I OZ 87/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 955/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. dnia [...]sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu wniosków R. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 października 2012 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Po rozpoznania wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności braku posiadania jakichkolwiek środków pieniężnych. W dniu 26 lipca 2013 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W formularzu wniosku oraz w nadesłanych pismach wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które miesięcznie łącznie wynoszą [...] zł netto. Skarżąca jako majątek zadeklarowała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała także, że jej emerytura pomniejszona jest o koszty egzekucji komorniczej – [...] o kwotę [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Następnie w ustawowym terminie do wniesienia sprzeciwu skarżąca pismem z dnia 17 sierpnia 2013 r. wniosła ponownie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, który na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2013 r. został uznany za sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2013 r. oraz pismem z dnia 23 sierpnia 2013 r. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 31 lipca 2013 r. Na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 16 września 2013 r. oraz z dnia 30 października 2013 r. została wezwana do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w tym do złożenia w terminie 7 dni: - kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów, - szczegółowego oświadczenia o wysokości aktualnych przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m.in. poszczególne opłaty eksploatacyjne, koszty zakupu wyżywienia, leczenia itp.), - wyciągu z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. wniesionym w terminie do wykazania sytuacji materialnej, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, R. Ł. wskazała, iż jej dochód jej gospodarstwa domowego wynosi [...] zł ale ze względu na to, że jej emerytura jest obciążona kosztami egzekucji komorniczej w kwocie[...] zł to dyspozycji zostaje kwota [...] zł. We wniosku skarżąca przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków swego gospodarstwa domowego na łączną kwotę [...] zł na które składają się: opłata za czynsz za mieszkanie [...] zł; rachunki za prąd, RTV i telewizję kablową [...] zł; rachunki za telefon [...] zł; składki na ubezpieczenie [...] zł; korekta protezy nogi [...] zł; koszty ponoszone na rehabilitację, zabiegi i lekarstwa [...] zł, opłaty ponoszone na usługi optyczne i protetyczne [...] zł; koszty zakupu obuwia ortopedycznego [...] zł; zakup środków czystości i usługi AGD [...] zł; koszty zakupu żywności i witamin [...] zł oraz koszty zakupu odzieży, bielizny, koszty przesyłek – [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmawiając przyznania prawa pomocy, wskazał na wstępie, że aktualnie rozpoznawane wnioski skarżącej z dnia 26 lipca 2013 r. oraz z dnia 17 sierpnia 2013 r. są kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Rozpoznanie kolejnych wniosków skarżącej winno zatem nastąpić w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych p.p.s.a. Zdaniem Sądu w kolejnych wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie powołała nowych okoliczności, które wpłynęłyby na odmienną ocenę jej sytuacji materialnej. Ponadto skarżąca konsekwentnie uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa skarżącej nie uległa pogorszeniu, a wręcz przeciwnie miesięczny dochód gospodarstwa domowego zwiększył się o około [...] zł. Skarżąca wówczas wskazała dochód gospodarstwa domowego na kwotę [...] zł a w obecnie rozpoznawanych wnioskach na kwotę [...] zł. Powołuje się, jak uprzednio, na trudna sytuację zdrowotną swoją i męża, konieczność zażywania leków, których zakup stanowi obciążenie domowego budżetu. Sąd wskazał ponadto, że Skarżąca, pomimo skierowanych do niej wezwań, konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów potwierdzających jaki jest faktycznie jej stan majątkowy. Pominęła milczeniem wezwanie do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów. Nie odniosła się do wezwania o przedłożenie wykazów posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy. Odnosząc się do argumentów skarżącej o złym stanie zdrowia jej męża – amputacja kończyny – Sąd podniósł, że były one analizowane przy rozpoznawaniu uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo wyraźnego wezwania skarżąca nie potwierdziła jednak stosownymi dokumentami jaka jest aktualnie wysokość wydatków związanych z leczeniem. Przesłane faktury VAT nie stanowią natomiast prawidłowego wykonania skierowanej do skarżącej wezwania, tym bardziej że w ocenie Sądu zostały przedłożone wybiórczo i nie odzwierciedlają rzeczywiście ponoszonych kosztów. Sąd podniósł, że nie przekonują go również twierdzenia skarżącej o trudnościach w opłacaniu bieżących wydatków związanych z życiem, skarżąca bowiem nie przedłożyła na poparcie swych twierdzeń żadnych dokumentów czy też kopii rachunków. Przy ocenie istnienia przesłanki uszczerbku dla koniecznego utrzymania mogą być brane pod uwagę wyłącznie wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb życiowych rodziny, a więc związane z wyżywieniem, wykształceniem, czy opłaty za mieszkanie, w którym mieszka skarżąca i jej rodzina. Żądania o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia również zdaniem Sądu obciążenie emerytury skarżącej egzekucją zobowiązań skarżącej. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Podsumowując, Sąd stwierdził, że nie można uznać skarżącej za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania, których wysokość na obecnym etapie postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej czy też jego rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła R. Ł.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Błędnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż przedmiotem rozpoznania jest m in. wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 sierpnia 2013 r. Po pierwsze, pismo opatrzone tą datą zostało wniesione do Sądu w terminie otwartym do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2013 r. Po drugie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2013 r. przedmiotowe pismo zostało potraktowane jako sprzeciw od wskazanego wyżej postanowienia. Uchybienie to nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. Słusznie natomiast podniósł Sąd pierwszej instancji, że w niniejszym postępowaniu incydentalnym dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma okoliczność, że w sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2013 r.) W tej sytuacji w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Oceniając ponowny wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w kontekście spełnienia przesłanek z art. 165 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że nie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podzielić pogląd Sądu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącej nie uległa pogorszeniu w stosunku do ocenianej ostatnio sytuacji finansowej, a analiza złożonych formularzy prowadzi do wręcz przeciwnych wniosków. Z wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że zwiększył się miesięczny dochód gospodarstwa skarżącej, na który składa się jej świadczenia emerytalne oraz świadczenie emerytalne męża. Według oświadczenia zawartego w ostatnim wniosku z dnia 26 lipca 2013 r. wynosił on [...] zł netto (w piśmie z 8 listopada skarżąca wskazuje na kwotę [...] zł). Jest to zatem kwota większa o ponad [...] zł od dochodu podanego w uprzednim wniosku (wówczas skarżąca wskazała kwotę [...] zł.) Ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji rzetelnie przeanalizował pozostałe nadesłane przez skarżącą dokumenty (wykaz wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny, faktury VAT) i szczegółowo odniósł się do kwestii podnoszonych we wniosku (choroba męża i wydatki z tym związane, egzekucja komornicza obciążająca świadczenie emerytalne), w efekcie czego doszedł do właściwych wniosków, tj. uznał, że okoliczności te nie stanowią przesłanki do zmiany wcześniejszego postanowienia Sądu. Należy również zauważyć, że zarówno na etapie wcześniejszego rozpoznawania wniosku, jak i obecnie, Skarżąca, pomimo kierowanych do niej wezwań, przedstawiła dokumenty w sposób wybiórczy i niekompletny (skarżąca nie nadesłała wydruków z kont bankowych, nie udokumentowała aktualnej wysokości wydatków związanych z leczeniem). Z przyczyn leżących po stronie wnioskującej o prawo pomocy niemożliwe zatem okazało się ustalenie jej rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Skoro w kolejnym złożonym wniosku skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, z uwzględnieniem zmiany okoliczności sprawy, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia poprzedniego postanowienia. W okolicznościach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że skarżąca na obecnym etapie postępowania jest w stanie ponieść koszty postępowania w zakresie, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.