I SA/Bd 699/17

Dnia [...] r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy

Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...]. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca złożyła sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Wyrokiem z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę spółki. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej spółka ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, ani nie generuje przychodów w wysokości, która pozwoliłaby na pokrycie bieżącej działalności. W następstwie prowadzonego przez organy podatkowe postępowania w zakresie prawidłowości rozliczeń w podatku od towarów i usług spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Spółka nie zatrudnia pracowników. Spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego, gdyż umowy o prowadzenie tych rachunków zostały wypowiedziane. Na koniec 2017r. spółka posiadała w kasie środki pieniężne w wysokości [...] zł, a więc kondycja finansowa spółki uległa znacznemu pogorszeniu. Od dnia [...]. do chwili obecnej nastąpiło zawieszenie działalności gospodarczej. Wskazano, że wysokość zobowiązań spółki przekracza stan jej należności. Obecnie w kasie spółki znajduje się kwota nieco ponad [...] zł. Podkreślono, że spółka musi znajdować się w posiadaniu tych środków finansowych, chociażby ze względna konieczność regulowania przez nią bieżących zobowiązań takich jak: media i obsługa prawna. Podniesiono również, że przychody netto ze sprzedaży w 2017r. były przekazywane przez kontrahentów spółki bezpośrednio na konto organu egzekucyjnego. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono: bilans sporządzony na dzień [...].; rachunek zysków i strat za 2017r.; bilans – sprawozdanie na dzień [...].; rachunek zysków i strat porównawczy za okres styczeń – kwiecień 2018r.; PIT-37 wspólników spółki; karty przychodów wspólników; oświadczenia wspólników o braku możliwości wniesienia dopłat, oświadczenie prezesa zarządu o niezatrudnianiu pracowników; w spółce [...]. Ponadto w aktach znajdują się: wykaz środków trwałych (52 pozycje – zajęte przez Naczelnika K.-p Urzędu Skarbowego w B. zgodnie z zarządzeniem wydanym w dniu [...] dokonanymi w dniu [...].); deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2017r.; raporty kasowe od lutego do lipca 2017r.; rachunek zysków i strat porównawczy za okres od lutego do lipca 2017r; CIT-8 za lata 2015-2016 oraz listę płac za miesiąc lipiec 2017r. Oświadczenia prezesa zarządu skarżącej spółki, że: spółka na dzień [...]. posiada następujące zobowiązania: ZUS – [...] zł; [...] Urząd Skarbowy w B. [...] zł – należna zalicza według listy płac za miesiąc lipiec 2017r. oraz zajęcie egzekucyjne zgodnie z decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nr [...] oraz nr [...]; Urząd Gminy D. [...] zł – II rata podatku od środków transportowych; [...] [...] zł; Kancelaria Doradcy Podatkowego [...] [...] zł; [...] sp. z o.o. [...]; [...] [...] zł. Ponadto prezes zarządu oświadczył, że: spółka nie posiada wymagalnych i niespornych wierzytelności wobec kontrahentów i innych podmiotów; spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby [...] zł brutto (wynajem pomieszczeń biurowych, magazynowych, placu parkingowego wraz z mediami); stała obsługa prawna [...] zł brutto; koszty pracownicze [...] zł oraz koszty paliwa [...] zł brutto. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi kasacyjnej wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Rozpatrując przedmiotowy wniosek orzekający wziął pod uwagę również okoliczność, że skarżąca spółka wniosła również skargę kasacyjną od w sprawie I SA/Bd 713/17 gdzie wpis również wynosi [...] zł. W tym miejscu wskazać również należy, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...]. spółce odmówiono przyznania prawa pomocy. Zdaniem orzekającego tezy zawarte w powyższym orzeczeniu zachowują aktualność przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku spółki. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. W. środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni za 2016 r. wynosiła [...] zł natomiast za 2017r. [...] zł. Przychód spółki za lata 2015-2017 wyniósł odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł. Za powyższe okresy rozliczeniowe spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł [...] zł oraz [...]. Z przedłożonego rachunku zysków i strat za okres styczeń-kwiecień 2018r. wynika za ten okres spółka nie wykazał przychodu. Istotnym argumentem w wywodach spółki jest fakt ponoszenia przez nią straty oraz zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Rzeczywiście, w 2015r., w 2016r., jak i w 2017r. spółka wykazuje stratę. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest jednak tak oczywiste jak stara się wykazać skarżąca. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z [...] r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z [...] r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z [...] r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód, który za rok 2015 wyniósł [...] zł za 2016r. [...] zł, natomiast za 2017r. [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego, która wynosi [...] zł. Zdaniem orzekającego bez znaczenia pozostaje okoliczność zawieszenia z dniem [...]. działalności gospodarczej przez spółkę. W tym kontekście wskazać należy, że spółka nie wskazała jakie przyczyny gospodarcze zmusiły ją do zawieszenia prowadzonej działalności. W ocenie referendarza sądowego, wartość osiąganych przez skarżącą w latach 2015-2017 przychodów (ponad [...] zł) wskazuje, że zawieszenie to nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku od towarów zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Skarżąca nie może jednak przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca spółka znacznie wcześniej aniżeli w dniu wniesienia skargi winna poczynić kroki w celu zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Otóż jak wynika z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...]. sygn. akt I SA/Bd 1253/14 decyzją z dnia [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. orzekł o zabezpieczeniu na majątku "[...]" spółka. z o. o. (poprzednia nazwa spółki pod którą funkcjonowała w obrocie gospodarczym) zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2012 r. w przybliżonej łącznej kwocie [...]zł oraz odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania w kwocie [...]zł. Ponadto z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...]. sygn. akt I SA/Bd 663 wynika, że decyzją z dnia [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. orzekł o zabezpieczeniu na majątku "[...]" spółka. z o. o. (poprzednia nazwa spółki pod którą funkcjonowała w obrocie gospodarczym) zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec 2013 r. oraz kwoty do przeniesienia w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że w tych postępowaniach spółka również korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem bez wątpienia miała świadomość toczącego się postępowania w zakresie prowadzonego postępowania w sprawie rozliczenia podatku VAT. Skoro przychody spółki za 2015r. wyniosły ponad [...] zł to bez wątpienia część środków mogła wygospodarować na pokrycie kosztów przyszłego procesu sądowego. Ponadto wskazać również należy, że jak wynika z deklaracji VAT-7 w okresie od stycznia do czerwca skarżąca 2017r. spółka dokonała dostawy towarów i usług w łącznej kwocie [...]zł w tym w maju na kwotę [...]zł oraz w czerwcu za kwotę [...]zł. Ponadto w powyższym okresie spółka dokonała nabycia towarów i usług pozostałych za łączna kwotę [...]zł. Natomiast w kasie spółki na dzień [...]. znajdował się kwota [...]zł. Zatem zdaniem orzekającego stwierdzić należy, że strona miała możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swojego udziału w sprawie. Oceny tej nie zmienia również fakt, iż wyznaczony w niniejszej sprawie wpis sądowy stanowi kwotę [...]zł. Wskazać również należy, że w przywołanym wyżej wyroku I SA/Bd 1253/14 Sąd podzielając stanowisko organów, że została spełniona przesłanka z art. 33 § 1 Ordynacji podatkowej pozwalająca na zabezpieczenie na majątku podatnika przyszłych zobowiązań z tytułu podatku VAT wskazał między innymi, że (...) obecna sytuacja skarżącej w opinii Sądu budzi obawę niewykonania zobowiązania zważywszy na fakt zbywania majątku w postaci nieruchomości i to tej, która służyła do działalności gospodarczej, na której poprzednio ustanowiono hipotekę przymusową, zabezpieczającą roszczenia względem Skarbu Państwa. Na wniosek spółki Sąd Rejonowy w A. K. dokonał wykreślenia hipoteki przymusowej z przedmiotowej nieruchomości. A następnie aktem notarialnym z dnia [...] r. repertorium [...] A. M. - prezes skarżącej, działając w jej imieniu sprzedał przedsiębiorstwu [...] Spółka z o.o., z siedzibą w W., w imieniu której działał A. M. (syn A. i H.) - prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości D. (tereny przemysłowe i zurbanizowane tereny niezabudowane) o łącznej powierzchni [...] ha oraz własność budynków i urządzeń, stanowiących odrębny od gruntów przedmiot własności, które objęte były księgą wieczystą nr [...]. Zgodnie z treścią aktu notarialnego, strona kupująca umówioną kwotę sprzedaży w wysokości [...] zł. ([...] ) , zapłaciła sprzedającej spółce, przed podpisaniem umowy, a sprzedająca czyli [...] potwierdziła, że taką kwotę otrzymała, przed podpisaniem umowy. Sprzedana nieruchomość oprócz gruntów składała się z budynku biurowego, trzech budynków magazynowych oraz z dwóch budynków niemieszkalnych w tym również z parkingu samochodowego, co budzi zdziwienie gdyż jak wynika z KRS podstawową działalnością firmy miał być transport z tzw. nowym taborem samochodowym. W tym miejscu należy przywołać fakt, iż w dniu [...] r. do [...] Urzędu Skarbowego wpłynęło żądanie spółki, dotyczące zdjęcia zabezpieczeń, dokonanych na zajętych przez organ egzekucyjny ruchomościach. Okoliczność ta ma także znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem fakt wyzbycia się majątku w celu uniknięcia egzekucji nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Skoro zbycie nieruchomości nastąpiło w trakcie postępowania podatkowego skarżąca powinna brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA: z dnia 30 stycznia 2009 r., II OZ 66/09; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 579/13, II FZ 579/13; z dnia 10 kwietnia 2013 r., II FZ 28/13). Kolejną okolicznością, która należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście wskazać należy, że sytuacja wspólników została przedstawiona przez wnioskującą spółkę w sposób wybiórczy – obejmuje jedynie oświadczenia w zakresie niskich dochodów oraz braku udziałów w innych spółkach. Reasumując w ocenie referendarza sądowego oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy, którym jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 p.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która miała możliwość zgromadzenia wymaganych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych od zainicjowanego postępowania. Podkreślenia również wymaga, że ani zerowy bądź ujemny na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy stan kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na ww. stanowisku, orzekający stwierdza, że dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie. Tym samym w związku z przedstawioną przez spółkę dokumentacją za zasadny należy uznać, iż spółka miała możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Skoro spółka osiągała wielomilionowe przychody, to bez wątpienia część środków mogła wygospodarować na pokrycie kosztów procesu sądowego. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.