I OZ 965/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 223/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 31 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym przyznanie z góry 120 zł na pokrycie kosztów postępowania, w sprawie ze skargi T. K.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 31 grudnia 2013 r. nr SKO [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż skarżący w skardze złożył wniosek o zwolnienie w całości z kosztów postępowania sądowego, w tym o ustanowienie radcy prawnego z Wałbrzycha lub alternatywne zasądzenie 120 zł wynagrodzenia na jego rzecz celem pokrycia kosztów samodzielnego postępowania sądowego, w tym opłacenia porady prawnej ze strony zawodowego prawnika. Odnośnie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych pouczono skarżącego, że w myśl art. 239 pkt 1 lit. A P.p.s.a., jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, bowiem nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz zamiast pomocy prawnej przyznanie z góry kwoty 120 zł na pokrycie kosztów postępowania. Sąd I instancji podkreślił, że skoro na podstawie art. 239 pkt 1 lit. A P.p.s.a., skarżący nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, to merytorycznemu rozpoznaniu podlega wniosek, który skarżący sformułował jako wniosek o przyznanie z góry kwoty 120 zł na pokrycie kosztów postępowania. Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W ocenie Sądu I instancji, wniosek skarżącego o przyznanie- zamiast pomocy prawnej- z góry kwoty 120 zł na pokrycie kosztów postępowania, nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem przepis art. 244 § 1 P.p.s.a. nie przewiduje tego rodzaju formy prawa pomocy. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł T. K.. Naczelny Sąd Administracyjny zważał co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak głosi przepis art. 246 § 1 w/w ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Sąd I instancji prawidłowo skonstatował, iż skarżący z mocy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zwolniony od kosztów sądowych, albowiem przedmiotem sprawy jest zakres pomocy i opieki społecznej. Zgodnie z treścią przepisu art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona skarżąc działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. A zatem słusznie Sąd I instancji rozpatrywał wniosek T. K. w zakresie sformułowanym przez skarżącego. Zasadnie też, po przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym przyznanie z góry kwoty 120 zł na pokrycie kosztów postępowania. Wyjaśnić należy, iż w przepisie art. 244 § 1 P.p.s.a. kategorycznie określono, co obejmuje prawo pomocy (art. 239 pkt 4 P.p.s.a.). Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych – wpisu oraz opłaty kancelaryjnej, a także zwrotu wydatków – art. 211–213 P.p.s.a.) oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Ustawa nie przewiduje zatem przyznania w ramach prawa pomocy wskazanej przez skarżącego kwoty na pokrycie kosztów postępowania, stąd wniosek skarżącego w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.