I OZ 984/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 540/13 zwalniające skarżącą od kosztów sądowych i odmawiające ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w pkt II; 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 23 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił M. W. od kosztów sądowych (pkt I) i odmówił ustanowienia adwokata (pkt II) w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Sąd wskazał, że z informacji zawartych we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz oświadczeń strony nadesłanych przez stronę wynika, iż prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. [...] m² wraz z działką siedliskową o pow. [...] ha. Z uwagi na wiek i szczegółowo opisany zły stan zdrowia leczenie zarówno skarżącej, jak i jej męża jest bardzo kosztowne (często korzystają z prywatnych poradni specjalistycznych - nie posiadają jednak na to rachunków, gdyż lekarze ich nie wystawiają). Wysokość netto świadczeń rentowych jej i męża wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł, średnie wydatki miesięczne na wyżywienie własne i męża to kwota [...] zł, leczenie własne i męża w tym zakup leków [...] zł i [...] zł, prywatne konsultacje lekarskie [...] zł, dojazdy [...] zł, utrzymanie domu: opłata za gaz, telefon, wodę i kanalizację, prąd, wywóz śmieci [...] zł, średnie miesięczne wydatki na odzież i środki czystości [...] zł, posiadany 14 letni samochód osobowy jest niesprawny i nie stać ich na jego naprawę, koszt opału na sezon zimowy [...] zł (węgiel), [...] zł drzewo, ubezpieczenie domu [...] zł rocznie. Skarżąca podniosła, że wnioski jej i męża o dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego na 2014 r. zostały rozpoznane negatywnie ze względu na brak funduszy. Dodała także, że nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie z całości kosztów sądowych. W ocenie Sądu za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych przemawia jej sytuacja materialna. Pokrycie przez skarżącą kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania, zwłaszcza, że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a otrzymywane przez skarżącą i jej męża renty przeznaczane są w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Zdaniem Sądu mimo trudnej sytuacji skarżącej, wniosek w części dotyczącej ustanowienia adwokata nie znajduje uzasadnienia. Posiadanie przez skarżącą majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego wraz z działką siedliskową), oraz stałych dochodów, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia w zakresie całkowitym. Sąd wskazał ponadto, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w pkt II i przyznanie adwokata z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie więc zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślenia przy tym wymaga, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Wobec powyższego wskazywane w zaskarżonym postanowieniu: brak wymogu działania strony przez profesjonalnego pełnomocnika przed sądem pierwszej instancji, czy niezwiązanie sądu zarzutami skargi i okoliczność brania przez sąd z urzędu pod uwagę także tych naruszeń prawa, które nie zostały przez stronę podniesione – nie mogą stanowić podstawy odmowy udzielenia skarżącej prawa pomocy. Za odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może również przemawiać powoływanie się przez Sąd na sam fakt posiadania przez skarżącą domu jednorodzinnego i działki siedliskowej, czy też stałych dochodów, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej związanej z dużymi wydatkami na utrzymanie i leczenie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając bowiem na uwadze przedstawione przez skarżącą niezbędne wydatki, których znaczna część - ze względu na wiek i zły stan zdrowia zarówno skarżącej jak i jej męża - przeznaczana jest na stałe i kosztowe leczenie, uznać należy, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować z dochodów swoich i męża dodatkowych środków zarówno na pokrycie kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika z wyboru (por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.