I SA/Bk 116/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 22 stycznia 2025 r. nr 2001-IEE.7192.138.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: 1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Dyrektor Oddziału ZUS", "organ egzekucyjny") prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku I. R. (dalej powoływana jako: "skarżąca", "wnioskodawczyni") na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW 4010024015321 do TW 4010024015326, wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku (dalej powoływany jako: "wierzyciel", "ZUS Oddział w Białymstoku"). W dniu 25 października 2024 r. do Dyrektora Oddziału ZUS wpłynęło pismo wnioskodawczyni zawierające m.in. wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, powstałych na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z 11 grudnia 2024 r. znak 010000/71/316164/2024 odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 606,27 zł. 4. W następstwie zażalenia skarżącej na ww. postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako: "DIAS", "organ odwoławczy") wydał postanowienie z dnia 22 stycznia 2025 r. nr 2001-IEE.7192.138.2024, którym utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny. Użyte w art. 64e § 1 u.p.e.a. sformułowanie "może" wskazuje, że działanie organu egzekucyjnego jest oparte na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja ta oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do uwzględnienia wniosku strony. Zdaniem DIAS fakt, że wnioskodawczyni znalazła się w sytuacji, w której nie może uregulować jednorazowo powstałej zaległości nie świadczy o zaistnieniu w sprawie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłankę tę należy oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, albowiem z subiektywnego punktu widzenia praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego. Organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie wnioskodawczyni ma prawo odczuwać, że sytuacja życiowa i finansowa w jakiej się znajduje jest trudna. Wskazał jednak, że wnioskodawczyni nie jest osobą pozbawioną możliwości uzyskania dochodu. Z jej oświadczenia majątkowego według DIAS wynika, że posiada ona dochód z tytułu zatrudnienia na basenie, gdzie otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł. Skarżąca ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie 200 zł. Jest w wieku aktywności zawodowej. Wnioskodawczyni nie przedstawiła też żadnego dokumentu stwierdzającego niezdolność do pracy. Według DIAS umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych stawiałoby skarżącą w pozycji uprzywilejowanej wobec innych zobowiązanych, którzy terminowo wywiązują się z zobowiązań, a przy tym tak jak wnioskodawczyni ponoszą wydatki związane z życiem codziennym, a ich sytuacja życiowa też nie jest łatwa. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącą kosztów egzekucyjnych w wysokości 606,27 zł nie spowoduje znacznego uszczerbku dla jej sytuacji finansowej. 5. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, w związku z czym złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na ww. postanowienie DIAS. Zaskarżając postanowienie DIAS w całości, podniosła zarzuty naruszenia: 1) art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.) polegające na niewystarczającym zebraniu materiału dowodowego oraz niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy poprzez: a) uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego", podczas gdy: (-) dochód na dwuosobową rodzinę Skarżącej wynosi 1500 zł, co po opłaceniu wydatków na mieszkanie - czynszu oraz opłat, pozostawia 600 zł na miesiąc na jedną osobę dorosłą w gospodarstwie domowym, (-) niewzięcie pod uwagę, że skarżąca jest osobą starszą, bez wykształcenia i w obecnie panującej sytuacji na Białorusi nie jest w stanie podjąć się wykonywania lepiej płatnej pracy, gdyż pracodawcy nie mają zapotrzebowania na zatrudnianie takich osób, b) uznanie, że miesięczne wydatki skarżącej wynoszą 200 zł (czynsz i opłaty), podczas gdy za pozostałe 1300 zł miesięcznie skarżąca musi zrobić zakupy dla dwóch dorosłych osób, w tym jedzenie, ubrania, środki higieny osobistej, środki czystości, bilety komunikacji miejskiej itp., 2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sprawie i rozstrzyganie w niej bez stosowania zasady zaufania uczestnika postępowania do organu - poprzez arbitralne w niej rozstrzyganie o obowiązku zapłaty ze strony skarżącej wbrew podnoszonym przez nią w toku całego postępowania argumentom dotyczącym - braku przychodów z działalności prowadzonej w formie spółek na terenie RP oraz przyczyn tego stanu rzeczy, jej sytuacji materialnej, a także faktu, ze kwota do spłaty stanowi niemal połowę miesięcznych zarobków skarżącej, która jest jednym żywicielem w swoim gospodarstwie domowym, 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 11 grudnia 2024 r., podczas gdy powinno ono zostać uchylone. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ nie wziął pod uwagę faktu, że utrzymuje ona swoją dwuosobową rodzinę i za pozostałe po opłaceniu mieszkania pieniądze musi kupić pożywienie, ubrania, środki higieny osobistej, środki czystości, bilety komunikacji miejskiej, itp. dla dwóch dorosłych osób, co daje po 600 zł na te wydatki na jedną osobę. Biorąc pod uwagę obecną sytuację na Białorusi oraz inflację, należy zdaniem skarżącej uznać, że kwota ta jest bardzo niska i ledwo pozwala na minimum egzystencji. Podniesiono dodatkowo, że skarżąca jest osobą starszą – w tym roku kończy 60 lat, nie posiada wykształcenia, które pozwalałoby jej na podjęcie innej, lepiej płatnej pracy. Poza tym pracodawcy nie chcą zatrudniać osób w wieku okołoemerytalnym, gdyż wiedzą, że taki pracownik jest pracownikiem, którego okres zatrudnienia będzie krótkotrwały i jest słabą inwestycją. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o zwrot kosztów postępowania w sprawie od organu. 6. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. 2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. 4. Umorzenie kosztów egzekucyjnych zostało uregulowane w art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten przewiduje możliwość ich umorzenia, w całości lub części, w ramach uznania administracyjnego organu. Umorzenie to nie ma charakteru obligatoryjnego — zastosowanie ulgi zależy od oceny organu, czy w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. 5. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (por. wyrok WSA w Białymstoku z 14 maja 2025 r., w sprawie I SA/Bk 90/25, czy też wyrok WSA w Białymstoku z 4 października 2023 r. I SA/Bk 297/23, wszystkie wyroki przytaczane w uzasadnieniu dostępne na stronie www.cbois.nsa.gov.pl), podkreśla się, że ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania przesłanek o charakterze szczególnym. Ochrona wartości takich jak zdrowie, życie, ochrona rodziny czy zapewnienie minimum egzystencji ma znaczenie fundamentalne, jednak samo powołanie się na trudną sytuację finansową nie jest wystarczające. Niezbędne jest wykazanie, że obciążenie kosztami egzekucyjnymi doprowadziłoby do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, lub że wystąpiły okoliczności nadzwyczajne, np. klęska żywiołowa, przewlekła choroba czy konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. 6. W sprawie skarżącej, tak jak to miało miejsce w innej sprawie z jej skargi rozstrzyganej przez WSA w Białymstoku, I SA/Bk 90/25, organy prawidłowo ustaliły, że trudna sytuacja finansowa wynikająca z niskiego dochodu oraz ograniczonych możliwości zarobkowych, sama w sobie nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania ulgi. W uzasadnieniu wyroku I SA/Bk 90/25 podkreślono, iż "ogół przytoczonych okoliczności, przy jednoczesnej niepełności części danych przedłożonych przez wnioskodawczynię, w żaden sposób nie umożliwiają stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". W wyroku z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. II FSK 2149/08, NSA wskazał, że umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić tylko na podstawie przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a., a okoliczności osobiste zobowiązanego nie wystarczają same w sobie – wymagana jest analiza zgodności z tym przepisem. 7. Podobnie w niniejszej sprawie, skarżąca nie wykazała, aby spłata kosztów egzekucyjnych spowodowała taki efekt. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia, a jej sytuacja życiowa – choć trudna – nie odbiega istotnie od sytuacji innych osób zobowiązanych do regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Wbrew zarzutom skargi, postępowanie organów nie naruszyło art. 7 ani art. 77 k.p.a. Organy zebrały i oceniły kompletny materiał dowodowy, opierając się m.in. na oświadczeniach majątkowych skarżącej, danych z rejestrów publicznych oraz analizie sytuacji rodzinnej i zawodowej. W ocenie sądu organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny. 8. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. Sąd nie podziela tego zarzutu. Organy przeprowadziły postępowanie w sposób rzetelny i przejrzysty, odnosząc się do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Skarżone postanowienie zostało należycie uzasadnione i nie nosi cech arbitralności. Fakt, że rozstrzygnięcie jest niekorzystne dla strony, nie oznacza naruszenia zasady zaufania do organów administracji publicznej. 9. Skarżąca zarzuciła organowi ponadto naruszenie art. 64e § 1–2 u.p.e.a., wskazując na błędną ocenę istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Sąd podziela stanowisko organów, iż przesłanka ta w sprawie nie została wykazana. W orzecznictwie podkreśla się, że ocena istnienia przesłanek umorzenia nie może być oparta wyłącznie na subiektywnym przekonaniu zobowiązanego o trudnej sytuacji finansowej, lecz musi wynikać z obiektywnie ustalonego stanu faktycznego. W niniejszej sprawie brak jest dowodów, że obciążenie kosztami egzekucyjnymi doprowadziłoby do niemożności zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto, podobnie jak w innej jej sprawie o sygnaturze akt I SA/Bk 90/25, skarżąca nie przedłożyła dowodów na szczególne, nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie ulgi (np. ciężka choroba, opieka nad osobą chorą, utrata majątku w wyniku zdarzenia losowego). Podnoszone argumenty o niskim dochodzie i ograniczeniach w znalezieniu lepiej płatnego zatrudnienia, choć zrozumiałe, nie spełniają ustawowych kryteriów przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. 12. Również zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. jest bezzasadny. Organ odwoławczy przeprowadził prawidłową kontrolę rozstrzygnięcia organu I instancji i zasadnie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uznaniowy charakter postanowienia w sprawie umorzenia należności nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności a ocena istnienia tych przesłanek podlega kontroli sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie kontrola ta nie wykazała naruszenia prawa. 13. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że zarzuty skargi są niezasadne, a zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem. Brak było przesłanek umożliwiających zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. 14. W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.