I OZ 890/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 40/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 40/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił Z. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący wyjaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 41m2. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 500 zł przyznanych żonie przez MOPS. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skarżący we wniosku nie podał wysokości kosztów utrzymania, ani żadnych innych danych mogących zobrazować rzeczywistą wysokość środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu. To zaś oznacza, że skarżący nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewystarczające, zdaniem Sądu I instancji, jest wskazanie jedynie wysokości zasiłku przyznanego żonie, z którego skarżący miałby się utrzymywać, bez udokumentowania swoich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem swoim i członków rodziny, ewentualnie przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej czy decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, a także złożenia oświadczenia o braku uzyskiwania dochodów z prac dorywczych. Ponadto wiedzę o potrzebie uprawdopodobnienia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący posiadał z racji wielu postępowań sądowych w innych sprawach prowadzonych z inicjatywy skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (np. sygn. akt III SA/Kr 305/13, III SA/Kr 517/13, III SA/Kr 525/13, III SA/Kr 532/13, III SA/Kr 773/13) oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt l OZ 848/12). Z treści rozstrzygnięć w tych sprawach wynikało, jakie dane oraz jakie dokumenty skarżący winien przedstawić, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł być uznany za uzasadniony. Brak powyższych danych i dokumentów skutkował odmową uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z tych względów Sąd I instancji nie znalazł też podstaw do zastosowania art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, bowiem wobec zaniechań skarżącego w tym zakresie, wezwanie prowadziłoby do zbędnego przedłużania postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z. Ś. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, w zakreślonym terminie, złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero zatem po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości, jakie daje art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1115/04). Do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie, że skarżący posiadał wiedzę o potrzebie uprawdopodobnienia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy z racji wielu postępowań sądowych w innych sprawach prowadzonych z inicjatywy skarżącego. Każda sprawa, choćby tego samego wnioskodawcy powinna być potraktowana indywidualnie. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy, o czym stanowi art. 252 P.p.s.a. Dopiero niewykonanie wezwania skierowanego do wnioskodawcy w danej sprawie, a w konsekwencji fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia w tej sprawie oddalenie wniosku. Uchylanie się przez skarżącego od przedstawienia w sposób całościowy i rzetelny własnej sytuacji finansowej, skutkuje odmową przyznania mu prawa pomocy w konkretnej sprawie, a nie również w innych sprawach, w których skarżący złożył skargi albo zamierza to uczynić w przyszłości. Skoro zatem, zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie niemożliwa była ocena sytuacji materialnej Z. Ś. na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to skarżący powinien zostać wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Nie zachodziła podstawa do oddalenia wniosku tylko z tej przyczyny, że wnoszący zażalenie posiadał wiedzę o potrzebie uprawdopodobnienia okoliczności przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w związku z jego innymi sprawami toczącymi się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.