I SA/Gd 724/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2016 r., złożonym na formularzu PPPr w dniu 30 marca 2017 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 25 kwietnia 2017 r., skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z oświadczenia złożonego przez spółkę o jej majątku i dochodach oraz dołączonego rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 100.000 zł, za rok 2016 poniosła stratę w wysokości 671.346,18 zł (osiągając przychody netto ze sprzedaży w wysokości 7.108.585,32 zł oraz przychody operacyjne i finansowe w łącznej wysokości 62.274,31 zł), spółka posiada środki trwałe o wartości 422.314,08 zł, na rachunku bankowym zgromadziła środki w kwocie 4.454,67 zł. Spółka posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 2.619.426,18 zł – bank wypowiedział spółce umowę kredytu. Spółka podnosi, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że spółka posiada na rachunku bankowym środki w kwocie ponad 4.000 zł, podczas gdy jedynym kosztem postępowania w niniejszej sprawie jest wpis sądowy od wniesionej skargi kasacyjnej, który – zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – wynosi 166 zł. W sytuacji zatem, gdy spółka posiada środki pieniężne w wysokości równej dwudziestosześciokrotności należnego wpisu od skargi kasacyjnej, to brak jest podstaw, aby przyjąć, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie spółka nie podnosi, że jej rachunek bankowy podlega zajęciu egzekucyjnemu i z tego powodu nie może ona swobodnie dysponować zgromadzonymi na nim środkami. Natomiast sama okoliczność wypowiedzenia spółce umowy kredytu i posiadanego z tego tytułu zobowiązania w kwocie ponad 2 mln zł nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że nie może ona uiścić kosztów postępowania kasacyjnego ani w całości ani też w części. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. Zauważyć także należy, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, osiągając ponad siedmiomilionowe przychody ze sprzedaży. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym (co ma miejsce w niniejszej sprawie), nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego spółka nie przedstawiła też żadnych okoliczności, które pozwoliłyby uznać, że jej sytuacja ekonomiczna jest na tyle trudna, że nie tylko nie ma ona środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich pomimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na ich pokrycie. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Abstrahując od powyższego, należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 k.s.h.). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, jej udziałowcy mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.