wstępnej fazie niniejszego postępowania była reprezentowana przez adwokata ustanowionego z wyboru. Tymczasem pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). Zgodnie zatem z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym między innymi ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznający wniosek, działając niejako z urzędu, wziął zatem pod rozwagę przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, nie mniej jednak uwypuklona wyżej bierna postawa procesowa przy dokumentowaniu wniosku, wykluczyła taką możliwość. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.