I SA/Gl 1490/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.310.2023.3/MSL UNP: 2401-23-193246 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

1. G. S. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji) z 29 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.310.2023.3/MSL w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. 2. Stan sprawy. 2.1. W toku prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 27 stycznia 2023 r., doręczonym skarżącej w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - k.p.a.) - dnia 14 lutego 2023 r. i zawiadomieniem z 10 marca 2023 r., również doręczonym skarżącej w trybie art. 44 k.p.a. - 28 marca 2023 r., dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od Powiatu C. z tytułu zawartej umowy. W odpowiedzi na dokonane zajęcia, Starostwo Powiatowe w C., reprezentujące Powiat C. (dłużnik zajętej wierzytelności), uznało otrzymane zajęcia i zobowiązało się do przekazania na rachunek organu egzekucyjnego środków wynikających z zawartej ze skarżącą umowy. Pismem z 22 marca 2023 r. skarżąca wniosła do organu egzekucyjnego zastrzeżenia, w których powołała przepisy ustawy z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, wskazując, że zajęta kwota nie podlega egzekucji. Dnia 29 marca 2023 r. skarżąca złożyła do organu egzekucyjnego kolejne pismo w tej sprawie wskazując, że wniosek z 22 marca 2023 r. dotyczy zwolnienia z zajęcia środków należnych od Starosty C. na podstawie ustawy z 8 kwietnia 2022 r. Do pisma dołączyła kopie faktury z 6 lutego 2023 r. nr [...] na kwotę 280.910,00 zł. Dnia 31 marca 2023 r. skarżąca złożyła kolejne pismo, do którego przedłożyła zaświadczenia Starostwa Powiatowego z 30 marca 2023 r., w którym wskazano, że środki na pokrycie faktur wystawionych zgodnie z umową nr [...] z 1 lipca 2022 r. zawartą pomiędzy Powiatem C., a G. S., pochodzą z Funduszu Pomocy obywatelom Ukrainy dotkniętych konfliktem zbrojnym. Dnia 30 marca 2023 r. skarżąca ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika adwokata do reprezentowania w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącej. W piśmie z 11 kwietnia 2023 r. ustanowiony pełnomocnik wyjaśnił, że uprzednia korespondencja kierowana przez skarżącą do organu egzekucyjnego winna być traktowana jako wniosek o zwolnienie z zajęcia wierzytelności, wynikających z zawartych umów, na podstawie art. 13 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. – u.p.u.). Ponadto w piśmie wskazano, że skarżąca oczekuje zwolnienia z zajęcia i zwrotu świadczenia. W opinii pełnomocnika bez znaczenia jest stanowisko dłużnika zajętej wierzytelności, bowiem organem rozstrzygającym o kwalifikacji wierzytelności nadającej się do zwolnienia jest organ egzekucyjny, natomiast na dłużniku zajętej wierzytelności spoczywa jedynie obowiązek powiadomienia organu egzekucyjnego w realizacji zajęcia. Z uwagi na powzięte wątpliwości, pismem z 9 maja 2023 r., organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika o sprecyzowanie zakresu pism skierowanych do organu egzekucyjnego, poprzez wskazanie, czy stanowią one: skargę na czynność egzekucyjną, wniosek o zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego czy wniosek o zwrot pobranych kwot. W treści wezwania organ egzekucyjny pouczył pełnomocnika, że w przypadku braku doprecyzowania treści wniosków, zostaną one potraktowane jako wniosek o zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego. Na ww. wezwanie pełnomocnik udzielił odpowiedzi pismem z 6 czerwca 2023 r., w której wskazał, że aktualnie żąda uchylenia dokonanych czynności zajęcia wierzytelności określonej w art. 13 u.p.u. jako świadczenie pomocowe i zwrot wyegzekwowanych kwot. Ponadto w piśmie wskazano, cyt. "Pismo podatnika stanowi skargę w rozumieniu art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. - u.p.e.a.) jako, że czynność została dokonana z naruszeniem prawa". 2.2. Wobec powyższego doprecyzowania, postanowieniem z 16 czerwca 2023 r., organ egzekucyjny stwierdził uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, dokonaną zawiadomieniem z 27 stycznia 2023 r. Natomiast postanowieniem z tego samego dnia, oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, dokonaną zawiadomieniem z 10 marca 2023 r. 2.3. Po rozpoznaniu zażalenia na ww. postanowienie, organ drugiej instancji mocą zaskarżonego w nn. sprawie postanowienia, utrzymał w mocy postanowienie z dnia 16 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od Powiatu C., zgodnie z trybem wskazanym w art. 89 u.p.e.a. Zajęcia dokonano poprzez przesłanie do Powiatu C. prawidłowego zawiadomienia z 10 marca 2023 r. Zajęcia dokonano w oparciu o prawidłowy wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów Funduszy i Polityki Regionalnej. Druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało prawidłowo doręczone, zarówno skarżącej (w trybie art. 44 k.p.a. - 28 marca 2023 r.) jak i Starostwu Powiatowemu w C. (14 marca 2023 r.). Dłużnik zajętej wierzytelności przyjął je do realizacji i wykonał obowiązek wynikający z zawiadomienia o zajęciu. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych przez skarżącą w zażaleniu z 10 lipca 2023 r. wskazano, że zajęta przez organ egzekucyjny wierzytelność podlega egzekucji. Nie ma do niej zastosowania art. 13 ust. 1d u.p.u., gdzie ustawodawca wyraźnie wskazał, że świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 13 ust. 1, nie podlega egzekucji na podstawie przepisów k.p.c. oraz przepisów u.p.e.a. Umowa zawarta między skarżącą, a Powiatem C., realizowana jest natomiast w trybie przepisów art. 12 u.p.u., co potwierdzają wyjaśnienia Starostwa Powiatowego w C. (pismo z 25 kwietnia 2023 r.). Tym samym gdyby wolą ustawodawcy było, aby świadczenie pieniężne przysługujące skarżącej w związku ze świadczeniem usług nie podlegało egzekucji, ustawodawca dokonałby stosowanego zapisu, jak w przypadku ww. art. 13 u.p.u. Organ egzekucyjny słusznie zwrócił uwagę, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie pieniężne w celu pomocy obywatelom Ukrainy nie podlega ustawowemu wyłączeniu, na mocy art. 8 u.p.e.a., z przyczyn, o których mowa w ustawie regulującej przyznawanie świadczenia (udzielenie pomocy obywatelom Ukrainy z powodu konfliktu zbrojnego na terytorium tego Państwa) tj. art. 12 tej ustawy i z tej przyczyny organ był uprawniony do skierowania egzekucji do tych wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności uznał i przekazał zajęte wierzytelności, podkreślając odmienny charakter przyznania i realizacji pomocy. Z kolei skarżąca konsekwentnie twierdzi, że wierzytelność ta jest ustawowo wyłączona z egzekucji (art. 8 u.p.e.a.), a instytucjonalny podział na przyznawanie i realizacje świadczeń nie ma znaczenia, co jednak w sposób odmienny - wbrew stanowisku pełnomocnika - reguluje u.p.u., tj. art. 12 i 13. 3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono mu naruszenie art. 8 u.p.e.a. w zw. z art. 12 i 13 u.p.u. i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji (winno być postanowienia) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie podziela stanowiska organu, że do świadczenia określonego wart. 13 u.p.u. nie są objęte dyspozycją art. 8 u.p.e.a. Sam fakt, iż w art. 8 u.p.e.a. nie wymieniono jako zwolnionego z egzekucji świadczenia, które zostało zajęte, a które to zajęcie zostało objęte skargą jako niedopuszczalne, nie ma znaczenia. Nie sposób nie zauważyć, że przepisy art. 12 i 13 u.p.u. mają charakter incydentalny, w tym znaczeniu, że są konsekwencją okoliczność nadzwyczajnych i traktowanych jako przejściowe. Dlatego ustawodawca rozwiązania niezbędne ku realizacji zamierzeń objętych u.p.u. zamieścił w tej ustawie, nie zmieniając innych ustaw, chociażby u.p.e.a. w art. 8 poszerzając tam zawarty katalog. Jest to naturalny zabieg legislacyjny. Dlatego uporczywe odwoływanie się przez organ do treści art. 8 u.p.e.a. i podnoszenie, że przepis ten literalnie nie wymienia świadczenia będącego przedmiotem zajęcia i skargi na to zajęcie nie ma znaczenia. Nie sposób pomiąć okoliczności, że art. 13 u.p.u. w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego państwa, jest rozwinięciem przepisu zawartego w art. 12 tej ustawy. Mianowicie wynika to z faktu, iż zadanie określone w art. 13 jest zadaniem z zakresu administracji rządowej, jedynie realizowanym przez gminę (ust. 2). Jednak jest to świadczenie pomocowe dla obywateli Ukrainy obwarowane konkretnymi wartościami, a wcześniej wymienione jako sposób w art. 12 u.p.u. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od Powiatu C.. Badając rozpoznawaną sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. 5. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w ramach, którego dokonano czynności (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 54 § 3 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 w zw. z pkt 12 u.p.e.a.). W postępowaniu skargowym prowadzonym w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 691/21; z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2457/17). 6. W toku prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 10 marca 2023 r., doręczonym skarżącej w trybie art. 44 k.p.a.- 28 marca 2023 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od Powiatu C. z tytułu zawartej umowy. W odpowiedzi na dokonane zajęcie, Starostwo Powiatowe w C., reprezentujące Powiat C. (dłużnik zajętej wierzytelności), uznało otrzymane zajęcia i zobowiązało się do przekazania na rachunek organu egzekucyjnego środków wynikających z zawartej ze skarżącą umowy. Jak wynika z akt sprawy (pismo Starostwa Powiatowego z dnia 25 kwietnia 2023 r.), Powiat C. zawarł umowę ze skarżącą, która jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą przyjęła do realizacji usługi związane z zapewnieniem zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy. Za usługi powyższe skarżąca wystawia faktury VAT, a usługi te są realizowane w trybie art. 12 u.p.u. Zgodnie z ww. umową z dnia 19 stycznia 2023 r. (wcześniej zawarto umowę w dniu 1 lipca 2022 r.) została ona zawarta w celu realizacji zadań dotyczących pomocy obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.p.u. polegających na 1) zakwaterowaniu; 2) zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego; 3) zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz innych produktów, nałożonych na Zarząd Powiatu C. decyzją Wojewody [...] z dnia 30 września 2022 r. Za ww. usługi skarżąca zgodnie z umową otrzymuje wynagrodzenie, a zapłata za zadanie następuje na podstawie faktur wystawionych przez skarżącą na powiat C.. Zgodnie z art. 12 ust. 1 u.p.u., Wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, polegającą na: 1) zakwaterowaniu; 2) zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego; 3) zapewnieniu transportu do miejsc zakwaterowania, o których mowa w pkt 1, między nimi lub do ośrodków prowadzonych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub miejsc, w których obywatelom Ukrainy udzielana jest opieka medyczna, albo miejsc pośrednich, z których będzie realizowany dalszy transport do punktu docelowego, w którym obywatelom Ukrainy udzielana będzie opieka medyczna; 4) finansowaniu przejazdów środkami transportu publicznego oraz specjalistycznego transportu umożliwiającego transport osób leżących lub przeznaczonego dla osób z niepełnosprawnością w szczególności do miejsc lub pomiędzy miejscami, o których mowa w pkt 1-3; 5) zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz innych produktów; 6) organizacji miejsc udzielania doraźnej pomocy medycznej; 7) zapewnieniu personelu medycznego realizującego w razie potrzeby wizyty kontrolne w odniesieniu do osób z dodatnim wynikiem testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 - w przypadku organizacji miejsc zakwaterowania, o których mowa w pkt 1, przeznaczonych dla osób z dodatnim wynikiem testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2; 8) podjęciu innych działań niezbędnych do realizacji pomocy. W obliczu treści ww. art. 12 u.p.u., nie ulega zatem wątpliwości, że wskazana umowa zawarta została właśnie w trybie ww. przepisu. Z kolei zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 u.p.u., każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni, na własny koszt, zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 120 dni od dnia przybycia obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Świadczenie pieniężne, o którym mowa w ust. 1, nie podlega egzekucji na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, z późn. zm.) oraz przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 i 2760) - art. 13 ust. 1d u.p.u. Wniosek o świadczenie pieniężne składa się w terminie miesiąca od ostatniego dnia okresu objętego wnioskiem - art. 13 ust.1e u.p.u. Zadania gminy określone w ust. 1 i art. 13a ust. 3 i 4 są zadaniami z zakresu administracji rządowej zleconymi gminie, a środki przeznaczone na ich realizację zapewnia wojewoda - art. 13 ust. 2 u.p.u. Zatem zadania z tym zakresie realizuje gmina. Minister właściwy do spraw administracji publicznej określa, w drodze rozporządzenia, wzór wniosku o świadczenie pieniężne, o którym mowa w ust. 1, w formie papierowej albo w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, mając na uwadze potrzebę zapewnienia sprawnej wypłaty świadczenia (art. 13 ust. 5 u.p.u.). Z powyższego wyraźnie wynika, iż ww. przepisy regulują dwa różne tryby pomocy udzielanej obywatelom Ukrainy. Pomoc, o której mowa w art. 12 u.p.u. stanowi pomoc o charakterze socjalnym, udzielana obywatelom Ukrainy przez organy administracji publicznej; polecenia wojewody. Z kolei pomoc, o której mowa w art. 13 u.p.u. polega za zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy w szczególności przez osobę fizyczną prowadzącą gospodarstwo domowe. W zamian za taką pomoc, udzielający tej pomocy otrzymuję na wniosek, świadczenie pieniężne. W nn. sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że środki pieniężne otrzymane przez skarżącą stanowią wynagrodzenie przysługujące jej na podstawie zawartej umowy z dnia 19 stycznia 2023 r., nie stanowią z kolei świadczenia pieniężnego otrzymanego na wniosek, o którym mowa w art. 13 u.p.u. Tymczasem tylko takie świadczenie, nie podlega egzekucji na mocy art. 13 ust. 1d u.p.u. Zatem zasadnie organ uznał, iż czynność zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od Powiatu C., dokonana została w sposób prawidłowy. Organ słusznie uznał, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie pieniężne w celu pomocy obywatelom Ukrainy nie podlega ustawowemu wyłączeniu, na mocy art. 8 u.p.e.a. z przyczyn, o których mowa w u.p.u., dlatego organ egzekucyjny był uprawniony do skierowania egzekucji do tych wierzytelności. Nadto dłużnik zajętej wierzytelności uznał i przekazał zajęte wierzytelności, podkreślając odmienny charakter przyznania i realizacji pomocy. 7. Mając na uwadze powyższe, Sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty sformułowane w skardze. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).