I SA/Gd 600/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi H.M. na postanowienie Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 11 maja 2023 r. nr 328000-COP.4102.15.1.2023.3.AB w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r. (nadanym w tym samym dniu w palcówce pocztowej) Pełnomocnik H. M. (dalej: Strona, Skarżący) złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Gdyni (dalej: Naczelnik UCS) z dnia 16 marca 2023 r. w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2016 – 2020. W uzasadnieniu wniosku Pełnomocnik wskazał, że ww. decyzja została mu doręczona w dniu 30 marca 2023 r. o godz. 23.59. Z uwagi na nagłe pogorszenie stanu zdrowia, nie miał możliwości wniesienia odwołania w terminie. W nocy z 12 na 13 kwietnia 2023 r. źle się poczuł. Objawy towarzyszące chorobie nasiliły się rano i dalej w ciągu dnia. Nie był w stanie wyjść z domu. Wynik konsultacji lekarskiej wskazywał na grypę pokarmową (żołądkową) o podłożu wirusowym. Lekarz stwierdził, że choroba jest o prawdopodobnym podłożu zakaźnym oraz że powinien podjąć szczególne kroki ostrożności, aby nie rozprzestrzeniać patogenu i nie zarażać osób z najbliższego otoczenia aż do ustąpienia objawów. W ocenie Pełnomocnika naruszenie terminu było zależne wyłącznie od jego niedyspozycji i nie było związane w żadnym stopniu z zaniechaniem Mocodawcy. Podatnik dochował należytej staranności ustanawiając Pełnomocnika w prowadzeniu swoich spraw, jednocześnie nie mógł on racjonalnie przewidzieć okoliczności w postaci nagłej choroby Pełnomocnika, która uniemożliwiła dokonanie tej czynności. Nie miał realnej możliwości przy dokonaniu czynności wyręczyć się innym osobami. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 maja 2023 r. Naczelnik UCS po rozpatrzeniu wniosku Strony z dnia 17 kwietnia 2023 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik UCS wskazał, że przedmiotowa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie wniesienia odwołania, a Strona była reprezentowana przez profesjonalnego Pełnomocnika. Korespondencja w sprawie, była kierowana na adres e-PUAP Pełnomocnika. Doręczenie decyzji organu I instancji nastąpiło jak wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia w dniu 31 marca 2023 r. Zdaniem Naczelnika UCS Pełnomocnik - działając w imieniu swojego mocodawcy, miał wiedzę o możliwości złożenia odwołania w formie dokumentu elektronicznego, bez konieczności opuszczenia miejsca pobytu. Tym bardziej, że w toku prowadzonego postępowania w ten sam sposób przekazywana była do niego korespondencja w sprawie. Obecnie nie występuje konieczność przekazywania korespondencji do urzędu za pośrednictwem operatora pocztowego, o czym Pełnomocnik zapewne wiedział. Również w przypadku chwilowej niedyspozycji Pełnomocnika, Strona osobiście mogła złożyć odwołanie od decyzji. Ponadto trudno zgodzić się z twierdzeniami Pełnomocnika, że nie miał on możliwości wyręczyć się innymi osobami. Jeżeli sprawa wymagała szeregu czynności, przygotowania stosownej argumentacji, jak wskazuje Pełnomocnik, to zapewne trudne do wykonania byłoby sporządzenie odpowiedniego odwołania w ostatnim dniu na jego złożenie. Organ nie zgodził się z twierdzeniem Pełnomocnika, że sporządzenie odwołania, nawet obarczonego brakami nie godziłoby się z profesjonalizmem, jakiego oczekuje się od zawodu radcy prawnego, jak też etyką zawodową. Wbrew twierdzeniom Pełnomocnika, mniej profesjonalnym zachowaniem było niezłożenie w ustawowym terminie odwołania, niż złożenie go w terminie a następnie jego uzupełnienie, co nie rodziło by dla Strony negatywnych skutków prawnych. W tych okolicznościach Naczelnik UCS stwierdził, że Strona nie uprawdopodobniła, że wskazane przez nią przesłanki zawarte w przedmiotowym wniosku, miały bezpośredni wpływ na uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Tym samym nie została spełniona przesłanka zakreślona w art. 162 § 1 ustawy z dnia 9 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) – dalej jako "O.p.", uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, zastępowany przez pełnomocnika zaskarżył w całości ww. postanowienie. Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów proceduralnych, tj.: 1) naruszenie art. 162 § 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że okoliczności wskazywane przez Skarżącego w postaci nagłej grypy żołądkowej oraz związanej z nią wymiotów i biegunką, nie stanowią adekwatnych przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz w konsekwencji także, że Strona nie uprawdopodobniła braku winy w naruszeniu terminu; 2) naruszenie art. 191 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i przekroczenie zasad swobodnej oceny materiału dowodowego objawiające się twierdzeniem o nie uprawdopodobnieniu okoliczności niemożności przekazania sprawy innej osobie, gdy zgodnie z orzeczeniem lekarskim, chory został zobowiązany do pozostawania w pozycji leżącej, w związku z czym nie miał możliwości podjęcia określonych działań zmierzających do znalezienia zastępstwa, przekazania dokumentów; 3) naruszenie art. 122 w związku z art. 187 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zaniechanie wyjaśnienia dodatkowych okoliczności związanych z przyczyną niedochowania terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy Strona udowodniła, że w postępowaniu wystąpiła przeszkoda potencjalnie stanowiąca przesłankę stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu w postaci nagłej i nieprzewidywalnej choroby. Wobec powyższych zarzutów Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie Skarżącemu terminu do wniesienia odwołania zgodnie z treścią jego wniosku, zasądzenie od Organu na rzecz Strony wszelkich kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonalności decyzji Naczelnika UCS z dnia 16 marca 2023 r. W odpowiedzi na skargę Naczelnik UCS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu nakazującym jego uchylenie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie uchyla się w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest do dopuszczalne, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie – co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenie prawa procesowego, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny, czy w realiach niniejszej sprawy wskazywane przez Pełnomocnika okoliczności, poparte zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym jego niezdolność do pracy były wystarczające, by uznać, że uprawdopodobnił on brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W myśl art. 162 § 1 i § 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić ten termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego wynika zatem, że przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia łącznie czterech przesłanek, tj.: - po pierwsze uchybienia terminowi, - po drugie złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem terminu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, - po trzecie uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, - po czwarte dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był termin. W rozpoznanej sprawie Pełnomocnik Skarżącego, uprawdopodobniając brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania, powołał się na to, że w ostatnim dniu tego terminu zachorował i ze względu na stan zdrowia i ilość materiału zreferowanie sprawy innemu pełnomocnikowi nie było możliwe. W ocenie Sądu Pełnomocnik uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Przypomnieć należy, że uprawdopodobnienie nie oznacza udowodnienia. W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest zatem jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., II FSK 178/12). Także w doktrynie przyjmuje się, że przy ocenie winy pożądany jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, s. 323). W niniejszej sprawie Pełnomocnik do wniosku o przywrócenie terminu dołączył zaświadczenie lekarskie stwierdzające jego niezdolność do pracy w dniach od 13 do 14 kwietnia 2023 r.. Zaświadczenie lekarskie jest dokumentem, który nie tylko uprawdopodabnia chorobę (niezdolność do pracy), ale też stwierdza istnienie tej okoliczności. Należy zauważyć, że zwolnienie lekarskie jest dokumentem, który uprawnia osobę chorą do czasowego powstrzymania się od pracy zarobkowej w celu powrotu do zdrowia. W zależności od rodzaju wskazania lekarza osoba chora powinna leżeć lub może chodzić. Zwolnienie ze wskazaniem, że chory powinien leżeć oznacza, że chory może opuścić dom w celu stawienia się na wizytę u lekarza, zlecone badania lekarskie czy zabiegi. W załączonym do wniosku zaświadczeniu zaznaczono, że chory ma leżeć. W ocenie Sądu powyższa okoliczność oraz opisany przebieg choroby w sposób wystarczający uprawdopodobniają, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez Pełnomocnika i że nie mógł się w tej sytuacji wyręczyć inną osobą. Wbrew zapatrywaniom organy w niniejszej sprawie nie ma podstaw, by powątpiewać w zawartą w zaświadczeniu treść. Stan chorobowy (niezdolności do pracy) stwierdzony został przez osobę posiadającą odpowiednią wiedzę w tym zakresie - lekarza. Natomiast Naczelnik UCS nie ma dostatecznej wiedzy medycznej, aby to kwestionować zapisy wynikające z tego dokumentu i prognozować, bądź w sposób kategoryczny się wypowiadać, jakie działania i w jakim zakresie mogły i powinny być podjęte przez chorego. Skoro Pełnomocnik dysponował zwolnieniem lekarskim, z którego wynikało, że jego stan wymagał leżenia, to Naczelnik UCS nie miał podstaw do negowania istnienia stanu chorobowego, który uniemożliwiał Pełnomocnikowi podejmowanie jakichkolwiek działań w ostatnim dniu terminu – 14 kwietnia 2023 r., tj. w dniu przebywania na zwolnieniu lekarskim. Pełnomocnik składając wniosek o przywrócenie terminu szczegółowo opisał przebieg choroby, z którego wynikało, że nie był w stanie ani referować sprawy innemu pełnomocnikowi w celu sporządzenia odwołania, ani samodzielnie sporządzić odwołanie. Argumentacja organu sprowadza się do tego, że w przypadku choroby profesjonalny pełnomocnik – w żadnej sprawie nie mógłby wykazać, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, co z oczywistych względów jest niedopuszczalne. Zwolnienie lekarskie powinno w tym wypadku stanowić wystarczające wyjaśnienie w tym zakresie. W konsekwencji należało stwierdzić, że Pełnomocnik w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że przy zachowaniu maksimum staranności i dołożeniu największego w danych warunkach wysiłku, był pozbawiony możliwości terminowego wniesienia odwołania. Przy czym nie można oczekiwać od Pełnomocnika, że w sytuacji korzystania z przysługującego mu w przypadku choroby zwolnienia lekarskiego (wymagającego leżenia) jego obowiązkiem było podejmowanie dodatkowych działań w celu nadania odwołania. Mimo iż profesjonalny pełnomocnik zobowiązany jest do szczególnej staranności oraz dochowania odpowiednio wysokich standardów w swoim działaniu, niemniej nie można z racji tego, że chodzi o chorego profesjonalnego pełnomocnika wymagać od niego, aby w każdej sytuacji, niezależnie od choroby, czy innego zdarzenia był gotów świadczyć pomoc prawną. Organ nie mógł zatem oczekiwać od niego, że będąc na zwolnieniu lekarskim będzie wykonywał swoje obowiązki zawodowe. Nie jest to niczym dziwnym, zważywszy na charakter nękających Pełnomocnika dolegliwości, które tenże opisał we wniosku o przywrócenie terminu i które zmusiły go do nieopuszczania domu. Nie mogą również przemawiać za trafnością stanowiska Naczelnika UCS, czynione uwagi, że Skarżący mógł samodzielnie wnieść odwołania, bądź Pełnomocnik mógł złożyć odwołanie obarczone brakami, czy niezupełnego. W ocenie Sądu Pełnomocnik – jak każda inna osoba ma prawo do niezakłóconego korzystania z przysługującego zwolnienia lekarskiego. W tak krótkim czasie nie miał zatem możliwości zlecić zadania zapoznania się z aktami sprawy i sporządzenia odwołania jakiemukolwiek innemu pełnomocnikowi, gdyż w tym czasie objawy choroby nasilone, co uniemożliwiało mu sprawne działanie. Nie można też przyjąć, że nieodzownym warunkiem wykazania braku winy w uchybieniu terminu jest konieczność wykazania przez Pełnomocnika, że wysłał do organu podatkowego niekompletne, tj. niespełniające wymagań z art. 222 O.p. odwołanie. Nie można bowiem abstrahować od realiów konkretnej sprawy, a te w niniejszej sprawie są takie, że - powodu choroby nie był w stanie wykonać nawet najprostszych czynności. Organ zdaje się nie brać pod uwagę, że Pełnomocnik podnosił, że źle się czuł. Z wniosku wynika, że Pełnomocnik był odwodniony, miał wysoką temperaturę, a pozostałe objawy uniemożliwiały mu normalne funkcjonowanie. Powyższe oznacza, że w nie był zdolny do podejmowania jakiejkolwiek decyzji. Tym samym za zasadny należało uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 162 § 1 O.p., albowiem – wbrew wywodom organu – Pełnomocnik Skarżącego uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, to zaś jest wystarczające dla jego przywrócenia. Powyższe skutkuje uznaniem, że na uwzględnienie zasługują również pozostałe podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 191 § 1 oraz art. 122 O.p. Organ dopuścił się bowiem obrazy przepisów regulujących zasady ogólne postępowania podatkowego, w tym zasadę swobodnej oceny dowodów (wskutek dokonania dowolnej i nieznajdującej oparcia w przedłożonych dokumentach oceny materiału dowodowego), zasadę przekonywania (poprzez nieprawidłową argumentację podjętego rozstrzygnięcia). Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania, w szczególności art. 162 § 1 O.p., a także art. 124, art. 127 i art. 190 O.p., w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, zaskarżone postanowienie podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy będzie zobowiązany uwzględnić wskazania co do dalszego postępowania oraz ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Z przedstawionych wyżej powodów zarzuty skargi okazały się zasadne, toteż na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie. Ponadto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zgodnie ze złożonym wnioskiem, Sąd zasądził na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 597 zł. Na wskazane koszty składał się wpis w wysokości 100 zł, opłata skarbowa w wysokości 17 zł oraz kwota 480 zł tytułem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego wysokość ustalono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).