I SA/Gd 1545/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego K. D. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi "A" na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień, listopad 2014 r., luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2015 r., styczeń i luty 2016 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej "A" przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Na powyższe orzeczenie – pismem datowanym na 9 stycznia 2018 r., podpisanym przez prezesa zarządu – skarżąca wniosła zażalenie. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r. przyznano skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] pismem z dnia 9 marca 2018 r. wyznaczyła na pełnomocnika skarżącej z urzędu radcę prawnego K. D., która w dniu 16 kwietnia 2018 r. wykonała fotografie z akt sprawy, a następnie pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. wniosła o przyznanie jej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym udzielonej w toku postępowania zażaleniowego, oświadczając, iż opłaty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. W ww. piśmie pełnomocnik zawarła wyjaśnienia co do aktualnego adresu, pod którym prowadzi działalność gospodarczą, nie zawarła natomiast żadnego stanowiska odnośnie do meritum sprawy, w której została ustanowiona pełnomocnikiem. Wraz z pismem pełnomocnik przedłożyła uwierzytelnioną kopię zażalenia skarżącej z dnia 9 stycznia 2018 r., znajdującego się w aktach sprawy. Powyższy wniosek wyznaczonej pełnomocnik o przyznanie wynagrodzenia jest jedynym sporządzonym i wniesionym przez nią pismem w toku postępowania zażaleniowego. Pełnomocnik nie sporządziła i nie przedłożyła żadnego pisma, w którym podtrzymałaby czy rozwinęła zarzuty zawarte w zażaleniu sporządzonym i podpisanym przez prezesa skarżącej spółki, zanim ustanowiono i wyznaczono dla niej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II FZ 331/18 (zapadłym na posiedzeniu niejawnym), Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej. Na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715, dalej jako rozporządzenie). W myśl § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W kontekście powyższego należy mieć na uwadze, iż decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13, (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Przenosząc poczynione uwagi na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy, iż wnioskodawczyni – pomimo wyznaczenia jej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych [...] na pełnomocnika z urzędu – faktycznie nie udzieliła w toku postępowania zażaleniowego skarżącej spółce pomocy prawnej. Podkreślenia wymaga, iż zażalenie skarżąca wniosła osobiście, a ustanowiona pełnomocnik tego pisma ani nie rozwinęła, ani nie poparła. Stwierdzić należy, iż pełnomocnik z urzędu wnioskuje o przyznanie wynagrodzenia w sprawie, w której nie podjęła czynności, za które to wynagrodzenie by przysługiwało. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wnioskodawczyni nie sporządziła w toku postępowania zażaleniowego ani jednego pisma procesowego, w którym zaprezentowałby argumentację na rzecz strony skarżącej, rozwijając w sposób profesjonalny sporządzone przez nią osobiście zwięzłe środki zaskarżenia. Nie miała też możliwości stawienia się przed NSA, gdyż zażalenie rozpoznano na posiedzeniu niejawnym. Wykonane przez wyznaczoną pełnomocnik czynności ograniczają się do skopiowania akt sprawy i przedłożenia uwierzytelnionego odpisu zażalenia, sporządzonego przez samą skarżącą. W ocenie rozpoznającego wniosek nie jest to wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Są to bowiem czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która w postępowaniu przed sądem winna znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy przez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. II CKN 341/98, czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa. Z tych względów uznano, że w postępowaniu zażaleniowym wnioskodawczyni, działając jako wyznaczony w sprawie pełnomocnik, nie podjęła czynności, które można zakwalifikować jako rzeczywiste udzielenie skarżącej pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.