I OZ 867/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 820/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 sierpnia 2012 r., nr SKO [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 820/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił M. S.e przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie przewidzianym do jego uiszczenia, M. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M.S. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd I instancji podniósł, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że jedynym kryterium zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w całości lub w części) jest sytuacja majątkowa strony, która obiektywnie nie pozwala na poniesienie tych kosztów, bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz jej możliwości finansowych. W ocenie Sądu I instancji, skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, iż jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i treści sprzeciwu skarżący pozostaje bezrobotny, a poza nieruchomością rolną o pow. 0,60 ha (wydzierżawioną nieodpłatnie) nie dysponuje żadnym majątkiem, jak również nie osiąga żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziców. Wskazał także, że na utrzymanie swojej córki płaci alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, a środki na wywiązywanie się z tego obowiązku pochodzą z pożyczek od rodziny. Oceniając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd I instancji wskazał, że w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2013 r. skarżący został zobowiązany do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym m.in. zobowiązany do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy oraz oświadczenia co do rodzaju i wysokości stałych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Tymczasem skarżący nie wypowiedział się w tej kwestii – nie wiadomo zatem czy dysponuje rachunkami bankowymi, a jeżeli tak – to jakie środki pieniężne są tam zgromadzone. Skarżący informując sąd o swojej sytuacji majątkowej starał się wykazać, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, a alimenty na córkę płaci wyłącznie z pomocy rodziny. W odpowiedzi na wezwanie sądu z dnia 12 czerwca 2013 r. skarżący oświadczył, że oboje rodzice od kilku miesięcy przebywają za granicą, gdzie wyjechali w poszukiwaniu pracy. Jednocześnie nie podał czy uzyskują oni tam dochody i w jakiej wysokości oraz ponownie uchylił się od wskazania wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego. Odnosząc się do sytuacji pozostawania skarżącego bez pracy Sąd I instancji stwierdził, że nie ma co prawda obowiązku zarejestrowania się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie Sądu, w sytuacji pozostawania bez pracy oraz konieczności utrzymania siebie oraz spłacania alimentów na córkę, należałoby wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia - także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. Również oświadczenie skarżącego co do kwestii wydzierżawienia nieodpłatnego nieruchomości rolnej o pow. 0,60 ha, zdaniem Sądu, nie jest bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego. W ocenie Sądu I instancji, na podstawie przedstawionych oświadczeń i dokumentów nie było możliwe dokładne zbadanie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący, nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości, co do faktycznego źródła utrzymania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy oraz oświadczenia co do rodzaju i wysokości stałych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.