I SA/Gd 669/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku W składzie następującym: Przewodniczący: Sądzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 lutego 2015 r. Nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy.

I SA/Gd 669/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – po rozpoznaniu wniosku skarżącego M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszej sprawie – odmówił przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 373/16, oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Odmawiając uwzględnienia wniesionego zażalenia, Sąd zauważył, iż ustawodawca określił, jakie informacje winien zawierać wniosek o przyznanie prawa pomocy, tj. dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Skarżący pomimo doręczenia wezwania nie dostarczył wymaganych (brakujących) informacji – nie wskazał jaki dochód uzyskuje miesięcznie z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, jakie są wydatki związane z tą działalnością, jakie ponosi miesięcznie wydatki na utrzymanie domu i rodziny itp. Sąd wyjaśnił, że skoro skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli domaga się przerzucenia kosztów własnego uczestnictwa w procesie sądowym na budżet państwa, to powinien wykazać, że obiektywnie spełnia kryteria zwolnienia go od ponoszenia tych kosztów. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 11 kwietnia 2017 r., skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z trójką małoletnich dzieci, posiada dom, mieszkanie, nieruchomość rolną – działkę z warsztatem usługowym, dwa lokale usługowe o powierzchni 61 m2 i 242 m2 oraz sprzęt, maszyny, urządzenia, środki transportu niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskiwany dochód przeznacza na utrzymanie siebie i rodziny. Do kosztów tego rodzaju zaliczył opłaty, media, koszty leczenia oraz koszty utrzymania mieszkania. Do pozostałych swoich stałych wydatków wnioskodawca zaliczył utrzymania zakładu usługowego i jego wyposażenia. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, nie może ulegać wątpliwości, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2016 r., sygn. II FZ 373/16. Przyjęty w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, założeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16, publ. na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności Sądu co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2016 r., I GZ 263/16, pub. jak wyżej). Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja majątkowa zmieniła się. W wypełnionym formularzu PPF zawarł analogiczne, ogólne informacje do poprzednio ujawnianych, co odnosi się również do faktu postrzegania się w dalszym ciągu jako osoby, która nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, gdyż cały uzyskany dochód przeznacza na utrzymanie siebie, rodziny i koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżący ponownie nie wyjaśnił swojej sytuacji, w szczególności – pomimo ustawowych wymogów zawartych w art. 252 § 1 p.p.s.a., które zostały doprecyzowane w formularzu PPF – nie podał dokładnych danych o swoim stanie majątkowym i dochodach, tj. nie wskazał źródeł oraz kwoty osiąganych dochodów, wysokości swoich stałych wydatków i zobowiązań oraz nie skonkretyzował składników swojego majątku (nie wskazał powierzchni posiadanych nieruchomości, nie sprecyzował posiadanych urządzeń i maszyn oraz pojazdów mechanicznych, jak również nie podał wartości poszczególnych składników majątku) – każe uznać, że wystąpienie z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wynikało z próby wykazania, że sytuacja finansowa skarżącego uległa w ostatnim czasie istotnej zmianie, ile ma związek z kontestacją wyrażonego przez Sąd zapatrywania dotyczącego jego sytuacji materialnej. W tych warunkach za zasadne należało uznać, że skarżący w nowym wniosku nie wykazał wystąpienia przesłanki zmiany postanowienia z dnia 29 października 2015 r., o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że oceną możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania w dalszym ciągu powinna pozostawać ocena wyrażona w tym zakresie w ww. postanowieniu. Nie straciła ona bowiem swojej aktualności, skoro istotnym elementem obecnego, jak również poprzednio ustalonego stanu faktycznego sprawy pozostają niejasności dotyczące faktycznych możliwości finansowych wnioskodawcy. Ustalenie, iż kolejny wniosek oparty jest na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonym postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy każe stwierdzić, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. Zarazem przyjąć należało, że ustalone okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania nowego wniosku o prawo pomocy prowadzącą do konieczności umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę wynikającą z art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślić należy, że z nurtem orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na możliwość zastosowania art. 249a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16 oraz z dnia 29 listopada 2016 r., I OZ 1481/16, publ. jak wyżej) korespondują również poglądy wyrażone w tym zakresie w piśmiennictwie (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015 r., s. 989). Z tych względów na podstawie art. 249a p.p.s.a. w związku z 165 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.