I SA/Gd 1593/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprzeciwu A. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2018 r. o odmowie Skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 30 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 roku postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem z dnia 1 lutego 2018 r. skarżący A. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 2.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i małoletnią córką, wraz z rodziną zamieszkuje w domu będącym własnością jego matki, w związku z odmową zwrotu VAT w łącznej kwocie 791.717 zł z dniem 10 października 2016 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej i obecnie nie osiąga żadnych dochodów. Wnioskodawca poza wierzytelnościami od kontrahentów w wysokości 1.106.653,28 zł i 178.063,39 euro, których egzekucja okazała się bezskuteczna nie posiada żadnego innego majątku, w tym nieruchomości i oszczędności. Posiada natomiast zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w "A" oraz w Banku "B" na łączną kwotę 250.061,64 zł (w tym zadłużenie wymagalne stanowi kwotę 18.733,56 zł), zaległości podatkowe na łączną kwotę 233.007,10 zł (wraz z odsetkami na dzień 5 października 2017 r. i kosztami egzekucyjnymi). Do stałych wydatków wnioskodawca zaliczył spłatę kredytu w Banku "B", którego miesięczna rata wynosi 2.439,18 zł, wskazując że z "A" zawarł ugodę bankową i na dzień złożenia wniosku zadłużenia z tego tytułu nie spłaca. Do wniosku dołączono odpisy informacji z CEIDG, czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez naczelnika urzędu skarbowego w dniu 5 października 2017 r., zawiadomienia z dnia 5 października 2017 r. o zajęciu rachunku bankowego wnioskodawcy w "D" do kwoty 233.030,30 zł, listy blokad dokonanych na rachunku wnioskodawcy w "D" na łączną kwotę 256.385,54 zł, nakazów zapłaty z dnia 4 sierpnia 2016 r. i 25 kwietnia 2017 r., obejmujących wierzytelności wnioskodawcy wraz z dowodami ich dochodzenia w drodze egzekucji, historii operacji na rachunku skarżącego w "C" za okres od 1 września 2017 r. do 1 lutego 2018 r., monitu z dnia 11 stycznia 2018 r. wystawionego przez "A", z którego wynika, iż zadłużenie wymagalne wnioskodawcy wynosi 11.517,23 zł a zobowiązanie kredytowe 118.366,06 zł, oświadczenia o poddaniu się egzekucji, stanowiącego załącznik do ugody bankowej z dnia 18 stycznia 2018 r., harmonogramu spłaty kredytu zaciągniętego w kwocie 200.000 zł w "A", którego spłatę wnioskodawca rozpocznie 10 sierpnia 2018 r., zawiadomienia z dnia 23 stycznia 2018 r. o wysokości miesięcznej spłaty kredytu w Banku "B", która od dnia 1 lutego 2018 r. wynosi 2.439,18 zł wraz z informacją o zobowiązaniu przeterminowanym, które wraz z odsetkami wynosi 4.7777,15 zł. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2018 r. wnioskodawca nadesłał ponadto kopię zeznań podatkowych złożonych przez każdego z małżonków za 2017 r. (PIT-36L z załącznikami PIT/B), w którym wykazał stratę z działalności gospodarczej w wysokości 11.314,65 zł (deklarując przychód w kwocie 0 zł), natomiast jego małżonka zadeklarowała stratę w wysokości 39.215,98 zł z działalności gospodarczej wykonywanej w formie spółki z o.o. spółki komandytowej (wykazując przychód w wysokości 1.249.194,66 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1.288.410,64 zł), zestawienie operacji dokonanych na rachunkach wnioskodawcy w "C", Banku "B" oraz "D" (konto firmowe) za okres od 1 grudnia 2017 r. do 18 kwietnia 2018 r., których salda końcowe wynosiły odpowiednio -0,23 zł, 0 zł i 14,01 zł, potwierdzenia wpłat dokonanych w okresie od 5 grudnia 2017 r. do 6 kwietnia 2018 r. przez członków rodziny, w tym matkę wnioskodawcy, na rachunek małżonki w "E" tytułem pomocy w łącznej kwocie 9.770 zł, przy czym z dodatkowego oświadczenia wynika, iż w marcu br. pomoc ta wyniosła 2.200 zł, zaś potwierdzenia wpłat obejmują kwotę 300 zł, potwierdzenia wpłat pożyczki udzielonej małżonce w styczniu 2018 r. przez osobę prywatną w łącznej wysokości 30.000 zł; potwierdzenia opłat dokonanych z rachunku małżonki za energię elektryczną (wykorzystywaną także do ogrzewania domu) w okresie od listopada 2017 r. do kwietnia 2018 r. w łącznej kwocie 7.709,81 zł oraz za wywóz śmieci w okresie od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. w łącznej kwocie 643,08 zł wraz z dodatkowym oświadczeniem, że opłaty ponoszone są przez małżonkę, kopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 13 czerwca 2016 r., kopię karty pojazdu oraz dowodu rejestracyjnego samochodu marki Infiniti FX35 z 2010 r. wraz z potwierdzeniem opłaty ubezpieczenia w kwocie 945 zł oraz dodatkowym oświadczeniem, z którego wynika, iż pojazd ten stanowi jedyny majątek małżonki wnioskodawcy a jego wartość wynosi około 75.000 zł, kopię porozumienia wnioskodawcy z Bankiem "B" z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie spłaty zadłużenia, kopię umowy ugody z dnia 18 stycznia 2018 r. zwartej przez wnioskodawcę z "A", dodatkowe oświadczenie, w którym wnioskodawca wyjaśnił, iż nie jest osobą bezrobotną. Nadto, małżonkowie podali, że nie ponoszą opłat za wodę (która pochodzi z własnej studni), ich córka nie korzysta ze żłobka ani przedszkola, małżonka nie osiąga systematycznych dochodów – otrzymuje jedynie sporadyczną pomoc na utrzymanie domu od członków rodziny, małżonkowie nie korzystali z pomocy społecznej. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza, wnioskodawca nie wykazał zasadności wniesionego żądania, ponieważ jego sytuacja finansowa nie została wyjaśniona. Strona w sposób wybiórczy odpowiedziała na zarządzenie z dnia 22 marca 2018 r. Powołując się na ustanowioną rozdzielność majątkową skarżący uchylił się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych małżonki, nie przedstawił także dokumentów dotyczących źródeł oraz wysokości miesięcznych dochodów małżonki. W postanowienia wskazano, że skoro wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką – pomimo rozdzielności majątkowej małżonków – na podstawie art. 27 K.r.o. i zasad współżycia społecznego małżonka jest zobowiązana, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. W zakresie bowiem, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Jednocześnie z danych zawartych w KRS wynika, że wnioskodawca pełni funkcję Prezesa Zarządu w "F" sp. z o.o. (wspólnikiem tej spółki jest małżonka wnioskodawcy, która posiada 100 udziałów o łącznej wartości 5.000 zł; spółka ta, wraz z małżonką wnioskodawcy i jego matką, jest wspólnikiem "F" sp. z o.o. sp.k.). Wnioskodawca nie wyjaśnił, czy funkcję tę pełni odpłatnie, czy też nieodpłatnie, a jeśli nieodpłatnie, to z jakich względów zrezygnował z wynagrodzenia z tego tytułu, posiadając znaczne zobowiązania kredytowe, których spłata – za zgodą banków – została wstrzymana na okres kilku miesięcy oraz mając na utrzymaniu małoletnie dziecko. W postanowieniu wskazano, że małżonkowie nie posiadają zaległości w bieżących opłatach za media, a do momentu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca regulował część swoich zobowiązań kredytowych. Wnioskodawca, który od prawie dwóch lat nie wykonuje działalności gospodarczej, wciąż ponosi wydatki z nią związane (w roku ubiegłym wyniosły one 11.314,65 zł). koszty te zostały poniesione pomimo formalnego braku jakichkolwiek środków, czego skarżący nie wyjaśnił. Od wydanego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw zarzucając naruszenie przepisów art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że strona jest w stanie ponieść koszty wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu strona wyjaśniła, że wydane rozstrzygnięcie stoi w sprzeczności z faktami oraz ze stanem faktycznym zaprezentowanym we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że przedstawił wyczerpująco swoją sytuację rodzinną i materialną na podstawie wiarygodnych i obiektywnych dowodów. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, ale brak jest jednak wspólności majątkowej małżeńskiej między małżonkami. Małżonka jest zobowiązana do zaspokajania potrzeb rodziny, ale nie w zakresie poza nią wykraczającym, tj. w zakresie zakończonej działalności gospodarczej skarżącego, z którą jest związana niniejsza sprawa sądowa, tym bardziej, iż działalność ta prowadzona była jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego z wnioskodawcą. Wnioskodawca wyjaśnił, że funkcja prezesa zarządu "F" sp. z o.o. pełniona jest nieodpłatnie, ponieważ spółka ta nie prowadzi samodzielnej działalności operacyjnej, z której przychody mogłyby być źródłem przychodu dla Strony ("F" sp. z o.o. jest komplementariuszem "F" sp. z o.o. sp. kom. i uzyskuje z tego tytułu jedynie ułamek dochodów spółki komandytowej). Wskazał on także, że trudna sytuacja finansowa rodziny spowodowała konieczność ubiegania się o pomoc finansową od krewnych wnioskodawcy, jak i od osób trzecich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) powoływanej dalej jako "p.p.s.a", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy przy tym podkreślić, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie nie zawsze jest wystarczające do oceny stanu majątkowego i rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje referendarzowi art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały przez referendarza sądowego z uwagi na to, iż zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie majątkowe Wnioskodawcy zostało uznane za niewystarczające do pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie pełnych informacji służących wykazaniu spełnienia przesłanek uzyskania prawa pomocy. W zarządzeniu z dnia 22 marca 2018 r. referendarz sądowy szczegółowo wymienił wszystkie wymagane dokumenty (karta 208). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprzeciwu sąd, zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2018 r. zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów związanych z jej sytuacją finansową. Strona skarżąca dwukrotnie uchyliła się od przedłożenia kompletu dokumentów zgodnie z wezwaniem. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych małżonki oraz dokumentów dotyczących źródeł i wysokości jej miesięcznych dochodów. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący przedłożył wynik finansowy "F" sp. z.o.o. sp.k. za okres od stycznia do lipca 2018 r., deklarację CIT-8 za 2017 r. "F" sp. z.o.o. oraz bilanse obu wymienionych spółek. Skarżący nie przedłożył wyniku finansowego ani deklaracji rocznej za 2017 r. "F" sp. z.o.o. sp.k., ani umowy tej spółki oraz odpisów KRS obu wymienionych spółek. Aktualne pozostaje zatem stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że A. K. nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji finansowej, co uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz przyznanie prawa pomocy. W stanie faktycznym nie jest znana wysokość dochodów małżonki wnioskodawcy ani ich wpływ na możliwość utrzymania trzyosobowej rodziny. Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym pomimo wprowadzonego na małżeństwa skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, na podstawie art. 27 K.r.o. i zasad współżycia społecznego, małżonka jest zobowiązana, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Podkreślić należy, że skarżący, ponosząc koszty związane z zawieszoną działalności gospodarczą nie podjął żadnego zarobkowego zajęcia. W kontekście braku jakichkolwiek dochodów oraz uzyskiwania pomocy finansowej od rodziny, uzasadnione wątpliwości wzbudza nieodpłatne zajmowanie przez skarżącego odpowiedzialnej funkcji w spółce o rodzinnej strukturze właścicielskiej. Wnioskodawca nie podejmuje działań mających na celu poprawę bytu swojego i swojej rodziny, co jak słusznie wskazał referendarz, budzi wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący nie wykazał występowania jakichkolwiek zaległości w bieżących opłatach za media, w tym z tytułu regulowania faktur za energię elektryczną wystawionych w listopadzie 2017 r. na kwotę 1.500 zł, w styczniu br. na kwotę 2.564,96 zł a w kwietniu br. na kwotę 3.644,85 zł. Nadto do końca lutego br. wnioskodawca regulował część swoich zobowiązań kredytowych przeznaczając na ten cel kwoty od 2.132,24 zł do 2.299,99 zł. Nieustalone pozostaje też źródło ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków związanych z działalnością gospodarczą. Referendarz sądowy prawidłowo zatem stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynika pełny obraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że podniesione w sprzeciwie zarzuty są niezasadne i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.