I SA/Gd 1592/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dnia 12 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r.

Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu R.S. przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem zawartym w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2017 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 4 kwietnia 2017 r., skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z narzeczoną oraz dwójką małoletnich dzieci w wieku 7 i 13 lat. Jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 71 mkw i wartości 340.000 zł, 91% udziałów w A Sp. z o.o., która od sierpnia 2015 r. (z przerwą w okresie od stycznia do marca 2017 r.) nie prowadzi działalności gospodarczej oraz wierzytelności o wartości 99.000 zł – należności zamierza dochodzić na drodze sądowej. Natomiast jego narzeczona nie posiada żadnego majątku. Skarżący wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów – obecnie jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę wypłacane jego narzeczonej w kwocie 1.200 zł netto. Do stałych wydatków związanych z utrzymaniem zaliczył opłaty z tytułu czynszu w kwocie 460 zł oraz dodatkowe opłaty w kwocie 260 zł. Skarżący posiada zobowiązanie z tytułu kredytu gotówkowego udzielonego mu w kwocie 14.000 zł Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. wezwał skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni: 1/ informacji w przedmiocie źródeł i wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i jego partnerkę w roku 2016 – wszystkich zeznań podatkowych za ten rok, jeżeli zostały złożone (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego partnerkę rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę do 29 lipca 2016 r., rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 stycznia br.; w przypadku likwidacji kont dotychczas posiadanych – przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie; 3/ dokumentu potwierdzającego status wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (decyzja/zaświadczenie z powiatowego urzędu pracy); 4/ zaświadczenia od pracodawcy partnerki wnioskodawcy o wysokości jej miesięcznych dochodów wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto) oraz ich średniej wysokości za okres od 1 stycznia br.; 5/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego partnerka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń przyznawanych bądź wypłacanych przez pomoc społeczną (np. zasiłków okresowych, zasiłków celowych, zasiłków rodzinnych, świadczeń wychowawczych 500+); jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego partnerka otrzymują pomoc finansową lub rzeczową od członków rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – przedłożenia dowodów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie od 1 stycznia br. kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, ubezpieczenie itp.); 8/ zaświadczenia z banku o aktualnym saldzie kredytu i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę miesięcznych rat oraz jasnego wskazania, z jakich środków dokonuje spłat; jeżeli wnioskodawca zaprzestał spłaty kredytu – dowodu potwierdzającego tę okoliczność wraz ze wskazaniem, od kiedy wnioskodawca zaprzestał jego regulowania. Powyższe wezwanie skutecznie doręczono pełnomocnikowi w dniu 2 maja 2017 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że sam skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżący tego nie uczynił, w związku z czym referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzucił obrazę art. 255 p.p.s.a. poprzez wyznaczenie zbyt krótkiego terminu do uzupełnienia brakującej dokumentacji, co sprowadza się do pozbawienia strony możliwości skorzystania z instytucji prawa pomocy. Skarżący przebywa za granicą, o czym referendarz sądowy wiedział, w związku z czym zgromadzenie tak obszernej dokumentacji, jakiej zażądał referendarz sądowy, było niemożliwe w wyznaczonym czternastodniowym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie wypełnił bowiem nałożonego na niego zgodnie z art. 255 p.p.s.a. obowiązku. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1294/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że wyznaczony mu czternastodniowy termin do przedłożenia żądanej dokumentacji był zbyt krótki. Poza jednak wskazaniem na fakt przebywania za granicą, skarżący nie przytoczył żadnych konkretnych okoliczności, które uniemożliwiały przedłożenie choćby części dokumentów, tym bardziej, że był reprezentowany w toku postępowania przez pełnomocnika. Zawsze także istniała możliwość złożenia wniosku o przedłużenie wyznaczonego przez referendarza sądowego terminu. Co więcej, żądanych dokumentów skarżący nie przedłożył także przy sprzeciwie. Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.