I OZ 852/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 106/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na uchwałę Rady Miejskiej Ś. z dnia 29 listopada 2012 r., Nr XXIX/221/12 w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza Ś. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę P. B. na uchwałę Rady Miejskiej Ś. z dnia 29 listopada 2012 r. Nr XXIX/221/12 w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza Ś. Od powyższego postanowienia P. B. i M. B. pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. złożyli skargę kasacyjną, którą osobiście podpisali. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wskazując, że została ona sporządzona z naruszeniem warunku sporządzenia skargi przez osoby kwalifikowane, o jakich mowa w art. 175 p.p.s.a. Od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej M. B. i P. B. wnieśli zażalenie zawierając w nim wniosek o przyznanie prawa pomocy, natomiast na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 maja 2013 r. nadesłali wypełnione formularze PPF. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd, w złożonych formularzach M. B. i P. B. uzasadnili swoje żądanie tym, że nie posiadają znaczących dochodów. P. B. wskazał natomiast, że utrzymuje się przede wszystkim ze stosunku pracy, a niegdyś był pracodawcą i właścicielem dobrze działającego przedsiębiorstwa. Dotychczasowa działalność okazała się niemożliwa w związku z decyzją Starosty Kościańskiego zakazującej mu prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie P. B. jest zmuszony do obsługi znaczących kwot kredytowych i leasingowych, przy jednoczesnym braku dochodów, które uprzednio przynosiła prowadzona przez niego stacja kontroli pojazdów. Dalej skarżący sprecyzowali, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. M. B. nie uzyskuje dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który podał, że uzyskuje dochód jedynie ze stosunku pracy w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Nadto podali, że posiadają budynki związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia 16 lipca 2010 r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Oświadczyli, że zobowiązania te spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podali, że obsługują zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Dodali, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżąca podała, że jest osobą niepracującą, nie ma zatem żadnych dochodów i nie składała deklaracji podatkowych. Nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazała, że ze względu na wspólność majątkową małżeńską posiada razem z mężem środki transportu i nieruchomości. Skarżący wyjaśnił, że źródłami jego przychodów są wynagrodzenie z umowy o pracę, działalność gospodarcza oraz działalność rolnicza. Podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje on żadnych obrotów ze względu na to, że jest zajęty ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. Nieruchomość, na której zamieszkuje należy do jego matki. Nadto skarżący przedłożył: - kserokopie zeznania podatkowego za 2012 r., z którego wynika, że uzyskuje przychód z wynagrodzenia za pracę oraz innych niewymienionych źródeł w wysokości 16.076,58 zł, - zaświadczenie o zatrudnieniu w spółce B. Sp. z o.o., która ma siedzibę w miejscu zamieszkania skarżącego, z którego wynika, że uzyskuje średnio 1.139,38 zł netto miesięcznie, - zeznanie za 2012 r. o wysokości przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych w wysokości 368.223,54 zł, koszty z działalności w wysokości 506.947,99 zł, zatem działalność przynosi stratę w wysokości 138.724,45 zł, - kserokopię wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z działalności prowadzonej przez skarżącego na stacji paliw płynnych w K. za okres od stycznia 2013 r. do kwietnia 2013 r., z którego wynika przychód w wysokości 46.667,55 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 136.277 zł i strata w wysokości 89.610,40 zł, - deklaracje VAT za okres od stycznia 2013 r. do kwietnia 2013 r. z których wynika, że nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości 14.202 zł w styczniu, 9.283 zł w lutym, 12.481 zł w marcu, 10.702 zł w kwietniu. - oświadczenie o rozmiarach i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, zgodnie z którym z uprawy zbóż przychód w 2012 r. wyniósł około 100.000 zł, koszty tej działalności wyniosły: 33.000 zł tytułu zasiewów, 2.900 zł z tytułu zbiorów, 59.000 zł z tytułu uprawy i 12.000 zł na środki ochrony roślin, 5.000 zł - ubezpieczenie, 4.000 zł podatek rolny i od nieruchomości, - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach – K.: grunt 12.164 m2, budynki 585 m2 budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B. sp. z o.o.; B.: grunt 4.241 m2, budynki 664,48 m2 - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolna o powierzchni 52,5452 ha - uprawa roślinna oraz 4,7 ha - las, - oświadczenie o posiadanych środkach transportowych, - oświadczenie o wysokości wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego na łączną kwotę 2.650 zł miesięcznie, - kserokopie faktur za media. W ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżących nie daje podstaw, aby ocenić ją jako uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, w tym w zakresie zgłaszanej przez nich potrzeby ustanowienia pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, że skarżący posiadają przychody znaczących rozmiarów, które chociażby w przypadku działalności gospodarczej skarżącego (368.223,54 zł w skali roku) zdecydowanie przekraczają konieczne koszty utrzymania skarżących i ich rodziny, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd dostrzegł fakt, że jednocześnie prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, a także inne aktywności łączą się ze znacznymi obciążeniami, nawet przekraczającymi uzyskiwane kwoty, niemniej jednak całokształt sytuacji majątkowej, a zwłaszcza rozmiary obrotów czy to działalności gospodarczej czy działalności rolniczej nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie są w stanie wygospodarować kwoty na opłacenie kosztów prowadzonego postępowania sądowego, w tym na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Nie może też ujść z pola widzenia fakt, że skarżący dysponują wieloma wartościowymi składnikami majątkowymi, w tym nieruchomościami, którymi mogą rozporządzić. Sąd podkreślił też, że sytuacja majątkowa skarżących, która nie uległa zasadniczej zmianie, była już przedmiotem oceny pod kątem przyznania im prawa pomocy w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12 i z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 88/13 czy z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. II FZ 236/13. We wszystkich tych postanowieniach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odmowie przyznania M. B. i P. B. prawa pomocy. Zdaniem Sądu, podzielić też należy pogląd wyrażony w wyżej wymienionych postanowieniach, że w okolicznościach niniejszej sprawy ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych czy nawet wszczęcie postępowań egzekucyjnych, nie wystarcza do stwierdzenia, że skarżący nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Sam fakt zaciągnięcia zobowiązań kredytowych czy innych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, chociażby łączna suma obciążeń przekroczyła bieżące przychody, nie pozwala automatycznie na przyjęcie, że skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie, zwłaszcza jeżeli zaciągnięte zobowiązania, przynajmniej w części, na bieżąco realizują oraz posiadają dodatkowo wartościowe składniki majątkowe. Na powyższe postanowienie P. B. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stanem majątkowym. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności sprawy niniejszej należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że sytuacja materialna skarżących nie daje podstaw, aby ocenić ją jako uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, w tym w zakresie zgłaszanej przez nich potrzeby ustanowienia pełnomocnika. Skarżących nie można w szczególności zaliczyć do osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący osiągają bowiem przychody znaczących rozmiarów, które tylko w przypadku działalności gospodarczej skarżącego wynoszą 368.223,54 zł w skali roku. Skarżący dysponują także znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami. Podkreślenia także wymaga, że sytuacja majątkowa skarżących była już przedmiotem oceny pod kątem przyznania im prawa pomocy w powołanych przez Sąd I instancji postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których to postanowieniach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odmowie przyznania M. B. i P. B. prawa pomocy. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu oraz powołanych wyżej postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, nie wystarcza do stwierdzenia, że skarżący nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.