I SA/Gl 1193/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skargą Z. B., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, objęte zostało postanowienie wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, tj. zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w ZUS Oddział w S. z tytułu zaległych opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej (dalej w skrócie: "DPS"). W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 lutego 2017 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata z wyboru, a sprawa jest zbyt skomplikowana by sama mogła ją poprowadzić. Podniosła dalej, że zaistniała nadto konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 2 lutego 2017 r., czego nie może zrobić samodzielnie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Z. B. zeznała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jej miesięczny dochód stanowi kwotę 1.200,00 zł. Do stałych wydatków zaliczyła: "życie – 800 zł, leki – 60 zł, śmieci – 20 zł, prąd – 120 zł, ubezpieczenie – 30 zł, higiena – 40 zł, telefon – 25 zł oraz opał – 70 zł". Pismem z dnia 2 marca 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W piśmie procesowym z dnia 13 marca 2017 r., będącym odpowiedzią na ww. wezwanie, skarżąca oświadczyła, że nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, w której mieszka. Jest to własność jej syna, który otrzymał lokal mieszkalny w ramach darowizny od swojej babci. Oświadczyła przy tym, mieszka w tym lokalu razem z mężem. Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że jej świadczenie emerytalne po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 860 zł. Z kolei świadczenie jej męża zamyka się w kwocie 2.484,30 zł. Miesięczne udokumentowane wydatki stanowią kwotę około 411 zł, w tym należności z tytułu zużycia wody, energii elektrycznej, jak również należności z tytułu gospodarowania odpadami i koszty ubezpieczenia w dwóch towarzystwach. Z odręcznych zapisków skarżącej (załącznik do ww. pisma) wynika, że do wydatków tych należy doliczyć: "leki 90 zł -130 zł, telefon – 35 zł (...), opał – 270 zł (5 ton po 650 zł – 3.250 zł), drzewo – 50 zł, (...) higiena osobista – 80 zł, gaz – 50 zł, (...) prasa – 30 zł, odzież – 100 zł, życie – 1300 zł, modernizacja – 100 zł." Z nadesłanych kserokopii dowodów osobistych skarżącej i jej męża wynika, że oboje są zameldowani w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej, zgłoszonym na potrzebę niniejszego postępowania. Należność skarżącej objęta tytułem egzekucyjnym stanowiła na dzień 16 marca 2016 r. kwotę 14.735,17 zł wraz z kosztami egzekucji. Należy w tym miejscu odnotować, że przed tutejszym Sądem toczyły się dwa postępowania ze skarg Z. B. dotyczących płatności z tytułu pobytu w DPS. W obu przypadkach skargi te oddalono. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymaga podkreślenia, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi skargi na zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w ZUS Oddział w S. z tytułu zaległych opłat za pobyt w DPS. Trzeba w tym miejscu odnotować, że jedną z form wsparcia Państwa osadzoną w ramach ustawy o pomocy społecznej jest prawo do umieszczenia w DPS. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie Z. B.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia adwokata. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Już w punkcie wyjścia należy negatywnie ocenić postawę Z. B., która już na etapie składania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja ta jest wynikiem dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy tym, co oświadczyła w druku PPF, a tym co następnie wykazała w dalszej korespondencji. Dostrzeżony dysonans skupił się przede wszystkim na składzie osobowym jej gospodarstwa domowego. W druku PPF skarżąca jednoznacznie zeznała, że samotnie prowadzi rzeczone gospodarstwo. W dalszej kolejności, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, oświadczyła, że mieszka wspólnie z mężem. Informacja ta ma zasadnicze znaczenia z punktu widzenia oceny niniejszego wniosku, albowiem dochód wspólny skarżącej i jej męża pozwoli – zdaniem referendarza - na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru. Konkluzja ta doznaje wzmocnienia chociażby na gruncie oświadczeń samej skarżącej, która już w treści skargi zeznała, że w dniu 14 kwietnia 2016 r. korzystała z usług adwokata. Co więcej, sposób sformułowania skargi, precyzyjne wskazanie zarzutów, a w szczególności licznie powołane orzecznictwo, pozwalają z dużym prawdopodobieństwem, graniczącym wręcz z pewnością, stwierdzić, iż sama skarga została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku jest również fakt, że wspomniane wyżej gospodarstwo domowe jest zajmowane przez skarżącą i jej męża bez tytułu prawnego. Oznacza to, że nie jest wcale takie oczywiste, iż to na skarżącej ciąży obowiązek partycypacji w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości w zakresie, w jakim Z. B. chciałaby, aby zostało przyjęte w toku rozpoznania wniosku. To bowiem przede wszystkim jej syn, jako właściciel nieruchomości, winien ponosić koszty związane z jej posiadaniem. Co więcej, nie wszystkie wydatki deklarowane przez skarżącą zostały wykazane na potrzebę rozpoznania wniosku. Brak jest zatem dokumentacji obrazującej m.in. koszty ogrzewania lokalu, czy wydatki na "modernizację", którym skarżąca przypisała charakter cykliczny i oszacowała na kwotę 100 zł miesięcznie. Brak wykazania części wydatków ma istotne znaczenie chociażby z tego tytułu, że na gruncie oświadczeń skarżącej dostrzeżono – kolejny raz w tym przypadku - istotne różnice. Otóż pierwotnie skarżąca zeznała w druku PPF, że miesięczne wydatki z tytułu opału stanowią kwotę 70 zł, a w dalszej kolejności oświadczyła, iż jest to kwota rzędu 270 zł (patrz odręczne notatki przy piśmie z dnia 13 marca 2017 r.). Dokonując oceny wniosku nie stracono z pola widzenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, z którego wynika, że wynagrodzenie adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej, bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia, stanowi w tym przypadku kwotę 360 zł (patrz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b). Taki stan rzeczy w zestawieniu z okolicznościami ustalonymi w toku rozpoznania wniosku, oznacza, że skarżąca jest w stanie we własnym zakresie ustanowić pełnomocnika procesowego do podjęcia stosownych czynności, przyjmując nawet, że czynności te muszą być podjęte w dwóch, równolegle prowadzonych postępowaniach. W świetle ustalonych wyżej możliwości finansowych skarżącej, bez znaczenia pozostaje deklarowane przez nią zadłużenie, wszak jest ono regularnie zmniejszane za sprawą czynności egzekucyjnych, które co do zasady podejmowane są z zachowaniem wszelkich zasad, w tym zasady najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.