I SA/Gd 2172/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi J. M. i A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

W oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i [...] z dnia 12 marca 2019 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wobec A.M., jako zobowiązanej. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia innych wierzytelności pieniężnych oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a czynności skierowano wobec majątku A.M., która w dniu 9 lipca 2019 r. wniosła skargę na w/w czynności. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2019 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił skargę na czynności organu egzekucyjnego wniesioną przez A.M. Na przedmiotowe postanowienie J.M. pismem z dnia 4 września 2019 r. złożył zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej w skrócie zwany Dyrektorem) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zażalenia. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że zażalenie zostało wniesione przez J.M., który w treści tego pisma wskazał siebie jako "Skarżący/zobowiązany"; pod zażaleniem J.M. złożył również podpis. Jednocześnie z treści pisma nie wynika, aby działał on jako pełnomocnik A.M. W związku z powyższym organ stwierdził, że zażalenie zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną i istniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania. Od powyższego postanowienia J.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazał, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych do wydania zaskarżonego orzeczenia. W odpowiedzi Dyrektor podtrzymał dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem prawa, a zatem brak było podstaw do jego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. W rozpoznawanej sprawie sporną kwestią była zasadność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zażalenia, wniesionego przez J.M. od postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2019 r. oddalającego skargę na czynność organu egzekucyjnego, wniesioną przez A.M. Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427) – dalej w skrócie zwanej u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). W art. 54 u.p.e.a. została uregulowana instytucja skargi na czynność organu egzekucyjnego. Ustawodawca wskazał w tym przepisie zarówno tryb wnoszenia skargi na czynność egzekucyjną, podmiot uprawniony do jej wniesienia jak i środek odwoławczy przysługujący od orzeczenia organu wydanego w następstwie rozpoznania skargi. W świetle wskazanego uregulowania nie budzi wątpliwości Sądu, że podmiotem uprawnionym zarówno do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, jak do wniesienia zażalenia na postanowienie organu wydane w przedmiocie tej skargi, jest sam zobowiązany. Wprawdzie w art. 54 § 5 u.p.e.a. nie wskazano wprost, że do złożenia zażalenia uprawniony jest wyłącznie zobowiązany, niemniej jednak powyższy wniosek jest logicznym następstwem stwierdzenia, że skarga na czynność organu egzekucyjnego przysługuje wyłącznie temu podmiotowi. Skoro bowiem do złożenia skargi na czynność egzekucyjną jest uprawniony tylko zobowiązany, to konsekwentnie należy przyjąć, że na dalszym etapie postępowania wywołanego wniesieniem takiej skargi, środek zaskarżenia w postaci zażalenia o jakim mowa w art. 54 § 5 u.p.e.a. może przysługiwać wyłącznie samemu zobowiązanemu. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście właściwe odczytanie pojęcia "zobowiązany" na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definicją legalną, zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Zamieszczenie przez ustawodawcę w tekście ustawy definicji legalnej determinuje ustalanie znaczenia tego pojęcia w procesie wykładni ustawy i aktów wykonawczych do niej w ściśle określony przyjęty w tej definicji sposób. (por. M. Zieliński - Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 189-192 i 203). Nie jest w związku z tym dopuszczalne nadawanie tym samym wyrazom, czy wyrażeniom w obrębie danego aktu prawnego znaczeń odmiennych, niż wynikające z definicji legalnej w nim zamieszczonej. Nie ulega żadnej wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie osobą zobowiązaną była A.M. To na tę osobę zostały wystawione tytuły wykonawcze, które legły u podstaw dokonanych przez organ czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. A.M. była również osobą, która skorzystała z uprawnienia przewidzianego w art. 54 § 1 u.p.e.a., wnosząc skargę na podjęte czynności egzekucyjne. W konsekwencji to A.M. przysługiwało wyłączne prawo do złożenia zażalenia na postanowienie organu w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Podmiotem takim nie był natomiast J.M. Zgodnie art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane, jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczy to sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Oznacza to, że organ administracji publicznej ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy jego wszczęcie uniemożliwiają uzasadnione przyczyny o charakterze formalnym, zarówno podmiotowym jak i przedmiotowym. Jedną z przesłanek do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. będzie niewątpliwie sytuacja, w której przepisy prawa nie przewidują możliwości merytorycznego rozpatrzenia żądania wniesionego przez podmiot, który nie ma legitymacji do wystąpienia z tego rodzaju żądaniem. Skoro w rozpatrywanej sprawie zażalenie na postanowienie o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną zostało złożone przez podmiot nieuprawniony (nie posiadający legitymacji do jego złożenia), to istniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania wywołanego wniesieniem tego środka zaskarżenia. Skuteczne zainicjowanie postępowania zażaleniowego jest bowiem dopuszczalne jedynie wówczas, gdy środek zaskarżenia pochodzi od podmiotu umocowanego do jego wniesienia tj. od zobowiązanego. Dodać w tym miejscu należy, że J.M. wnosząc zażalenie działał w imieniu własnym, a nie jako pełnomocnik A.M. Zażalenie zostało bowiem podpisane własnoręcznie przez J.M. a przy tym w aktach sprawy administracyjnej brak jest pełnomocnictwa udzielonego J.M. przez A.M., do działania w jej imieniu. W związku z powyższym Sąd za trafne uznaje wydane rozstrzygnięcie, a podniesione przez stronę zarzuty za chybione. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 oddalił skargę.