I OZ 937/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 523/16 odmawiające wyłączenia referendarza sądowego od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia 1. sprostować oczywistą omyłkę zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że po słowach "podobnie jak wcześniejsze rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy zgłoszonego w", słowo "niniejszej", zastąpić słowem "innej"; 2. oddalić zażalenie

Pismem z dnia 6 lutego 2016 r. M.B. (dalej wnioskodawca bądź skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o wyłączenie od rozpoznania wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, referendarza sądowego A. K.-D. (dalej referendarz). W ocenie wnioskodawcy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w tej sprawie w rozumieniu art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Referendarz rozpoznawała już wniosek skarżącego o prawo pomocy z 16 grudnia 2013 r. W postanowieniu z 22 stycznia 2014 r. błędnie określiła wysokość należnego wpisu od skargi (100 zł zamiast 200 zł). Referendarz oddala wszystkie wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy mimo, że zna jego trudną sytuację materialno-bytową. Zdaniem skarżącego powyższe świadczy o tym, że referendarz "wspiera osoby, które pozbawiły go dachu nad głową i wszelkich rzeczy, które posiadał". Dnia 22 września 2015 r. referendarz sądowy A. K.-D. złożyła do akt oświadczenie, że nie zachodzą wobec niej żadne z okoliczności wyłączenia od rozpoznania wniosku z mocy ustawy określone w art. 18 ppsa, jak również okoliczności określone w art. 19 ppsa (k. 45 akt II SA/Rz 523/16). Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek o wyłączenie wskazał, że przedstawionych na uzasadnienie wniosku okoliczności nie można uznać za mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności referendarza. Nie wskazują bowiem na żadne uprzedzenia wobec skarżącego, czy innych uczestników postępowania. Nie odnoszą się do faktów (obiektywnych i możliwych do weryfikacji okoliczności), lecz subiektywnych i niczym nie popartych przypuszczeń wnioskodawcy. Analiza akt nie dowodzi negatywnego nastawienia referendarza sądowego wobec skarżącego, czy innych stron tego postępowania, bądź ich faworyzowania. Z tego względu wniosek, jako pozbawiony podstaw faktycznych, podlegał oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji postanowienia, stosownie do art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 i art. 24 § 1 ppsa. W zażaleniu skarżący zarzucił postanowieniu: brak staranności i sumienności oraz rzetelnego postępowania sądowego w niniejszej sprawie; obrazę art. 19 § 1 ppsa przez przyjęcie, że nie istnieją nawet pozory osobistego i negatywnego nastawienia referendarza wobec skarżącego; obrazę art. 19 § 1 ppsa przez stwierdzenie, że przepis ten ma zapewniać obiektywizm referendarza sądowego; błąd w ustaleniach faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Trafnie skarżący podnosi, że jego wniosek z 6 lipca 2016 r. o przyznanie prawa pomocy (k. 34-38 akt II SA/Rz 523/16) nie został dotychczas rozpoznany. Użycie przez Sąd I instancji zwrotu "podobnie jak wcześniejsze rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy zgłoszonego w niniejszej sprawie" stanowi oczywistą omyłkę. Wniosek z 6 lipca 2016 r. był pierwszym złożonym przez skarżącego w sprawie II SA/Rz 523/16. Zgodnie z art. 156 § 1 ppsa sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2012 r., s. 414, uw. 2). Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji (art. 156 § 3 ppsa). W celu usunięcia niezgodności pomiędzy rzeczywistą wolą i wiedzą Sądu I instancji a ich wyrażeniem na piśmie (K. Piasecki w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, W. Pr. 1989 t. 2, s. 564 uw. 2; J. P. Tarno – op. cit. s. 414, uw. 4), na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 197 § 2 ppsa należało sprostować ową oczywistą omyłkę. Na oczywistość omyłki wskazuje chronologia zdarzeń procesowych, przywoływanych przez skarżącego (oddalanie wniosków o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach) i Sąd I instancji. Wskazywane przez skarżącego sformułowanie nie stanowiło błędu w ustaleniach faktycznych. Zarzut braku staranności i sumienności oraz rzetelnego postępowania sądowego w niniejszej sprawie jest niezasadny. Zwłaszcza w kwestiach wpadkowych, do jakich należy postępowanie o wyłączenie referendarza, gdy zakres badania sprawy w postępowaniu wpadkowym jest wąski, przywołanie argumentów podniesionych w uzasadnieniu innego postanowienia, nie świadczy o "braku staranności i sumienności oraz rzetelnego postępowania sądowego w niniejszej sprawie". W istocie bowiem skarżący wnosi o wyłączenie tego samego referendarza, powołując w części te same argumenty, co w sprawie, w której zapadło postanowienie z 23 września 2015 r., II SA/Rz 1596/14 (celowe obniżenie o połowę wysokości wpisu od skargi w dniu 22 stycznia 2014 r.; k. 39 akt II SA/Rz 523/16 oraz uzasadnienie postanowienia z 23 września 2015 r., II SA/Rz 1596/14; cbosa). Instytucja wyłączenia referendarza sądowego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego referendarze sądowi nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 w zw. z art. 24 § 1 ppsa), wyłączenie referendarza sądowego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 w zw. z art. 24 § 1 ppsa). Sąd I instancji trafnie uznał, że brak jest podstaw do wyłączenia referendarza sądowego A. K.-D. od orzekania w niniejszej sprawie. Podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 w zw. z art. 24 § 1 ppsa, co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza sądowego stosownie do treści art. 19 w zw. z art. 24 § 1 ppsa. Takim powodem nie jest podejmowanie niekorzystnych rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności referendarza sądowego. Przyczyny wyłączenia muszą mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca. Referendarz sądowy, którego dotyczył wniosek, złożył wymagane oświadczenie w postępowaniu przed Sądem I instancji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r., I FZ 147/12; 9.10.2013 r., II OZ 851/13; 24.9.2014 r., I OZ 754/14; 2.4.2015 r., I OZ 281/15, cbosa). Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 19 § 1 ppsa w żadnej z dwu wskazywanych przez skarżącego postaciach. Argumenty o braku doświadczenia życiowego referendarza mają charakter zarzutów ad personam i nie są relewantne. Wyznaczenie referendarza do podjęcia czynności w sprawie nie wymaga indywidualnych zarządzeń, bowiem wynika z zakresu czynności referendarza. W postępowaniu przed sądem administracyjnym wykluczony jest dowód z zeznań świadków (s. 3 zażalenia; art. 106 § 3 i 5 ppsa). "Sekretarz" nie jest organem publicznym, lecz pracownikiem Sądu, uprawnionym do potwierdzenie odpisu dokumentu z oryginałem. Podpis nie musi być czytelny – wystarcza, że należycie identyfikuje osobę, która go złożyła. Kontrolowany dokument nie jest "kserokopią" postanowienia z 12 lipca 2016 r. lecz stanowi odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 156 § 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.