I OZ 944/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Gl 123/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi G. L. na bezczynność Prezydenta Miasta Gliwice w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Gl 123/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił G. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 29 marca 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując na skomplikowany charakter sprawy i związaną z tym konieczność udziału w postępowaniu fachowego pełnomocnika. Oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów wartościowych, gospodaruje samotnie i utrzymuje się z umów cywilnoprawnych, osiągając z tego tytułu średnio dochód w kwocie 600 zł miesięcznie brutto. Poza tym zadeklarował, że ponosi koszty związane z wyżywieniem 500 zł oraz z "wydatkami na artykuły pierwszej potrzeby" takie jak ubiór, środki czystości, artykuły gospodarcze i środki higieny osobistej w wysokości 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przez niego w tym zakresie oświadczenia nie są przekonujące, w szczególności zastrzeżenia dotyczą zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz kosztów z tym związanych, a tym samym faktycznie ponoszonych wydatków na życie. Pomimo, że skarżący złożył czwarty wniosek to ponownie ogranicza się w nim do lakonicznych stwierdzeń, które nie obrazują jego sytuacji materialnej w sposób rzetelny i dostateczny. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w aktach sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 1279/13 wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Natomiast przedłożone do sprawy IV SA/Gl 1279/13 zaświadczenie potwierdza deklarowany przez skarżącego średni miesięczny dochód z tytułu wykonywania umów zlecenia, w kwocie 600 zł. Jednocześnie w złożonym wniosku skarżący nie odnosi się do kwestii kosztów związanych z zamieszkiwanym lokalem. W związku z tym Sąd przyjął, że podtrzymuje on swoje wcześniejsze wywody, iż koszty te w całości ponosi osoba o nazwisku I. G., która lokal udostępnia mu bezpłatnie. Natomiast skarżący nie podał żadnych konkretnych i wiarygodnych informacji, które mogłyby uprawdopodobnić taki stan rzeczy. W ocenie Sądu twierdzenie strony zawarte w sprzeciwie, że obca dla niego osoba "z dobroci serca" udostępnia mu bezpłatnie mieszkanie i ponosi wszelkie opłaty związane z jego użytkowaniem budzi wątpliwości. Skarżący nie podaje bowiem żadnych konkretnych i wiarygodnych informacji, które mogłyby uprawdopodobnić taki stan rzeczy. Skarżący w oświadczeniu z dnia 16 lutego 2016 r. wskazał, że I. G. nie zamieszkuje razem z nim przy ul. [...] w Gliwicach, tym samym nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Twierdzenie to również wydaje się niewiarygodne zważywszy, że ten adres zamieszkania wskazała I. G. w swoich oświadczeniach składanych do tutejszego Sądu bez adnotacji, iż jest to tylko adres do doręczeń. Sąd podkreślił, że skarżący w niniejszej sprawie już po raz czwarty złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i pomimo, że zarówno Sąd jak i Naczelny Sąd Administracyjny wskazywały skarżącemu dlaczego jego oświadczenia są niewiarygodne, a w związku z czym nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienie złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy, skarżący nadal uchyla się od rzetelnego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej, co w przypadku niniejszego wniosku również miało miejsce. Jednocześnie, w ocenie Sądu, od rozpoznania ostatniego wniosku nie wystąpiły tego rodzaju istotne okoliczności, które mogły mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł G. L. domagając się jego uchylenia. Skarżący załączył do zażalenia umowę najmu lokalu na czas nieoznaczony zawartą z I. G. w wysokości 300 zł miesięcznie. Podkreślił, że w przypadku uznania przez Sąd I instancji, że sytuacja finansowa skarżącego nie została w pełni wyjaśniona, Sąd ten powinien był wezwać skarżącego do złożenia kolejnych oświadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w sytuacji gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Złożone przez niego dokumenty oraz oświadczenia nie przedstawiały jego sytuacji w sposób rzetelny i wyczerpujący. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma również okoliczność, że w sprawie były już prowadzone postępowania w przedmiocie prawa pomocy, które zakończone zostały postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 1203/14 oraz postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I OZ 549/15, oddalającymi zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W obu postępowaniach odmowa przyznania prawa pomocy wiązała się z niewykazaniem przez wnioskodawcę w sposób wiarygodny swoje sytuacji materialnej pomimo wydawanych w trybie art. 255 P.p.s.a. zarządzeń wzywających do udokumentowania jego sytuacji finansowej oraz wyjaśnienia sprzeczności, na które zwrócił uwagę Sąd I instancji. Skoro zatem w niniejszej sprawie skarżący ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w odpowiedziach na wezwania Sądu, nie przedstawił swojej sytuacji finansowej w sposób pozwalający na dokonanie jednoznacznej i obiektywnej oceny, to zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu związanych z zawartą w dniu 1 czerwca 2016 r. umową najmu lokalu pomiędzy skarżącym a I. G. wskazać należy, że Sąd I instancji wydając w dniu 20 czerwca 2016 r. zaskarżone postanowienie nie dysponował tą umową. Podkreślić istotą zażalenia jest kontrola legalności wymienionych w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. W konsekwencji przytoczenie ww. okoliczności dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, jako spóźnione, nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie oceniono, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi konstytuujących ów środek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FZ 687/13 oraz sygn. akt II FZ 689/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie wyjaśnić należy, że przedstawiona przez wnoszącego zażalenie umowa najmu nadal nie obrazuje sytuacji materialnej i życiowej w sposób przekonujący i jasny. Uwzględniając treść przedłożonej umowy najmu wynikałoby bowiem, że skarżący ponosi wydatki wyższe, niż deklarowany przez niego dochód. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.