I SA/Bk 29/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 listopada 2025 r. nr 0113-KDIPT2-3.4011.685.2025.2.AK w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.

W dniu 22 sierpnia 2025 r. wpłynął do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "DKIS", "organ") wniosek A. S. (dale też powoływana jako: "Wnioskodawczyni", "skarżąca"), którym zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny i zdarzenie przyszłe: W wyniku prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w Białymstoku (sygn. [...]) oraz Sądu Okręgowego w Białymstoku (sygn.[...]) został przeprowadzony sądowy podział majątku wspólnego i spadkowego po H. i R. S. oraz majątków wspólnych ich spadkobierców. W związku z tym w dniu 9 kwietnia 2025 r. strony postępowania spadkowego, w tym M. S. i A. S. (dłużnicy), a także M. S. i Z. S.(wierzyciele) zawarli pozasądowe porozumienie ugodowe (w załączeniu), którego celem było kompleksowe rozliczenie wynikających z orzeczeń sądowych roszczeń, a także zakończenie sprawy o zachowek toczącej się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku (sygn. [...].). W toku rozliczeń wynikających z orzeczeń sądowych i ugody ustalono, że M. S. i A. S. zobowiązane są względem M. Si. i Z. S. do zapłaty kwoty 1.732.511,64 zł. Część tego zobowiązania została rozliczona poprzez przeniesienie udziałów w spółce oraz cesję innych wierzytelności, co dało łączną kwotę rozliczenia w wysokości 1.275.220,87 zł. Pozostała kwota 457.290,67 zł została zakwalifikowana jako niespłacona część zobowiązania. Wierzyciele M. S. i Z. S. udzielili dłużnikom zwolnienia z tej części długu, powołując się na art. 508 ustawy z 23 kwietnia 196 r.- Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm., dalej: "k.c."). Zwolnienie zostało przyjęte przez dłużników. Jednocześnie M. S. i A. S. w ramach porozumienia zobowiązały się do cofnięcia powództwa o zachowek w sprawie .. oraz do zrzeczenia się tych roszczeń. Postępowanie to zostało następnie prawomocnie umorzone. Strony zobowiązały się do niepodejmowania dalszych kroków prawnych, co wyczerpało wzajemne roszczenia majątkowe. W uzupełnieniu wniosku z 8 października 2025 r. skarżąca podniosła, że w dacie zawierania porozumienia z 9 kwietnia 2025 r., umowy przeniesienia własności udziałów w S. i S. sp. z o. o. z siedzibą w B., w miejsce świadczenia pieniężnego z podpisami notarialnie poświadczonymi dnia 9 czerwca 2025 r.: umowy ugody z 9 czerwca 2025 r., postanowienia Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt I [...] z 18 kwietnia 2025 r., postanowienia Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt [...] z 13 lutego 2025 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w sprawie o sygn. akt [...] z 30 stycznia 2025 r. posługiwała się imieniem i nazwiskiem A. S. Po orzeczeniu rozwodu Wnioskodawczymi postanowiła o powrocie do nazwiska rodowego, zgodnie z art. 59 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Posługuje się nazwiskiem A. S., które widnieje we wniosku z 18 sierpnia 2025 r. W odpowiedzi na pytania organu, Wnioskodawczyni wskazała, że nie prowadzi i nigdy nie prowadziła zarejestrowanej pozarolniczej działalności gospodarczej. W związku z powyższym nie występuje żaden zakres działalności, okres jej prowadzenia ani forma opodatkowania, o których mowa w treści wezwania. Podniosła, że zwolnienie z długu nastąpiło na podstawie umów cywilnoprawnych, tj. umów wzajemnego zniesienia wierzytelności, zawartych pomiędzy stronami, w szczególności: porozumienia z 9 kwietnia 2025 r. oraz umowy ugody z 9 czerwca 2025 r., obejmujących rozliczenie wzajemnych wierzytelności i zobowiązań wynikających z prawomocnych postanowień: Sądu Rejonowego w Białymstoku, II Wydział Cywilny, sygn. akt [...], z 30 stycznia 2024 r. Sądu Okręgowego w Białymstoku, II Wydział Cywilny Odwoławczy, sygn. akt [...], z 13 lutego 2025 r. oraz Sądu Okręgowego w Białymstoku, I Wydział Cywilny, sygn. [...]. z 18 kwietnia 2025 r. Zwolnienie z długu nie było w żaden sposób związane z umową dotyczącą stosunku pracy, pracy nakładczej ani żadną umową cywilnoprawną stanowiącą podstawę do uzyskania przychodów z działalności wykonywanej osobiście przez skarżącą. Wnioskodawczyni wniosła o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie: Czy w przedstawionym stanie faktycznym zwolnienie M. S. i A. S. z długu w kwocie 457.290,67 zł na podstawie art. 508 k.c. dokonane przez M. S. i Z. S. w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń skutkuje powstaniem po stronie skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych? Zdaniem skarżącej, opisane zdarzenie nie powoduje powstania po jej stronie przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f."). Zwolnienie z długu, którego dokonał wierzyciel na podstawie art. 508 k.c., nastąpiło nieodpłatnie tylko pozornie. W rzeczywistości było elementem porozumienia rodzinno-spadkowego, w ramach którego M. S. oraz Wnioskodawczyni złożyły pozew o zachowek o łącznej wartości ponad 1 mln zł, a następnie cofnęły pozew i zrzekły się roszczeń w sposób wiążący, ostateczny i skutkujący prawomocnym umorzeniem postępowania. Zatem zwolnienie z długu nie było jednostronnym przysporzeniem majątkowym, lecz stanowiło element ekwiwalentnej wymiany świadczeń. Wierzyciele zrezygnowali z roszczenia pieniężnego w zamian za zrzeczenie się przez dłużnika w ich własnych, wcześniej dochodzonych roszczeń o zachowek. W rezultacie, ponieważ doszło do wzajemnych świadczeń stron, tj. dłużnicy zostali zwolnieni z długu a wierzyciele uzyskali zrzeczenie się roszczeń, nie powstał przychód podatkowy po stronie dłużnika. W związku z powyższym skarżąca wniosła o potwierdzenie, że w opisanym stanie faktycznym nie powstaje po jej stronie przychód podlegający opodatkowaniu PIT, a w konsekwencji nie występuje obowiązek zapłaty podatku dochodowego z tytułu zwolnienia z długu. W interpretacji indywidualnej z 18 listopada 2025 r. nr [...] uznał stanowisko skarżącej za nieprawidłowe. W uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji organ przytoczył treść art. 9 ust. 1 i ust. 1a, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 20 ust.1 u.p.d.o.f. oraz art. 508 k.c. Następnie DKIS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń, skarżąca otrzymała świadczenie wzajemne polegające na zwolnieniu z ciążącego na niej długu w ramach niespłaconej części zobowiązania wobec M. S. i Z. S. Jednocześnie, skoro Wnioskodawczyni wycofała pozew o zachowek ze zrzeczeniem się roszczeń wobec pozwanego J. S. a postępowanie sądowe zostało prawomocnie umorzone, to nie wiadomo, czy jakikolwiek zachowek zostałby zasądzony na jej rzecz i czy stałby się wymagalny. Zwolnienie z długu miało więc w tej sytuacji dla Wnioskodawczyni określoną wartość majątkową, gdyż w jego wyniku ww. przestała być zobowiązana wobec swoich wierzycieli do zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Wartość długu, z której została skarżąca zwolniona jest więc dla niej przychodem podatkowym. Osiągnęła bowiem korzyść majątkową o konkretnym wymiarze finansowym, gdyż zmniejszyło się zobowiązanie, jakie musiałaby zapłacić, gdyby nie zwolnienie z długu. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz przedstawiony stan faktyczny organ interpretacyjny stwierdził, że zwolnienie skarżącej z długu na podstawie art. 508 k.c. dokonane przez M. S. i Z. S. w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń, skutkuje po stronie Wnioskodawczyni powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten należy zakwalifikować do przychodów z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Nie zgadzając się z interpretacją indywidualną organu, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Działająca w jej imieniu pełnomocnik zaskarżyła ją w całości, podnosząc zarzuty naruszenia: -przepisów prawa materialnego, tj.: art. 11 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że przedstawione przez Wnioskodawczynię zagadnienie stanowi przychód podatkowy powstały po jej stronie, poprzez uzyskanie korzyści majątkowej o konkretnym wymiarze finansowym, podczas gdy było to świadczenie wzajemne i podatkowo neutralne. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że skarżąca podniosła, że organ interpretacyjny w sposób całkowicie nieuprawniony przyjął, że zwolnienie z długu stanowi samoistne źródło przychodu podatkowego, ignorując fakt, iż było ono ściśle i nierozerwalnie powiązane z cofnięciem pozwu o zachowek oraz zrzeczeniem się przez nią roszczeń, co wprost wynika z treści zawartego porozumienia i ugody. Podpisując te oświadczenia woli, wierzyciele nie tylko zaakceptowali cofnięcie pozwu, lecz także jednoznacznie uznali istnienie oraz ekonomiczną doniosłość roszczenia skarżącej o zachowek, traktując jego zrzeczenie się jako pełnowartościowe świadczenie wzajemne, bez którego zwolnienie z długu nie zostałoby dokonane. Sam fakt uzależnienia skuteczności porozumienia od prawomocnego umorzenia postępowania o zachowek, zdaniem strony skarżącej, przesądza o tym, że roszczenie to zostało przez drugą stronę potraktowane jako realne i istotne z punktu widzenia bilansu wzajemnych rozliczeń. Wskazała, że stanowisko organu, zgodnie z którym "nie wiadomo, czy jakikolwiek zachowek zostałby zasądzony", stanowi niedopuszczalną nadinterpretację w sferze domniemań i spekulacji, obcą postępowaniu interpretacyjnemu. Organ podatkowy nie jest uprawniony do dokonywania hipotetycznej oceny zasadności roszczeń cywilnoprawnych ani do przewidywania możliwego rozstrzygnięcia sądu powszechnego. Ponadto autor skargi podniósł, że skarżąca rezygnując z roszczenia o zachowek o wartości wyższej niż kwota zwolnienia z długu, nie tylko nie uzyskała żadnego przysporzenia, lecz wręcz poniosła ekonomiczny ciężar ugody, godząc się na rozliczenie mniej korzystne niż potencjalny wynik postępowania sądowego. Tym samym nie sposób mówić o powstaniu przychodu podatkowego, skoro bilans majątkowy po stronie skarżącej nie uległ poprawie, a zwolnienie z długu było jedynie elementem ekwiwalentnego rozliczenia wzajemnych praw i obowiązków stron. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego od organu na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w sprawie dotyczy opodatkowania przychodu z tytułu umorzenia długu. Zdaniem organu zwolnienie skarżącej z długu na podstawie art. 508 k.c. w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń, skutkuje po jej stronie powstaniem przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Stanowiska tego nie podzieliła skarżąca uznając, że całkowicie nieuprawnione jest twierdzenie organu, że zwolnienie z długu stanowi samoistne źródło przychodu podatkowego, gdyż było ono ściśle i nierozerwalnie powiązane z cofnięciem pozwu o zachowek oraz zrzeczeniem się przez nią roszczeń, co wprost wynika z treści zawartego porozumienia i ugody. Rezygnując z roszczenia o zachowek o wartości wyższej niż kwota zwolnienia z długu, nie tylko nie uzyskała żadnego przysporzenia, lecz wręcz poniosła ekonomiczny ciężar ugody, godząc się na rozliczenie mniej korzystne niż potencjalny wynik postępowania sądowego. Rację z w tym sporze należy przyznać organowi. Jak stanowi art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy. Pojęcie nieodpłatnego świadczenia nie zostało zdefiniowane w ustawie podatkowej, jednakże w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała NSA z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06). Uchwała ta zapadła wprawdzie w związku z wątpliwościami dotyczącymi przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jednakże powyższa teza zachowuje zdaniem składu orzekającego aktualność również w kontekście przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie ma bowiem podstaw do odmiennej interpretacji pojęcia "nieodpłatnego świadczenia", którym obie ustawy podatkowe się posługują, na gruncie każdej z nich (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1184/07, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 1677/08). W takim przypadku mamy do czynienia ze źródłem przychodu określonym w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. – inne źródła. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. Przysporzeniem majątkowym i przychodem w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 9 ust. 1) są nie tylko aktywa, które ulegają zwiększeniu u podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów. Równocześnie przepis art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. stanowi, że "za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności ...". Sformułowanie "w szczególności" dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i zasadnym jest, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Na gruncie prawa podatkowego przychodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych jest każda forma przysporzenia majątkowego (korzyść), tzn. zarówno pieniężna, jak i niepieniężna. Aby ustalić, czy umorzenie kredytu stanowi przychód podatkowy, należy również sięgnąć do regulacji stanowiących o zwolnieniu z długu. Stosownie do art. 508 k.c. zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Z brzmienia art. 508 k.c., wynika wyraźnie, że o uznaniu zobowiązania za umorzone w całości lub w części decyduje spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, konieczne jest złożenie przez wierzyciela oświadczenia woli o zwolnieniu dłużnika z długu, zaś po drugie konieczne jest złożenie oświadczenia woli przez dłużnika o tym, że zwolnienie to przyjmuje. Jedynie w takim przypadku, w wyniku złożenia dwóch oświadczeń woli uznać można, że jedna ze stron rezygnuje z przysługującego jej świadczenia pieniężnego, natomiast druga ze stron uzyskuje z tego tytułu przysporzenie majątkowe, które stanowi przychód podlegający opodatkowaniu. W przedmiotowej sprawie, jak słusznie stwierdził organ, skarżąca w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń, otrzymała świadczenie wzajemne polegające na zwolnieniu z ciążącego długu w ramach niespłaconej części zobowiązania wobec M. S. i Z. S. Jednocześnie, na skutek wycofania przez skarżącą pozwu o zachowek ze zrzeczeniem się roszczeń wobec pozwanego J. S. postępowanie sądowe zostało prawomocnie umorzone. Nie wiadomo zatem, czy jakikolwiek zachowek zostałby zasądzony na rzecz skarżącej i czy stałby się wymagalny. Skład orzekający popiera też stanowisko organu, że zwolnienie z długu miało dla skarżącej określoną wartość majątkową, gdyż w jego wyniku ww. przestała być zobowiązana wobec swoich wierzycieli do zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Wartość długu, z której skarżąca została zwolniona stanowi jej przychód podatkowy. Skarżąca osiągnęła korzyść majątkową w konkretnym wymiarze finansowym, gdyż zmniejszyło się zobowiązanie, jakie musiałaby ona zapłacić, gdyby nie zwolnienie z długu. Mając powyższe na względzie sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Zwolnienie skarżącej z długu na podstawie art. 508 k.c. w zamian za cofnięcie pozwu o zachowek oraz zrzeczenie się roszczeń, skutkuje po jej stronie powstaniem przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. u.p.d.o.f. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie było to świadczenie podatkowo neutralne. W tym stanie rzeczy sąd skargę oddalił, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143). Marcin Kojło Justyna Siemieniako Paweł Janusz Lewkowicz